ББМЖ 3

Жасуша – тіршіліктің негізгі құрылымдық және қызметтік бірлігі. Барлық ағазалар жасушалардан тұрады. Эукариотты жасуша бөліміне цитоплазма, қабықша және ядро жатады.  Суретте жануар жасушасы берілген. Жасушаның әрбір органоидтары түрлі  қызмет атқарады. Мысалы, лизосомалар – зиянды немесе қоректік заттарды ыдыратады. Көмірсулар суда жақсы ериді және дәмі тәтті. Олар глюкоза сияқты энергия көзі болып табылады. Майлар – энергияның қордағы көзі. Олар ыдыраған кезде екі еседей көп энергия бөлінеді. Нәруыздар – барлық тірі ағзаларда құрылыстық, тасымалдау, қорғаныш, энергетикалық басқа да көптеген қызмет атқарады. Мысалы, нәруыздардың ферменттік қызметі – тірі жасушаларда жүретін реакциялардың жоғары жылдамдығы мен дәлдігін нәруыз-катализаторлар немесе реакцияны тездеткіштер

1.     Екі мембранадан тұратын барлық эукариотты жасушаларда жүретін үдерістеріне АТФ энергиясын қолданатын органоид көрсетілген сан:

• 4

• 7

• 10

• 11

• 14

2. Жасуша ішіндегі заттарды тасымалдау және өз майлары мен көмірсуларын синтездейтін органоид:

• Эндоплазмалық тор

• лизосома

• Митохондриялар

• Пластидтер

• Гольджи  аппараты

3. Қанның құрамында болатын, оттек пен көмірқышқыл газын тасымалдайтын нәруыз:

• оссеин

• коллаген

• актин мен миозин

• гемоглобин

• инсулин

4. Жасушасында ядро жоқ, тек қабықшасы мен цитоплазмасы болатын патшалық:

• өсімдіктер

• бактериялар

• саңырауқұлақтар

• жануарлар

• вирустар

 Популяция- белгілі бір аумақта ұзақ уақыт (орташа алғанда 100 ұрпақтан кем емес) тіршілік еткен бір түр дараларының тобы. Қарапайым өсімдіктер-біржасушалы талшықты жасыл балдырлар осы күнге дейін тіршілік етуде. Мүктер бөліміне көпшілігінде маңызды екі мүше-сабақ пен жапырақтары болады. Даражарнақты өсімдіктердің тұқымында тек бір тұқымжарнағы бар. Буынаяқтылар типінің сыртқы қаңқасы-хитинді жабыны бар. Қоректік деңгей-жалпы қоректік тізбекте белгілі бір орын алатын ағзалар тобы. Суретте тірі ағзалардың экологиялық пирамидасы бейнеленген. Сан пирамидасы-әрбір деңгейдегі жеке ағзалардың санын көрсетеді.

5. Қоректік  деңгейде орналасқан 1-реттік консументтерді анықтаңыз:

• қоян, балара, бақа, жылан, бүркіт

• шөп, қоян, бұғы, саңырауқұлақ, бақа

• ұлу, қасқыр, қоян, қыран, шаян

• асшаян, шегіртке, ұлу, жұлдызқұрт

• шөп, қар барысы, мысық, қыран

6. Саңырауқұлақтың жануарларға тән белгісін атаңыз:

• қозғалмайды, нағыз вакуольі бар

• қоректік қор заты – гликоген

• бүкіл тіршілік бойы өсед

• споралар арқылы немесе

• қоректік заттарды денесінің бетімен сіңіреді

7. «Бинарлы номенклатура» еңбегінің авторы  

• Чарлз  Дарвин

• Карл  Линней

• Жан-Батист Ламарк

• Роберт  Гук

• Владимер  Вернадский

8. Мүктерде тамыр қызметін атқаратын бөлікті анықтаңыз :

• тамыр

• сабақ

• қауашақ

• спорангий

• ризоид

Біржасушалы жануарларда қоректік заттар денесінің беті – жасуша мембранасы арқылы өтеді немесе арнайы органоидтер тұтып қалады. Кейін тамақ лизосома арқылы жасуша ішінде қорытылады. Адамның асқорыту жолына ауыз, өңеш, асқазан, ішек және т.б. мүшелер кіреді. Жауынқұртта алғаш рет сілекей безері пайда болды. Басқа күйіс қайыратын жанарларда асқазаны төрт бөлімнен тұрады. Асқорыту нәтижесінде қорек құрамындағы нәруыздар, майлар мен көмірсулардыңң қанға сіңіріледі .

1.Асқорытуға қатысатын ағзадағы ең ірі без көретілген сан:

• 1

• 2

• 7

• 10

• 12

2. А дәруменінің авитаминозы салдарынан туындайтын ауру:

• бери-бери

• рахит

• құрқұлақ

• дерматит

• ақшам соқыр