QH 10G #23-24-25

Ұлттың (этностың) мәдени-генетикалық коды құрайды:

• Басқа тілдерден аударылған фольклорлық жазбалар

• Нышандар мен бейнелерді, салттар мен дәстүрлерді

• Ғұрыптарды, музыканы, дүниенің тілдік бейнесін

• Фольклорды, халықтық ырымдарды, мақал-мәтелдерді

• Өнегелік құндылықтарды, эпос пен тарихи мұраларды

Өз этносының мәдениеті мен өткенін жақтырмай, этникалық тегінің құндылықтарын жоққа шығаруға, өз этносын төмен бағалауға әкелуге байланысты ұғым:

• Ұлттық нигилизм

• Ұлттық космополитизм

• Ұлттық либерализм

• Диссиденттік

Адам өз мәдени-генетикалық кодтың тасымалдаушысы деп атаймыз, егер:

• Өзінің ұлттық мәдениетін жоққа шығарса

• Өз этносының тілін меңгерсе

• Дәстүрлерді құрметтеп, сақтаса, өз тарихын білсе

• Мемлекетті құрушы ұлттың тарихи еңбектерін жоққа шығару

• Өз мәдениетін түсінсе, қабылдаса және сүйсе

ХХ ғасырдағы Кеңестік кезеңде қазақтардың мәдени-генетикалық кодының бұзылуының тарихи мысалы (дары):

• Қазақ даласында жәдидшілдік мектептердің көптеп ашылуы

• Қазақ тілі, мәдениеті мен этносы орыстандыру саясатына ұшырады

• Қазақтардың 1917 жылға дейінгі тарихын зерттеуге толық мүмкіндік жасады

• Қазақ мектептерінің жабылуымен, орыс тілінің өмірдің барлық салаларына, әсіресе қалаларда енуімен байланысты болды

• Орыс мектептерінде оқи жүріп, көптеген қазақтар ана тілін ұмытты

Ер адам жағынан ата-бабаларын ауызша немесе жазбаша санамалайтын туыстық қатынастар тізбегі (генеалогиялық тармақтары):

• Шежіре

• Дастан

• Жыр

• Аңыздар

Ер адам жағынан ататегі ортақ топтар, рулар мен тайпалар: /шежіре қатаң түрде әке жағынан есептеліп, баладан әкеге қарай отыз және одан да көп ұрпаққа дейін айтылады/

• Матронимиялар

• Патронимиялар

• Этнонимдер

• Топонимдер

Патронимиялар (рулар мен тайпалар) иерархиясы бөлінуі мүмкін

• үлкен

• кіші

• кейінгі

• басшы

• жанама

Туыс адамдардың үйденуіне салынған тыйымды, яғни экзогамияны сақтау үшін қажет:

• Төре тұқымының шежіресін білу

• Қожалардың ататегін білу

• Жеті атаны білу

• Ру тарихын білу

Дереккөздерде қазақ жүздері туралы алғаш айтылады:

• XVII ғасырдың бас кезінде

• XV ғасырдың ортасында

• XVI ғасырдың соңында

• XVIII ғасырдың бас кезінде

Қазақтардың бірыңғай этносқа (қазақ елі) тиістілігін ұғынған, ортақ этникалық аумақты (атамекен) мекендейтін, шежіресмен бекітілген ортақ генеалогиялық дәстүрі бар этникалық-аумақтық бірлестіктер (тайпалар одағы):

• Ұлыстар

• Тайпалар

• Жүздер

• Рулар бірлестігі