Қолөнер мен кәсіптер туралы тест

Қазақстан жеріндегі тұрғындар негізгі бөлігінің 4000 жыл бойы автохтонды түрде өлкені тұрақты мекендеп келгенін дәлелдеген антрополог, академик:

• К.Ақышев

• Ш.Шөкин

• О.Смағұлов

• Қ.Сәтбаев

Answer explanation

Қазақтар көне дәуірден Қазақстан жерін мекендеген ежелгі тайпалар (сақтар, ғұндар, ортағасырлық түркілер, қыпшақтар т.б.) рухани материалдық мәдениетінің тікелей мұрагері. Антрополог, академик О. Смағұлов дәлелдегендей, Қазақстан жеріндегі тұрғындардың негізгі бөлігі төрт мың жыл бойы автохтонды түрде өлкені тұрақты мекендеп келді.

Киіз жасауды білген қазақ халқының арғы ата-бабасы:

• аландар

• ахеменидтер

• пенджабтықтар

• сақтар

Answer explanation

Мысалы, сақтардың киізден жасалған бұйымдары қазіргі кездегі үлгілермен үндеседі. Киіз және теріден тігілген шалбар мен етік үлгілері ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы дала тұрғындарында кездеседі.

1969 ж. Есік қорғанын ашқан белгілі археолог:

• О.Смағұлов

• Қ.Сәтбаев

• К.Ақышев

• Ә.Марғұлан

Answer explanation

1969 жылы белгілі археолог К. Ақышев ашқан Есік қорғанындағы қару-жарақтар мен күміс тостаған, ағаш ыдыстар және қыш құмыраларды кейінгі кезеңдегі тұрғындардың күнделікті өмірінен байқай аламыз. Сонау сақ заманынан бері қазақ халқы киіз үй жасауды білді. 

«Қазақтардың амандасуы «мал-жан аман ба?» деуден басталады» деп көшпелілер тұрмысындағы малдың маңызын дәл сипаттаған

• Ә.Марғұлан

• Ы.Алтынсарин

• Ш.Уәлиханов

• А.Құнанбаев

Answer explanation

Көшпелілер тұрмысындағы малдың маңызын Ш. Уәлиханов дәл сипаттайды: «Көшпеліні ішіп-жегізетін де, киіндіретін де мал, ол үшін малының аман болғаны қымбат. Қазақтардың амандасуы «мал-жан аман ба?» деуден басталады».

«Темір ұсталары балта, үзеңгі, ер-тұрман, пышақ жасады... Бұл заттардың сапасы біздегі Ресей бұйымдарынан кем түспейді», -деп қазақ ұсталарының жасаған бұйымдарына жоғары баға берген зерттеуші:

• В.В.Радлов

• Д.Сокольский

• И.Я.Словцов

• Л.Н.Гумилев

Answer explanation

ХІХ ғасырдың соңында ел арасында темір ұсталары үлкен абыройға ие болды. Олар темірден таға, үзеңгі, пышақ, самаурын кернейі, қайшы, орақ, кетпен сияқты құрал- саймандар соқты. Зерттеуші И.Я. Словцов: «Темір ұсталары балта, үзеңгі, ер-тұрман, пышақ жасады… Бұл заттардың сапасы біздегі Ресей бұйымдарынан кем түспейді», – деп қазақ ұсталарының жасаған бұйымдарына жоғары баға берген.

Қазақтарда күнделікті өмірде кеңінен қолданылатын үй малы терісінен жасалған ыдыстар:

• тегене, шара

• ожау, астау

• тон, ішік, мәсі

• саба, торсық, мес

Answer explanation

Тері және былғарыдан жасалған бұйымдар қазақ өмірінде ежелден маңызды орын алды. Теріден киім, аяқкиім, ыдыстар, ат әбзелдері т.б. заттар дайындалды. Бұл кәсіппен, негізінен, ерлер айналысты. Әйелдер мал терісімен қатар, аң терілерінен де түрлі киімдер мен баскиімдерді оюлап, кесте тікті. Жабайы аң терісінен тон (ішік) пішілді. Үй малы терісінен жасалған саба, торсық, мес сияқты ыдыстар күнделікті өмірде кеңінен қолданылды.

Теріден жасалған бие саууға арналған ыдыс:

• балға

• найза

• ожау

• көнек

Answer explanation

Қазақтың ыдыс-аяғы көші-қон салтына ыңғайлы, жеңіл, сынбайтын етіп тері және ағаштан әзірленетінін білеміз. Теріден бие саууға арналған ыдыс көнек жасалды.

Қазіргі қазақ оюларымен ұқсас келетін ою-өрнектер бар бұйымдар табылған қорған:

• Ботай

• Есік

• Шілікті

• Пазырық

Answer explanation

Қазақ ою-өрнегінің мыңжылдықтармен саналатын терең тарихы бар. Ежелгі Пазырық және тағы басқа Алтай қорғандарынан табылған бұйымдардағы ою-өрнектер қазіргі қазақ оюларымен ұқсас келеді. Осы тектес ою-өрнектермен Есік обасындағы «Алтын адам» киімі де безендірілген.

Қазақтар кең тараған ағаштан шабылған ыдыс түрлері:

• саба, торсық, мес, көнек

• балға, балта, найза

• айыр, тырма, кү

• тегене, шара, ожау, астау

Answer explanation

Қазақтың ыдыс-аяғы көші-қон салтына ыңғайлы, жеңіл, сынбайтын етіп тері және ағаштан әзірленетінін білеміз. Теріден бие саууға арналған ыдыс көнек жасалды. Ағаштан шабылған тегене, шара, ожау, астау сияқты ыдыс түрлері кең тарады.

Қазақтарда жабайы аң терісінен пішілген сыртқы киім

• тырма

• күрек

• тон (ішік)

• көнек