Модо №1

Ырғақтылық

Жер шарының географиялық қабығы құрамына атмосфера, литосфера, гидросфера және биосфера кіреді. Барлық осы жүйелер түрлі факторлар әсерінен үнемі өзгеріп отырады. Жанды және жансыз табиғаттағы тіршіліктің өмір сүру және даму заңдылықтарының бірі - ондағы үдерістердің қайталанып отыруы болып табылады. Белгілі бір кезең аралығында ұқсас құбылыстардың қайталанып отыруы ырғақтылық деп аталады. Ырғақтылық заңдылықтарын танып-білу географиялық үдерістерге алдын-ала ұзақ мерзімдік болжам жасау үшін қажет.

1. Тәуліктік ырғақтылыққа байланысты табиғат құбылысы

• циклондар мен антициклондар әрекеті

• өзеннің жайылуы

• толысу мен қайту.

• қардың еруі

Ырғақтылық

Жер шарының географиялық қабығы құрамына атмосфера, литосфера, гидросфера және биосфера кіреді. Барлық осы жүйелер түрлі факторлар әсерінен үнемі өзгеріп отырады. Жанды және жансыз табиғаттағы тіршіліктің өмір сүру және даму заңдылықтарының бірі - ондағы үдерістердің қайталанып отыруы болып табылады. Белгілі бір кезең аралығында ұқсас құбылыстардың қайталанып отыруы ырғақтылық деп аталады. Ырғақтылық заңдылықтарын танып-білу географиялық үдерістерге алдын-ала ұзақ мерзімдік болжам жасау үшін қажет.

2. 2.Географиялық қабықтың ырғақтылығы неге байланысты?

• физикалық үгілуге

• Жердің өз білігін және Күнді айналуына

• адамның шаруашылық әрекетіне

• тұрақты желдердің бағытына

Табиғи үдерістердің жылдық ырғақтылығы неге байланысты?                                         

• Жердің Күнді айналуына

• Күн жүйесінің ғарыштағы айналымына

• Айдың Жерді айналуына

• күн мен түннің ауысуына

Ырғақтылық заңдылығына Жетісу Алатауының Жоңғар қақпасындағы ... желдері мысал болады:

• иран және бора

• мистраль мен бриз

• қордай және мұғалжар

• ебі мен сайқан

                                     Климат белдеулері

Жер климатын қалыптастыратын негізгі факторлар – Күн сәулесі, ауа массаларының айналымы және төсеніш бет. Күн сәулесі жер бетіне жетіп, қыздырады, одан ауа қызады. Ауа массаларының айналымынан Еуразияда пассат және батыс ауа тасымалы жүреді. Батыс тасымалы қыста әрекет етеді. Жазда, құрлық қызған кезде мұхиттық ауа массалары құрлыққа қарай орын ауыстырады. Осылайша муссондық ауа тасымалы пайда болады. Ауа массалары қалыптасқан орнына қарай ажыратылады. Солтүстік Мұзды мұхит үстінде  – арктикалық, қоңыржай ендіктерде – қоңыржай, тропиктік аудандарда – тропиктік ауа массалары. Қоңыржай және тропиктік ендіктер теңіздік және континенттік деп бөлінеді.

Экваторлық ауа массасы жыл бойы жоғары температурамен және ауаның қатты ылғалдылығымен ерекшеленеді.

1. Күн радиациясының түрлері

• жұтылған және шағылған

• жылу және күн

• радиациялық және күн

• эффективті және эффективті емес

Пассаттар –  бұлар  ... соғатын желдер:

• экватордан тропиктерге

• экваторға қарай

• тропиктерге қарай

• тропиктерден полюстерге

Климат белдеулері

Жер климатын қалыптастыратын негізгі факторлар – Күн сәулесі, ауа массаларының айналымы және төсеніш бет. Күн сәулесі жер бетіне жетіп, қыздырады, одан ауа қызады. Ауа массаларының айналымынан Еуразияда пассат және батыс ауа тасымалы жүреді. Батыс тасымалы қыста әрекет етеді. Жазда, құрлық қызған кезде мұхиттық ауа массалары құрлыққа қарай орын ауыстырады. Осылайша муссондық ауа тасымалы пайда болады. Ауа массалары қалыптасқан орнына қарай ажыратылады. Солтүстік Мұзды мұхит үстінде  – арктикалық, қоңыржай ендіктерде – қоңыржай, тропиктік аудандарда – тропиктік ауа массалары. Қоңыржай және тропиктік ендіктер теңіздік және континенттік деп бөлінеді.

Экваторлық ауа массасы жыл бойы жоғары температурамен және ауаның қатты ылғалдылығымен ерекшеленеді.

Ылғалдылығы жоғары және қоңыржай температуралы ауа массасы?

• континентті қоңыржай

• континентті қоңыржай

• континентті экваторлық

• теңіздік қоңыржай

Жыл бойы ауа температурасы +24°С, +25°С және күн сайынғы жылы жауын-шашынды қалыптастыратын ауа массалары

• қоңыржай

• континенттік

• экваторлық

• арктикалық