Тіл білімі 3

Вариантқа тән дыбыстық алмасу:

• Сөз мағынасын өзгертуге септігін тигізе алмайтын дыбыстық алмасу.

• Сөз мағынасын өзгертуге септігін тигізетін дыбыстық алмасу.

• Тілдің ең кішкене единицасы.

• Дыбысты белгілейтін таңба.

• Дауыссыз дыбыстардың алмасуы.

Тарихи лексикологияның зерттеу нысаны:

• Сөздердің қалыптасуына, өзгеруі мен дамуына қатысты тарихи заңдылықтарды.

• Тілдегі жалқы есімдерді қарастырады.

• Тұрақты тіркестерді қарастырады.

• Сөздердің мағыналық құрылымын.

• Дыбыстардың тарихи қалыптасуын.

Лексикалық мағына дегеніміз:

• Сөздерді бір-бірінен ажыратып танудағы ең негізгі мағына.

• Қосымшалар негізінде туындайтын мағына.

• Грамматикалық мағынамен байланыста туындаған мағына.

• Жалғаулардың байланысы арқылы туындайды.

• Сөздердің тұрақты тұлғасы негізінде туындайды.

Лексикология тіл білімінің мына салаларымен байланысады:

• Диалектология, фразеология.

• Фонетика, грамматикамен.

• Термин сөздер, кәсіби сөздермен.

• Сөз формалары, сөздің жасауымен.

• Ономастика, антропонимика.

Омоним дегеніміз:

• Мағынасы бөлек, дыбысталуы бірдей сөздер.

• Мағынасы жақын сөздер.

• Бір түбірден жасалған сөздер.

• Мағынасы қарама-қарсы сөздер.

• Тұрақты тіркестердің мағынасынан туындаған сөздер.

Қазақ тіліндегі омонимдер мағыналарына, формаларына қарай бөлінуі:

• Лексикалық омонимдер, лексика-грамматикалық, аралас омонимдер.

• Вариант омонимдер, оксюморондар.

• Стильдік омонимдер, контекстік омонимдер.

• Омофондар, омографтар, омонимия құбылысы.

• Омоним тұлғасындағы сөздер, омофондар.

Сөздік құрамындағы сөздердің қолданылу жиілігіне қарай бөлінуі:

• Актив және пассив сөздер.

• Көнерген сөздер, тарихи сөздер.

• Жаңа сөздер, бір қолданар сөздер.

• Термин сөздер, кәсіби сөздер.

• Диалектизмдер, жаргон сөздер.

Қазақ тілінің сөздік құрамына кірме сөздер қай тілдерден келген:

• Араб, парсы, моңғол, орыс тілдерінен.

• Қыпшақ тілі, қарашай-балқар.

• Өзбек, тәжік, армян тілдерінен.

• Ноғай, татар, башқұрт тілдерінен.

• Қырғыз, қарақалпақ, түрікмен тілдерінен.

Синонимдер дегеніміз:

• Дыбысталуы, айтылуы басқа, мағынасы жуық сөздер.

• Мағынасы қарама-қарсы сөздер.

• Дыбысталуы бірдей сөздер.

• Тура мағына негізінде туындаған сөздер.

• Бірнеше сөздердің тіркесуінен туындаған мағына.

Стильдік синоним жасайтын әдіс:

• Табу.

• Редукция.

• Элизия.

• Аккомодация.

• Сингармонизм.