QH 10G #44-45

Саяси-құқықтық мағынасында мәселелерді конституция белгілеген шектерде өздері шешетін мемлекет аумағының бөлігі, біртұтас мемлекетте саны аз ұлттың өзін-өзі басқару құқықтарын жүзеге асыру түрі:

• Колония

• Метрополия

• Автономия

• Федерация

Автономия мне прогресс идеяларын ұстанған жоғары білімді жүзден астам қазақ (тар):

• Заңгерлер

• Шаруалар

• Дәрігерлер

• Жатақтар

• Инженерлер, публицистер

Қазақ қоғамын батыстық жаңғыртудың ислам шеңберіндегі реформаларының жақтастары:

• Қадымшылар

• Жәдидшілер

• Зайырлы түсініктегі зиялылар

• Сопылар

Тек батысшыл жаңғыртушылар ғана емес, сондай-ақ кез келген реформаға қарсы дәстүршіл-қадымшылар (консерваторлар) қарсы шықты:

• Сопыларға

• Жәдидшілерге

• Орыс ағартушыларына

• Имамдер мен молдаларға

Қазақ зиялы қауымының арасындағы батысшылдардың да, жәдидтердің де ұқсастығы:

• Орыстар саясатын ашық қолдауында

• Қазақ жерінің отаншылдары болып қалды

• Пантүркілік идеяны қолдауында

• Атеистік түсініктер мен қоғамның секуляризациясын қолдауында

Қазақ қоғамындағы батысшылдардың да, жәдидтердің ұқсастығы (тары):

• Орыс әкімшілігінің отаршыл саясатын анық қолдауында

• Қазақ этносының бірлігі мен қазақтың бірегейлігін насихаттады

• Ағартушылық жұмыс жүргізді

• Панисламистік идея төңірегінде бірігуінде

• Ресей басқару органдарында өз халқының мүдделерін қорғады

ХХ ғасыр басындағы негізгі мәселе –

• Казак және орыс шаруаларының отарлауына орай көшпелілердің жайылымдық жерлерінің азаюы

• Қазақ хандығыың билігін қалпына келтіру

• Мемлекеттік Думаға депутат ретінде сайлану

• Қазақтың дәстүрлі билер сотын қалпына келтіру

Ресейде Мемлекеттік Дума құрылған кезде қазақтардың қатысқан шақырылымдар:

• І және IV шақырылымдар

  (1906-1912 жж)

• ІІ және ІІІ шақырылымдар

  (1907-1912 жж)

• І және ІІ шақырылымдар

  (1906-1907 жж)

• III және IV шақырылымдар

  (1912-1917 жж)

ІІ Думаның құрамында қызмет ете жүріп, қоныс аударушылық саясатқа белсенді қарсы шыққан қазақ депутаттары:

• М.Көпеев, Ш.Құдайбердіұлы, Ш.Қосшығұлұлы

• Б.Қаратаев, М.Тынышбаев

• Б.Құлманов, А.Қалменов, А.Бірімжанов

• К.Тоғысов, М.Айтпенов, Б.Сыртанов

І Думаға Семей округі бойынша депутат болып сайланған саяси күрестің шынайы көшбасшысы:

• Мұхамеджан Тынышбаев

• Барлыбай Сыртанов

• Әлихан Бөкейхан

• Уәлитхан Танашев