11 Сынып. §1–2 Тақырып.

Қазақстан аумағында б.з.б. ІІ мыңж. соңында егіншілікпен айналысудың тиімсіз болу себебі:

• Ормандар ауқымының ұлғаюы

• Қуаңшылық

• Мұз еріп, көлдер мен өзендердің тасуы

• Үздіксіз тайпалық соғыстар

Answer explanation

Шамамен б.з.б. ІІ мыңжылдықтың соңындағы қуаңшылық жағдайында егіншілікпен айналысу тиімсіз болды. Қазақстан аумағының басым бөлігін шөлейт жерлер алып жатыр. Күн радиациясы өте жоғары, қуаңшылық жиі орын алып отырады.

Ежелгі Қазақстанның қуаң даласын мекендеген тұрғындардың өмір сүруді қамтамасыз етудегі негізгі кәсібі:

• Егіншілік

• Аңшылық

• Қолөнер

• Мал өсіру

Answer explanation

Ежелгі Қазақстанның қуаңдаласын мекендеген тұрғындардың өмір сүруді қамтамасыз етудегі негізгі кәсібі – көшпелі тірлікке негізделген мал өсіру болды.

Көшпелі малшаруашылығына көшу себептерінің бірі:

• Жылқыны қолға үйрету

• Итті қолға үйрету

• Киіз үйді ойлап табу

• Отты пайдалану

Answer explanation

Көшпелі малшаруашылығына көшу себептерінің бірі – жылқыны қолға үйрету еді.

Ежелгі адамның алғаш рет жылқыны қолға үйрету орталығының бірі:

• Андронов мәдениеті

• Пазырық мәдениеті

• Ботай мәдениеті

• Тан мәдениеті

Answer explanation

Жылқы малы ең алдымен Солтүстік Қазақстанда қолға үйретілді. Бұл жерде ежелгі адамның алғаш рет жылқыны қолға үйрету орталығының бірі, әлемге әйгілі Ботай мәдениеті табылған.

Ежелгі Ботай қонысысының ауданы:

• 25 гектардан астам

• 10 гектардан астам

• 7 гектардан астам

• 15 гектардан астам

Answer explanation

Ботай қонысы 15 гектардан астам жерді алып жатты. Жылқыны қолға үйретіп, кейін оны мініс көлігіне айналдырудың барысында адам орасан зор кеңістікті игерді.

Қазақстан аумағында құнарлы жердің 10 млн гектарының эрозияға ұшырау себебі болған 1950 жылдары жүргізілген саясат:

• Жаңа экономикалық саясат

• Қайта құру

• Тыңайған жерлерді игеру

• Әскери коммунизм

• Индустрияландыру

Answer explanation

1950 жылдардағы ескерілмей жүргізілген тың және тыңайған жерлерді игеру саясаты нәтижесінде құнарлы жерлердің 10 млн гектары эрозияға ұшырады. Сондай-ақ малшаруашылығын жүргізудегі кеңестік әдістер еліміздегі тағы 55 млн гектар жердің тозуына әкелді.

ХІХ ғ. ортасында «Ұрлық... даладағы қазақтар арасында орын алмаған деп толық айта аламыз» деп жазған зерттеуші:

• М.И. Красовский

• С. Броневский

• Л.Н. Гумилев

• В.В. Бартольд

• А.И. Гейнц

Answer explanation

Ұлы дала кеңістігінде малшылардың басым бөлігі бай-қуатты болғандықтан, елде ұрлық та орын алмаған. ХІХ ғасырдың ортасында М.И. Красовский бұл туралы былай жазған: «Ұрлық… даладағы қазақтар арасында орын алмаған деп толық айта аламыз ». Қыстауларға ешкім тиіспеген. Дала жұрты есікті іштен құлыптау дегенді білген жоқ. Жаман ырымға теңеп мал басын да санамауға тырысқан. Дәулетті тұрмыс далалықтар өмірінің маңызды бөлігін мейрамдар мен ойын-сауықтарда, спорт сайыстарында, аңшылық пен саудада өткізуге мүмкіндік берді.

Ұрлық... даладағы қазақтар арасында орын алмаған деп толық айта аламыз

• М.И.Красовский

• С.Броневский

• Л.Н.Гумилев

• В.В. Бартольд

• А.И.Гейнц

Қимақтардың бидай, арпа, күріш және жүзім өсіргені туралы мәлімет қалдырған:

• Әл-Идриси

• Әл-Омари

• Гардизи

• Әл-Марвази

Answer explanation

Орта ғасырларда егіншілік Түркі қағанатында да шаруашылықтың бір саласы еді. Ертістің орта ағысын мекендеген қимақтар ІХ–Х ғасырларда егіншілікпен шұғылданды. Әл-Идриси мәліметі бойынша қимақтар бидай, арпа, күріш және жүзім өсірген.

Ежелгі Қазақстан тұрғындарының жыл мезгілдерінің ерекшелігіне қарай қоныстарын ауыстыруы:

• ұжымдық қоныстану жүйесі

• тебінді қоныстану жүйесі

• маусымды қоныстану жүйесі

• отырықшы қоныстану жүйесі

Answer explanation

Ата-бабаларымыз жайылымдардың табиғи тепе-теңдігін сақтау мақсатында кішігірім рулық бірлестіктерге бөлініп, белгілі жер көлемі шеңберінде көшіп-қонды. Жыл мезгілдерінің ерекшелігіне қарай маусымды қоныстану жүйесі қалыптасты. Қазақ халқы малды қыстан және жұттан аман сақтау үшін қоршаған ортаға (экожүйеге) бейімделу заңдылықтарын шебер меңгерген. Жыл маусымдары мен жайылымдарды пайдалану тәсілдеріне орай көштің ұзақтығы кейде жүздеген шақырымға дейін созылды.