Тест 6

Географиялық атаулар қазақ­тың бірінші ғалымы Шоқан Уәли­хановтың қызметінде ерекше орын алды. Ол Орталық Қазақстан, Жетісу, Ыстықкөл, Шығыс Түркістан және Орта Азияның тарихи-геог­рафиялық жаз­басы мен геогра­фиялық атау­ларының шығу тари­хына көп көңіл бөлді. Халық аңыздары, ауыздан-ауызға тараған әңгіме­лер мен сөздерге сілтеме жасай отырып көптеген геогра­фиялық атаулардың мағынасын ғылыми тұрғыдан түсіндірді және этимо­логиясын ашты. Географиялық атаулар – карта тілі, ал топонимдер халықтың рухани бай­лығы мен даналығының орасан қоймасы бола отырып, мә­дениет пен халық ауыз шығар­машы­лығының ескерткіштері ретінде әрі қарай жинауды, сақ­тауды және ұқыпсыз пайдаланудан қорғауды қажет етеді.

1.     Географиялық атауларды зертейтін ғылым:

• а. Топография

• в.  Топонимика

• с.   Онимистика

• д. Типология

2.     Ғ.Қоңқашбаев зерттеулері бойынша қазіргі таңда қазақ тіліндегі терминдер саны:

• а.   200-ден астам

• в.  400-ге жуық

• с.    600-ге жуық

• a)     800-дей

3.     Адамдардың аты-жөнін,  лақап аттарын білдіретін атау:

• а.     Антропонимика

• в.     Топонимика

• с.    Ономатиска

• д.     Гидрология

4.  Бағалы тас атауымен аталған Қазақстанның тауы:

• а.   Орал тауы

• в.    Алтай тауы

• с.    Жоңғар Алатауы

• д.   Мұғалжар тауы

ҚР-дағы мемлекеттік ономастикалық жұмыс тұжырымдамасында пайдаланылатын негізгі ұғымдар

5.     Жалпы географиялық атаулар:

• а.     Космоним

• в.     Гидроним

• с.     Топоним

• д. Этноним

6.     Халықтың, ұлттың атаулары:

• а. Хороним

• в. Ойконим

• с. Этноним

• д. Космоним

3. 7.Таулардың, қырат, жазықтардың атаулары

• а. Ойконим

• в. Ороним

• с.  Этноним

• д.    Топоним

8.     Елдімекен атаулары:

• а.   Ойконим

• в.    Гидроним

• с.    Антропоним

• д.    Хороним

Географиялық зерттеулердің негізгі әдістеріне далалық, картографиялық және теориялық әдістер жатады. Белгілі бір бағыттар бойынша өту және сипаттама жасау нәтижесінде, өлшеулер мен бақылаулар жүргізіп, зерттеу объектісі туралы деректерді жинау және өңдеу далалық зерттеу әдістеріне жатады. Ұйымдастыру тәсіліне сәйкес далалық зерттеу әдістері экспедициялық және стационарлық болып бөлінеді. Зерттеудің картографиялық әдісі карталарды ақпарат көзі ретінде пайдалануға, яғни оларда бейнеленген объектілерді, құбылыстар мен процестерді зерттеуге негізделген. Теориялық әдістер - ойлау қызметіне негізделген зерттеу объектісін ғылыми тану әдістерінің жиынтығы. Оларға жүйелеу әдісі, салыстырмалы географиялық әдіс, модельдеу жатады. Шартты түрде географиядағы модельдерді заттық (макеттер), ақпараттық, вербалды, графикалық, кестелік, математикалық деп бөлуге болады.

9.  Зерттеу аймағында бастапқы деректерді жинау - бұл әдістердің мәні:

• а.  Картографиялық

• в.   Салыстырмалы

• с.  Теориялық

• д.     Далалық

10. Экспедициялық және стационарлық зерттеу әдістерінің басты айырмашылығы - экспедициялық әдістер маусымдық сипатқа ие, ал стационарлық зерттеулер тұрақты негізде жүргізіледі. Экспедициялық зерттеулердің негізгі әдістері мен тәсілдерін анықтаңыз:

• а.   Өлшемдер, өсімдіктер мен жануарлар коллекцияларын құрастыру, далалық эксперимент.

• в.   Зерттеу объектісінің жағдайы туралы деректерді үздіксіз жинау.

• с.     Қазіргі заманғы ақпараттық технологиялар арқылы жиналған деректерді

  өңдеу негізінде сенімді болжамдар жасау.

• д.   Географиялық объектілер мен құбылыстардың жағдайын тұрақты негізде  бақылау.