16 Мәтіннің жазылу үлгілері

Денсаулық – зор байлық 

   Адамзат өмірге келген соң өмірін қалай болса солай өткізбеуі тиіс. (1) Яғни адам саналы да жарқын өмір сүруі қажет. (2) Ол үшін ең алдымен ата-бабамыз айтып кеткендей, «Бірінші байлық – денсаулық» демекші, ең алдымен саналы да жарқын өмір сүру үшін денсаулық қажет. (3) Ал сол денсаулықты сақтау – өз қолымызда, яғни өз еншімізде. (4) Қазіргі таңда аурулардың түрі көбейіп барады. (5) “Тірі адам түбінде бір ауырмай тұрмайды” деп данышпан Баласағұнидің айтқан сөзі рас сияқты. (6) Өйткені, әрбір адам басында өзіне белгілі бір аурулары бар. (7) ... біз сол аурулардың шарықтауына жол бермей оған төтеп беруіміз қажет. (8) Ауруға қарсы тұруды спортпен шұғылданудан бастау керек.(9)

Сегізінші сөйлемде көп нүктенің орнына қай сөз қойылуы тиіс:

• Солайша

• Неліктен

• Алдымен

• Алайда

Денсаулық – зор байлық 

   Адамзат өмірге келген соң өмірін қалай болса солай өткізбеуі тиіс. (1) Яғни адам саналы да жарқын өмір сүруі қажет. (2) Ол үшін ең алдымен ата-бабамыз айтып кеткендей, «Бірінші байлық – денсаулық» демекші, ең алдымен саналы да жарқын өмір сүру үшін денсаулық қажет. (3) Ал сол денсаулықты сақтау – өз қолымызда, яғни өз еншімізде. (4) Қазіргі таңда аурулардың түрі көбейіп барады. (5) “Тірі адам түбінде бір ауырмай тұрмайды” деп данышпан Баласағұнидің айтқан сөзі рас сияқты. (6) Өйткені, әрбір адам басында өзіне белгілі бір аурулары бар. (7) ... біз сол аурулардың шарықтауына жол бермей оған төтеп беруіміз қажет. (8) Ауруға қарсы тұруды спортпен шұғылданудан бастау керек.(9)

Баласағұнидің сөзінен нені ұғамыз?

• Адам ауырмауы үшін спортпен шұғылдануы керек екендігін

• Кез-келген адамның аурудың шипасын таба алатындығын

• Кез-келген адамның ауруға шалдығуы мүмкін екендігін

• Барлық жауап дұрыс

Денсаулық – зор байлық 

   Адамзат өмірге келген соң өмірін қалай болса солай өткізбеуі тиіс. (1) Яғни адам саналы да жарқын өмір сүруі қажет. (2) Ол үшін ең алдымен ата-бабамыз айтып кеткендей, «Бірінші байлық – денсаулық» демекші, ең алдымен саналы да жарқын өмір сүру үшін денсаулық қажет. (3) Ал сол денсаулықты сақтау – өз қолымызда, яғни өз еншімізде. (4) Қазіргі таңда аурулардың түрі көбейіп барады. (5) “Тірі адам түбінде бір ауырмай тұрмайды” деп данышпан Баласағұнидің айтқан сөзі рас сияқты. (6) Өйткені, әрбір адам басында өзіне белгілі бір аурулары бар. (7) ... біз сол аурулардың шарықтауына жол бермей оған төтеп беруіміз қажет. (8) Ауруға қарсы тұруды спортпен шұғылданудан бастау керек.(9)

Алғашқы үш сөйлемнен қандай ой түюге болады?

• Өмірге келгенннің өзі бақыт

• Адам баласы ауруға төтеп беруі керек

• Адам денсаулықтың бағасын білуі керек

• Денсаулықты сақтау үшін спортпен шұғылдану керек

   Жаздың әдемі бір күнінде, таңертең бір төре өзінің баласымен бақшаға барып, екеуі де егілген ағаштары мен гүл жапырақтарын көріп жүрді.
– Мынау ағаш неліктен тіп-тік, ана біреуі неге қисық біткен? - деп сұрады баласы.

– Оның себебі, балам, анау ағашты бағу-қағумен өсірген, қисық бұтақтары болса кесіп. Мынау ағаш бағусыз, өз шығу қалыбымен өскен, - деді атасы.
– Олай болса, бағу-қағуда көп мағына бар екен ғой, - деді баласы.
– Бағу-қағуда көп мағына барында шек жоқ, шырағым; мұнан сен де өзіңе әбірет алсаң болады; сен жас ағашсың, саған да күтім керек; мен сенің қате істеріңді түзеп, пайдалы іске үйретсем, сен менің айтқанымды ұғып, орнына келтірсең, жақсы кісі болып өсерсің, бағусыз бетіңмен кетсең, сен де мынау қисық біткен ағаштай қисық өсерсің, - деді.

Мәтiндегi негiзгi ойды табыңыз.

• Тәрбиелiлiк сақтау

• Тәрбие тал бесiктен басталады

• Тәрбиелiлiк принциптерi

• Өзгелердi құрметтеу

   Жаздың әдемі бір күнінде, таңертең бір төре өзінің баласымен бақшаға барып, екеуі де егілген ағаштары мен гүл жапырақтарын көріп жүрді.
– Мынау ағаш неліктен тіп-тік, ана біреуі неге қисық біткен? - деп сұрады баласы.

– Оның себебі, балам, анау ағашты бағу-қағумен өсірген, қисық бұтақтары болса кесіп. Мынау ағаш бағусыз, өз шығу қалыбымен өскен, - деді атасы.
– Олай болса, бағу-қағуда көп мағына бар екен ғой, - деді баласы.
– Бағу-қағуда көп мағына барында шек жоқ, шырағым; мұнан сен де өзіңе әбірет алсаң болады; сен жас ағашсың, саған да күтім керек; мен сенің қате істеріңді түзеп, пайдалы іске үйретсем, сен менің айтқанымды ұғып, орнына келтірсең, жақсы кісі болып өсерсің, бағусыз бетіңмен кетсең, сен де мынау қисық біткен ағаштай қисық өсерсің, - деді.

Тәрбиелi болуды кiмнен үйренемiз мәтiн бойынша?

•  Баланың атасынан

• Халықтан

• Қоршаған ортадан

• Ешкiм үйретпейдi