Пиза тапсырмалары

1-тапсырма

Бұл жұлдыз қазақша ........ деп тегін аталмаған. «Аспан күмбезі» үнемі айналып тұрады, сондықтан оның бетіндегі жұлдыздар сырғып, орындарын ауыстырады. Бұл аспандағы жылжымайтын бірден-бір жұлдыз. Басқа жұлдыздар осы жұлдыздың төңірегінде айналып жүреді. Жұлдыздың тұрақты орны аспанның дәл солтүстік жағында. Оны тапқан адам дүниенің төрт тарапын оңай табады. Ол әрдайым солтүстікті көрсетеді, оның қарсысында – оңтүстік, сағат тілінің бағыты бойынша солтүстіктен оңтүстікке қарай күннің шығысы, қарсысында – батысы болады. Әңгіме қай жұлдыз туралы болып отыр?

• Андромеда

• Улкен Арлан

• Гидра шоқжұлдызы

• Темірқазық немесе полюсті жұлдыз

Ертеде шөлді аймақтарда күндізгі ыстыққа ұрынбас үшін, керуеншілер осы жұлдыз туа салысымен жүріп кетіп, күн ыси бастағанда көліктерін шалдыртып демалатын болған. Бұл қай жұлдыз

• Темірқазық

• Гидра

• Шолпан

• барлығы дұрыс

Жетіқарақшы шоқжұлдызы көмегімен Темірқазық жұлдызын тауып, бағытты бағдарлау белгілі, егер Темірқазық жұлдызын бұлт жауып тұрса, Жетіқарақшы шоқжұлдызымен қалай бағытты бағдарлауға болады?

• Егер Кіші Жетіқарақшы шоқжұлдызы бұлтпен жабылған жағдайда Үлкен Жетіқарақшы арқылы бағдарлауға болады. Үлкен Жетіқарақшы аспан күмбезінен күзде солтүстіктен, қыста шығыстан, көктемде оңтүстіктен, жазда батыстан көрінеді

• Егер Кіші Жетіқарақшы шоқжұлдызы бұлтпен жабылған жағдайда Үлкен Жетіқарақшы арқылы бағдарлай алмаймыз

• Жетіқарақшы үнемі солтустікті көрсетіп тұрады

• Барлық жауап дұрыс емес

Бұлттылық жиі бағытты табуға кесірін тигізеді. Бірақ бұлттардың арасынан айдың толық бейнесі көрінсе, ай арқылы бағытты табуға бола ма, қалай?

• дұрыс жауабы көрсетілмеген

• Толған ай түн ортасында аспан күмбезінің солтүстік бөлігінен көрінеді. Түн ортасында дейін ай аспан күмбезінің солтүстік-шығысынан, ал түн ортасы ауғаннан кейін оңтүстік-батыстан көрінеді

• Толған ай түн ортасында аспан күмбезінің оңтүстік бөлігінен көрінеді. Түн ортасында дейін ай аспан күмбезінің оңтүстік-шығысынан, ал түн ортасы ауғаннан кейін оңтүстік-батыстан көрінеді

• Жоқ ай арқылы бағытты білу мүмкін емес

Балалар адасқанын білген кезде кеш болып кетті. Айдың әлсіз жарығы көкжиекті жауып тұр. Бұлттардың арасынан жұлдыздардың жарығы аздап көрінеді.

-Толық Ай көрінген болса, мен сіздерді бірден теміржол бекетіне апарар едім, - деп Әлия күрсінді. – Түн жарымға дейін толық ай аспан әлемінің оңтүстік шығыс жғында блады.

-Мен қалай туған ай және көне ай арқылы бағытты табуды білеиін, - деді Асан.

-Жүріңдер, балалар, - деп Мақсат картаны ашып, йға қарама қарсы алып барды.

Кейін балалар жолға шықты, ал шамалы уақыттан соң пойыздың жақындап келе жатқан дауысын естіді.

Мақсат балаларды қай бағытқа қарай алып барды? Оған дұрыс бағыт табуға көмектескен айдың алмасу кезеңін ата, толық айдың Аспан әлемінің қай бағытында болатынын Әлия дұрыс айтты ма?

• Есіңізде болса, Әлия бағытты толған ай арқылы бағдарлауға болатынын айтты. Оның бағдарлау бағыты дұрыс.

• Есіңізде болса, Әлия бағытты толған ай арқылы бағдарлауға болатынын айтты. Оның бағдарлау бағыты дұрыс. Сұрақтағы мәселе кеш мерзімі турасында болып отыр. Бұл мезгілде аспандағы ай көлемі ¼ бөлігіндей. Мұнда айды Күн батқан соң аспан күмбезінің оңтүстік-батысынан бағдарлауға болады. Мақсат балаларды айға бағыттап оңтүстік-батысқа қарай жол бастады. Картаға қарай отырып, осы бағытты таңдау арқылы, ол станцияға жете алатынын білді.

• Алия да , Мақсатта қателесті

• Есіңізде болса, Әлия бағытты толған ай арқылы бағдарлауға болатынын айтты. Оның бағдарлау бағыты дұрыс. Сұрақтағы мәселе кеш мерзімі турасында болып отыр. Бұл мезгілде аспандағы ай көлемі 4/2 бөлігіндей. Мұнда айды Күн батқан соң аспан күмбезінің солтүстігінен бағдарлауға болады. Мақсат балаларды айға бағыттап оңтүстік-батысқа қарай жол бастады. Картаға қарай отырып, осы бағытты таңдау арқылы, ол станцияға жете алатынын білді.

Туристер тобы саяхат жасауға шешім қабылдады. Олар картосхемаларыды пайдаланып, 1-ші нүктеден маршрутты бастады. Алдымен туристер мұхит жағалауына барды, содан кейін батысқа бұрылды. Қаңтар айы болуына қарамастан Күн сәулесін түсіп, жиі жаңбыр жауып тұрды. Туристер аязды жел арасымен жүріп, биік асулардан өтті, кейде қолшатыр пішінді ағаштардың жанында демалып отырды. Сөйтіп олар солтүстіктен оңтүстікке қарай созылған ірі көлге кезікті. Жағалауының тереңдігін өлшеп, олар ірі жоталары бар көл ойысының өте терең екенін түсінді. Көлді жағалай оның солтүстік шегіне дейін барып, солтүстік-шығысқа бұрылды және жақын көкжиектен қар жамылғысын байқады (бұл аймақтағы ең биік тау шыңында). Әрі қарай маршрут солтүстікке жол тартып, ауасы едәуір құрғақ үстіртті кесіп өтті. Солтүстік-батысқа бұрыла келе туристер онша терең емес, үлкен тағы бір көлді жолықтырды. Қайықтарды жалға алып туристер солтүстікке қарай жүзді, одан кейін шығысқа қарай жүріп теңіз жағалауында өз саяхаттарын аяқтады.

Сұрақ: Туристер саяхат басында қай мұхит жағалауынан шықты? Бұл қай жарты шар және не үшін қаңтарда жаңбыр жауды? Бұл қандай климаттық белдеу? Олар ірі жоталары бар қандай көлді кезіктірді?

Туристер шыңында қар жамылғысын көрген тау қалай аталады? Қыраттың атын жазыңыз. Ауаның құрғақтығы немен түсіндіріледі? Туристер қандай көлді жұзіп өтті және қандай өзен арқылы солтүстікке жүзді? Қандай теңіздің жанында саяхат аяқталды?

• Жауабы:

  Мұхит – Тынық мұхиты;

  Жартышар – оңтүстік;

  Субэкваторлық белдеу, оңтүстік жарты шарда қаңтар – жылы – жаңбыр;

  Табиғат зонасы – саванна;

  Көл – Танганика, Килиманджаро тауы, Шығыс Африка таулы қыраты, Каспий көлі. Туристер арктиканы кесіп өтіп солтүстік жарты шарда субэкваторлық белдеуге келді, мұнда қыс, Конго Қызыл теңіз.    

   

• Дұрыс жауабы көрсетілмеген

• Жауабы:

  Мұхит – Атлант;

  Жартышар – оңтүстік;

  Субэкваторлық белдеу, оңтүстік жарты шарда қаңтар – жылы – жаңбыр;

  Табиғат зонасы – орманды дала;

  Көл – Чад, Килиманджаро тауы, Шығыс Африка таулы қыраты, Виктория көлі. Туристер экваторды кесіп өтіп солтүстік жарты шарда субэкваторлық белдеуге келді, мұнда қыс, Амазонка өзені, Беринг теңіз.    

   

• Жауабы:

  Мұхит – Үнді мұхиты;

  Жартышар – оңтүстік;

  Субэкваторлық белдеу, оңтүстік жарты шарда қаңтар – жылы – жаңбыр;

  Табиғат зонасы – саванна;

  Көл – Танганика, Килиманджаро тауы, Шығыс Африка таулы қыраты, Виктория көлі. Туристер экваторды кесіп өтіп солтүстік жарты шарда субэкваторлық белдеуге келді, мұнда қыс, Ақ Ніл өзені, Қызыл теңіз.    

   

Неліктен Г.Меркатор жасаған картаны навигацияда қолдану қолайлы?

• Жауабы: Қызыл, Тува, Ресей, Юнгфен, Шыңжан – Ұйғыр автономды ауданы

   

• Жауабы: Қызыл, Тува, Ресей, Юнгфен, Шыңжан – Ұйғыр автономды ауданы

   

• ·         Онда аралдардың өлшемдері нақты көрсетілген;

  ·         Қашықтықтар бұрмаланбаған;

  ·         Компас арқылы берілген бағыт тік сызықпен көрсетілген;

  Меридиан сызықтары полюстарда қиылысқаны көрсетілген

• Қолдануға ыңгайсыз

Орман ішінде адасып кетсеңіз, компассыз қарағай бұтақтары арқылы солтүстік бағытты табуға бола ма, қалай?

• Қарағайдың солтүстігіндегі бұтақтарында қоңыр жолақтар болады, оңтүстігіндегі бұтақтары қара болып келеді

• Қарағайдың солтүстігіндегі бұтақтарында қоңыр жолақтар болады, оңтүстігіндегі бұтақтары ашық болып келеді

• Қарағайдың солтүстігіндегі бұтақтарында ақ жолақтар болады, оңтүстігіндегі бұтақтары қоңыр болып келеді

• Қарағайдың солтүстігіндегі бұтақтарында қара жолақтар болады, оңтүстігіндегі бұтақтары ашық болып келеді

1-тапсырма

2 шақырымға созылған көше ұзындығы қаланың жоба картасында 8 см болып көрсетілген. Қаланың жоба (план) картасының масштабы қандай? Есептеу жолдарын көрсетіңіз

• Барлығы дұрыс

• 2000/8=500

• 
• 

Масштабы 1:2500 карта планында жүзіп өтетін өзен жағалауларының арақашықтығы 4 см-ге тең. Осы қашықтықты жергілікті жерде бағындыру керек болса қаншаға тең болады?

• 
•