ជំពូក១_មេរៀន៣_ស្លាយមេរៀន_អក្ខរកម្មមេឌា និងឌីជីថល

តើគេបានបែងចែកប្រភេទមេឌាជាប៉ុន្មានប្រភេទ?

• មេឌាព័ត៌មាន

• មេឌាបណ្ដាញសង្គម(Social Media)

• វេបមេឌា (Web Media)

• ចម្លើយទាំងអស់

តើមេឌាគឺជាអ្វី?

• គឺជាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលជាច្រើនទម្រង់ដែលពិពណ៌នាយ៉ាងទូលំទូលាយគ្រប់បណ្តាញទំនាក់ទំនង រួមទាំងអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងពីក្រដាសបោះពុម្ពរហូតដល់ទិន្នន័យឌីជីថល។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរួមមានព័ត៌មាន សិល្បៈ ខ្លឹមសារអប់រំ និងទម្រង់ណាមួយនៃព័ត៌មានដែលអាចទៅដល់ ឬមានឥទ្ធិពលលើមនុស្ស រួមទាំងទូរទស្សន៍ វិទ្យុ សៀវភៅ ទស្សនាវដ្តី និងអ៊ីនធឺណិត។
• មេឌាបានបែងចែកជា 3 ប្រភេទចម្បង គឺ (1) មេឌាប្រពៃណី (Traditional Media) ដូចជា ទូរទស្សន៍ វិទ្យុ និងកាសែត, (2) មេឌាឌីជីថល (Digital Media) ដូចជា គេហទំព័រ និងបណ្តាញសង្គម, និង (3) មេឌាម៉ុល (Multimedia) ដែលផ្តល់អារម្មណ៍តាមរូបភាព សម្លេង និងវីដេអូ។

• មេឌាជួយផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន កម្សាន្ត និងអប់រំ, ជាមធ្យោបាយភ្ជាប់មនុស្សជាសាកល, និងជាសារដែលប៉ះពាល់លើគំនិតនិងការប្រាកដខុសត្រូវសង្គម។

• មេឌាបានប្រើសម្រាប់ការបង្កើតអាជីវកម្ម ផ្សព្វផ្សាយផលិតផល ស្ថាបនាប្រសិទ្ធភាពសារព័ត៌មានសង្គម, និងជាសម្ព័ន្ធធ្វើឲ្យការទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិស្ទើរតែគ្មានព្រំដែន។

តើព័ត៌មានជាអ្វី?

• ជាបណ្តុំទិន្នន័យដែលមានអត្ថន័យគ្រប់គ្រាន់អំពីហេតុការណ៍ ព្រឹត្តិការណ៍ ឬស្ថានភាពជាក់លាក់ នៅក្នុងបរិបទណាមួយ ដែលមានអត្ថន័យសម្រាប់អ្នកទទួលនិងជួយបង្កើនចំណេះដឹង។ប្រភពព័ត៌មានដែលយើងអាចទទួលបានពី សៀវភៅ មនុស្សជុំវិញខ្លួន អត្ថបទណាមួយ កាសែត ទស្សនាវដ្តី គេហទំព័រផ្លូវការ វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និងកម្មវិធីផ្សេងៗទៀតផងដែរ។
• ជាបណ្តុំទិន្នន័យ ដែលមានលក្ខណៈបន្ថែមឬពន្យល់បន្ថយអំពីស្ថានភាព ឬព្រឹត្តិការណ៍ ដែលត្រូវបានបង្ហាញក្នុងព័ត៌មានដើម ដើម្បីឲ្យមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់។

• គេអាចប្រើសៀវភៅ វិទ្យុ ទស្សនាវដ្តី ឬប្រព័ន្ធព័ត៌មានឌីជីថលដូចជា គេហទំព័រ ឬបណ្តាញសង្គម ដើម្បីរកព័ត៌មានដែលច្បាស់លាស់ និងអាចទុកចិត្តបាន។

• ព័ត៌មានមានតួនាទីជួយបង្កើនចំណេះដឹង ធ្វើការសម្រេចចិត្តបានត្រឹមត្រូវ និងអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពគិតរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម។

អ្វីទៅហៅថាអ៊ីនធឺណិត?

• គឺជាមធ្យោបាយទំនាក់ទំនងនិងចែករំលែកព័ត៌មានធំបំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។
• អ៊ីនធឺណិតផ្ដល់សេវាកម្មជាច្រើន ដូចជា ការប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម (Facebook, Instagram), សេវាអ៊ីមែល (Gmail, Yahoo Mail), ការស្វែងរកព័ត៌មាន (Google, Bing) និងការទំនាក់ទំនងតាមវីដេអូ (Zoom, Microsoft Teams)។

• អ៊ីនធឺណិតជួយបង្កើនការចែករំលែកព័ត៌មាន ការអប់រំអនឡាញ, ការបង្កើតអាជីវកម្មឌីជីថល, និងការរីកចម្រើនសេដ្ឋកិច្ចនៅលើកម្រិតសាកល។

• អ្នកប្រើប្រាស់អាចចូលប្រើអ៊ីនធឺណិតតាមប្រព័ន្ធ Wi-Fi, ឧបករណ៍ចល័ត (Smartphones) ឬបណ្តាញផ្ទះ ដែលភ្ជាប់ទៅតាមអ្នកផ្តល់សេវាព័ត៌មាន។

តើព័ត៌មានជាអ្វី?

• ជាបណ្តុំទិន្នន័យដែលមានអត្ថន័យគ្រប់គ្រាន់អំពីហេតុការណ៍ ព្រឹត្តិការណ៍ ឬស្ថានភាពជាក់លាក់ នៅក្នុងបរិបទណាមួយ ដែលមានអត្ថន័យសម្រាប់អ្នកទទួលនិងជួយបង្កើនចំណេះដឹង។
• ព័ត៌មានអាចមកពីប្រភពផ្សេងៗដូចជា សៀវភៅ, កាសែត, ទស្សនាវដ្តី, វិទ្យុ, ទូរទស្សន៍, និងប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតដូចជា គេហទំព័រ និងបណ្តាញសង្គម។

• ព័ត៌មានអាចបែងចែកជាប្រភេទផ្សេងៗ ដូចជា (1) ព័ត៌មានការពិត (Fact), (2) ព័ត៌មានសម្រួល (Opinion), និង (3) ព័ត៌មានកំសាន្ត (Entertainment News)។

• ព័ត៌មានជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់ក្នុងការបង្កើនចំណេះដឹង ដោះស្រាយបញ្ហា, និងផ្តល់មូលដ្ឋានសម្រាប់ការសម្រេចចិត្តក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។

តើព័ត៌មានអ្វីខ្លះមិនគួរចែករំលែក នៅលើបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតនិងមេឌា?

• • ព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនទាក់ទងនឹងឯកជនភាព

  • ព័ត៌មានដែលប៉ះពាល់ដល់អ្នកដទៃ

  • មាតិកាអវិជ្ជមាន ទាក់ទងនឹងការជេរប្រមាថ ការរើសអើង

  • ពាក្យចចាអារ៉ាម ព័ត៌មានមិនពិត បំពុលសង្គម

  • មាតិកាដែលប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍អ្នកដទៃ ដូចជា ការកាប់សម្លាប់ គ្រោះថ្នាក់ វីដេអូអាសអាភាស...។

• មិនគួរចែករំលែកព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនដូចជា លេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ, លេខទូរស័ព្ទ, អាសយដ្ឋានផ្ទះ, លេខគណនីធនាគារ, ឬពាក្យសម្ងាត់ (password) ដោយសារអាចនាំឱ្យមានការលួចសម្គាល់ឬការរំលោភសិទ្ធិ។

• មិនគួរបង្ហាញព័ត៌មានដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ឯកជនភាពអ្នកដទៃ ដូចជា រូបភាពឯកជន, ព័ត៌មានសុខភាព, ឬសកម្មភាពដែលអ្នកមិនបានសុំការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ព័ត៌មាន។

• មិនគួរចែករំលែកព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (fake news), ព័ត៌មានបង្កចម្រូងចម្រាស, ឬព័ត៌មានដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខសង្គម និងស្ថាប័ន។

តើព័ត៌មានអ្វីខ្លះគួរចែករំលែក នៅលើបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតនិងមេឌា?

• ព័ត៌មានអំពីសកម្មភាពសង្គម (community activities), កម្មវិធីស្ម័គ្រចិត្ត, ឬឧបករណ៍ដែលជួយពង្រឹងទំនាក់ទំនងក្នុងសហគមន៍ និងការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក។

• ព័ត៌មានអំពីសុខភាពសាធារណៈ (public health), សេចក្តីជូនដំណឹងអាសន្ន, ព័ត៌មានសុវត្ថិភាពចរាចរណ៍, និងវិធានការពារសង្គម។

• ព័ត៌មានអំពីការអប់រំដូចជា មេរៀនអ៊ិនលាញ (online courses), ឯកសារសិក្សា, ព័ត៌មានអំពីវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងការអភិវឌ្ឍចំណេះដឹងថ្មីៗ។

• • មាតិកាលក្ខណៈវិជ្ជមានដូចជា ការលើកទឹកចិត្ត ការបង្រៀន ការកម្សាន្តដែលធ្វើឱ្យមានអារម្មណ៍ល្អ រីករាយ

  • ព័ត៌មានពិត មានប្រយោជន៍

  • ដំណឹងល្អៗដូចជា ការព្យាករណ៍ ការប្រកាសស្វែងរកបុគ្គលិក សិក្ខាសាលា វគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលជាដើម។

តើព័ត៌មានខុសគឺជាអ្វី?

• ជាព័ត៌មានដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយចេតនា ដើម្បីបំភាន់ ឬបំផ្លើសការពិត។

• គឺជាព័ត៌មានគ្មានចេតនាបង្កគ្រោះថ្នាក់នណាម្នាក់ហើយមានបំណងផ្សព្វផ្សាយដើម្បីផលប្រយោជន៏ដល់សង្គម។

• ជាព័ត៌មានមិនបានត្រួតពិនិត្យច្បាស់លាស់ ដែលអាចមានកំហុសដោយប្រព័ន្ធឬដោយអចេតនា។

• ជាព័ត៌មានខុសដែលត្រូវបានបង្ហោះដោយចេតនាដើម្បីបំផ្លាញឬបង្កបញ្ហា។

តើព័ត៌មានមិនពិតគឺជាអ្វី?

• ជាព័ត៌មានទាំងឡាយណាបង្កើតឡើងឬមានចេតនាផ្សព្វផ្សាយដើម្បីបង្កគ្រោះថ្នាក់នណាម្នាក់​ឬសង្គម។

• ព័ត៌មានដែលមកពីប្រភពមិនទុកចិត្តបាន។

• ការបញ្ចេញព័ត៌មានដោយមិនបានបញ្ចេញការពិភាក្សាជាក់ស្តែង ឬភ្ជាប់ទៅប្រភពដើម។

• • ជាក់ស្តែង ឬភ្ជាប់ទៅប្រភពដើម។

តើមេឌាព័ត៌មានគឺជាអ្វី?

• ជួយផ្សព្វផ្សាយអធិបតីភាពសង្គម និងកត្តានៅក្នុងសង្គម។

• គឺជាឧស្សាហកម្មដែលរួមមាន ទស្សនាវដ្តី កាសែត ទូរទស្សន៍ វិទ្យុ និងគ្រប់ទម្រង់ផ្សេងទៀត ដែលទំនាក់ទំនងនឹងព្រឹត្តិការណ៍ និងការវិភាគផ្សេងៗ។

• ផ្ដល់ព័ត៌មាន និងពត៌មានសំខាន់ៗដល់សាធារណៈ។

• ជាជួយទំនាក់ទំនងពីមួយកន្លែងទៅកន្លែងផ្សេងៗក្នុងរយៈពេលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។