&20. Түркі дәуіріндегі Қазақстан аумағындағы этногенез және этн

Еуразия даласында түркі тілдес халықтар үстемдік құрған 6 ғасырдан 13 ғасырға дейінгі кезең:

• түркі дәуірі

• ғұн дәуірі

• сақ дәуірі

• сармат дәуірі

Гоби шөлінен солтүстікке қарай қытай дереккөздерінде теле этнонимімен біріктірілген түркі тілдес тайпалар мекендеді:

• 6 ғасыр

• 5 ғасыр

• 4 ғасыр

• 3 ғасыр

Теле батысында және оңтүстік шектесті:

• иран тілдес тайпалармен

• өзбек тілдес тайпалармен

• қытай тілдес тайпалармен

• парсы тілдес тайпалармен

Теле оңтүстігінде шектесті:

• Өзбекстан

• Қытаймен

• Қырғызстан

• Қазақстан

8 ғасырдың басында 15 тайпаға бөлінді:

• теле

• түрік

• алан

• парсы

Түріктер (қытайша тюцзюэ) екі рудан тұрады:

• ашина

• ашидэден

• нушеби

• теле

Бумын бастаған ашина руы Түрік қағандығын құрды:

• 552

• 540

• 590

• 550

6 ғасырдың соңында Түрік қағандығы бөлінді:

• Батыс

• Шығыс

• Орталық

• Оңтүстік

Теленің шығыс тайпалары тоғыз-оғыз (ұйғырлар) саяси одағына бірігіп, Ұйғыр қағандығын құрды:

• 646

• 650

• 655

• 644

Екінші Шығыс түркі қағандығы құрылды:

• 682

• 685

• 648

• 689