ББМЖ 9 сынып

Жасуша -тіршіліктің негізгі құрылымдық және қызметтік бірлігі. Барлық ағзалар жасушалардан тұрады. Жасушалық құрылымдар- жасушаның ұсақ органоидтерін де, оның едәуір ірі бөліктерін де біріктіретін түсінік. Эукариоттық жасуша бөлімдеріне цитоплазма, қабықша және ядро жатады. Суретте жануар жасушасының негізгі құрам бөліктері көрсетілген. Барлық органоидтер белгілі бір қызмет атқарады. Мысалы, ядро бүкіл химиялық үдерістерді нәруыздар-ферменттер синтезі арқылы бақылап, жасуша тіршілігін басқарады.

1. Рибосомалары жоқ ЭПТ бөліктерінде майлар мен көмірсулар биосинтезі жүретін органоид көрсетілген сан

• 6

• 5

• 8

• 9

2. Олар хромосома ДНҚ-сында жазылған ақпараттар бойынша аминқышқылдарынан өз нәруыздарын синтездейді.Осылай тұқым қуалау ақпараттарын жүзеге асыруға қатысатын органод:

• ядро

• лизасома

• рибасома

• эпт

13 санымен көрсетілген органоид:

• жасуша орталығы

• митохондрия

• рибосама

• ядрошық

Гольджи аппараты

• A) көбеюге қатысады

• B) жасуша ішінде заттарды тасымалдап, майлар мен көмірсуларды синтездейді

• C) жасушалардың барлық типтеріне тән

• D) биохимиялық үдерістерді бақылайды

Экологиялық пирамиданы құрастырудың үш әдісін ажыратады. Сан мен сандық пирамидасы- әрбір деңгейдегі жеке ағзалардың санын көрсетеді. Мысалы, бір түлкіні қоректендіру үшін кем дегенде бірнеше қоян немесе тышқан керек. Ал кемірушілерді қоректендіруге алуан түрлі өсімдіктердің көп мөлшері қажет.Бұл қоректік тізбек негізіндегі модельдер, бірақ олардың ерекшелігі- ағзалардың түрлерін ғана емес, мөлшерін де көрсетуге ұмтылу

5. Шөпқоректі жануарлар орналасатын деңгей:

• A) ІІ реттік консументтер

• B) І реттік консументтер

• C) продуценттер

• D) ІІІ реттік консументтер

6. Продуценттер:

• A) күннен энергия алатын ағзалар

• B) шөп қоректілер

• C) жыртқыштар

• D) әртүрлі консументтерде де тіршілік ететін паразиттер

7. Қоректік деңгей:

• әрбір деңгейдегі

• қоректік тізбекте белгілі бір орын алатын ағзалар тобы

• продуценттер

• қарапайым ағзалар

8. Қорек неғұрлым қолжетімді болса:

• талғаусыз қоректене

• тағзаға тіршілік ету соғұрлым оңай

• ағзаға тіршілік ету соғұрлым оңай

• бәсекелестік азаяды

Адамның асқорыту жүйесі басқа көптеген жоғары құрылымды ағзалардағы сияқты үш: физикалық ( қоректі ұсақтау), химиялық (асқорыту сөлінің әсерінен астың қорытылуы) және физиологиялық (қоректік заттардың қанға сіңірілуі) үдерісінен тұрады. Асқорыту- ағзаның қоректік заттарды сіңіруі. Асқорытуға механикалық- шайнау және химиялық -арнайы асқорыту ферменттерінің әсерінен ыдырау жатады. Асқорыту мүшелері үлкен екі топқа бөлінеді: бұл асқорыту және асқорыту бездері.Адамның асқазаны бір бөлімді. Асқазанда асқазан сөлі түзіледі. Ол тамақ нәруыздарын аминқышқылдарына дейін ыдыратады. Тамақ асқазаннан ашішекке түседі. Ашішектің бірінші бөліміне бауыр мен ұйқы безінің өзегі ашылады. Ашішекте қоректік заттар қорытылады да, қан мен лимфаға сіңіріледі. Бұл ашішектің ішкі бетіндегі микроскопиялық ішек бүрлері арқылы жүреді.

1. Ұйқы безі көрсетілген сан:

• 4

• 5

• 8

• 2

2. Ашішекте қоректік заттар қорытылады да, қан мен лимфаға сіңіріледі

• бұл асқазан сөлінің қызметі арқылы ж

• бұл ашішектің ішкі бетіндегі микроскопиялық ішкі бүрлер арқылы жүзеге асады

• асқорыту ферменттері арқылы жүзеге асады