РИМ ИМПЕРИЯСЫ. 10 СЫНЫП. ЕКІНШІ БӨЛІМ

Рим империясының құрылуының алғышарты (-тары):

• Рим империясы әскери экспансия мен аймақтарды жаулап алу нәтижесінде пайда болды

• Рим империясы діни одақ шеңберінде қала-мемлекеттерді күш қолданбай біріктіру нәтижесінде пайда болды.

• Рим империясы мемлекетті құрған және билікті Сенатқа берген құдайлардың араласуы арқылы қалыптасты.

• Рим империясы римдіктерді өз билеушілері ретінде өз еркімен таңдаған Италия тайпалары арасындағы бейбіт келіссөздерден туындады.

Рим империясының патшалық кезеңінің хронологиясы:

• Б.з.б 753 - 509 жж.

• Б.з.б 509 - 27 жж.

• Б.з.б 27 - б.з 476 жж.

• Б.з.б 221 - 207 жж.

Ежелгі Рим орналасқан түбек:

• Аппенин

• Юкатан

• Балқан

• Пиреней

Лация аумағының бір бөлігін иемденген мемлекет :

• Рим

• Македония

• Фракия

• Карфаген

Лация аумағында мекендеген тайпа:

• латын тайпалары

• кассит тайпалары

• теңіз халықтары

• гиксос тайпалары

Римнің Италияны толықтай жаулап алуы орын алды:

• Патшалық кезеңде

• Республикалық кезеңде

• Империялық кезеңде

• Пуни соғыстарынан кейңн

Римдіктердің солтүстігіндегі негізгі қарсыластары:

• галлдар

• этрускілер

• сабиндер

• эквтар

Answer explanation

Этрускілер кімдер еді?

Этрускілер – Италияның солтүстігі мен орталығында өмір сүрген дамыған халық. Олар қала-мемлекеттерге бөлініп өмір сүріп, күшті әскері мен жоғары мәдениетімен ерекшеленді.

Рим мен этрускілер арасындағы қақтығыстардың себептері:

• Этрускілер Римнен қуылған Тарквиний Горд патшаны қолдады.

• Рим этрускілердің ықпалынан арылғысы келді.

• Римге стратегиялық маңызы бар қалаларды, әсіресе Вейи қаласын бақылау қажет болды.

Соғыстың барысы:

🔹 Б.з.д. 496 ж. – Региль көлі маңындағы шайқаста римдіктер этрускілер мен олардың латын одақтастарын жеңді.
🔹 Б.з.д. 474 ж. – Этрускілер гректерден Кумы маңында теңіз шайқасында жеңілді.
🔹 Б.з.д. 426 ж. – Рим Вейи қаласын қоршауға алды.
🔹 Б.з.д. 396 ж. – Марк Фурий Камилл басқарған рим әскері 10 жылдық қоршаудан кейін Вейиді жаулап алды.

Нәтижелері:

✅ Этрускілер әлсіреп, біртіндеп Римнің билігіне өтті.
✅ Рим этрускілердің әскери және мәдени дәстүрлерін қабылдады.
✅ Жаңа жаулап алынған аймақтар Римнің экономикасын нығайтты.

Римдіктердің солтүстік - шығыстағы негізгі қарсыластары:

• этрускілер

• эквтар

• гректер

• сабиндер

Answer explanation

Сабиндер кімдер еді?

Сабиндер – Италияның орталық таулы аймақтарында өмір сүрген жауынгер халық. Олар Риммен алғашқы байланыстарын патшалық кезеңде бастаған.

Соғыстың себептері:

• Сабиндер римдіктердің жерлеріне жиі шабуыл жасады.

• Олар Римнің кеңеюіне кедергі келтірді.

• Рим өз аумағын кеңейткісі келді.

Соғыстың барысы:

🔹 Б.з.д. VI–V ғғ. – Сабиндер мен римдіктер арасында тұрақты қақтығыстар болды.
🔹 Б.з.д. 449 ж. – Сабиндер көтеріліс жасады, бірақ римдіктер оларды басып-жаншыды.
🔹 Б.з.д. 290 ж. – Сабиндер шешуші жеңіліске ұшырап, Рим республикасының құрамына қосылды.

Нәтижелері:

✅ Сабиндерге Рим азаматтығының кейбір құқықтары берілді.
✅ Олардың аумағы Римнің бір бөлігіне айналды.
✅ Сабиндер рим әскери құрамына кірді.

Римнің шығыстағы негізгі қарсыластары:

• этрускілер

• сабиндер

• эквтар

• вольсктар

Answer explanation

Эквилер кімдер еді?

Эквилер – Италияның орталық бөлігінің таулы аймақтарында мекендеген тайпа. Олар римдіктердің егіншілік аймақтарына жиі шабуыл жасайтын.

Соғыстың себептері:

• Эквилер үнемі Римнің жерлерін тонап отырды.

• Рим өз иеліктерін қорғауға мәжбүр болды.

• Стратегиялық маңызды тау өткелдерін бақылауға алу қажет болды.

Соғыстың барысы:

🔹 Б.з.д. 458 ж. – Эквилер рим әскерін тауда қоршауға алды. Сенат Цинциннатты диктатор етіп тағайындап, ол 16 күн ішінде әскер жинап, эквилерді талқандады.
🔹 Б.з.д. V–IV ғғ. – Эквилер Римге қарсылық көрсеткенімен, біртіндеп жеңіліске ұшырады.
🔹 Б.з.д. 304 ж. – Эквилер толықтай бағындырылды.

Нәтижелері:

✅ Эквилер Римнің шабуылдарына тойтарыс беру қабілетінен айырылды.
✅ Олардың жерлері Римнің құрамына өтті.
✅ Рим өз шекарасын шығыста бекітті.

Римнің оңтүстік шығыстағы негізгі қарсыластары:

• этрускілер

• сабиндер

• эквтар

• вольсктар

Answer explanation

Вольскілер кімдер?

Вольскілер – Римнің ең қауіпті жауларының бірі болған, Италияның оңтүстік-шығысында орналасқан жауынгер халық.

Соғыстың себептері:

• Вольскілер Римнің жерлерін басып алуға ұмтылды.

• Олардың одақтастары – эквілер мен сабиндер Римге үнемі қауіп төндірді.

• Рим бүкіл Лаций аймағына үстемдік еткісі келді.

Соғыстың барысы:

🔹 Б.з.б. 493 ж. – Рим латындармен одақ құрып, вольскілерге қарсы соғыс бастады.
🔹 Б.з.б. V ғ. – Гай Марций Кориолан Римнен қуылғаннан кейін вольскілер жағына өтіп, оларға көмектесті.
🔹 Б.з.б. 338 ж. – Рим вольскілерді түпкілікті жеңіп, олардың жерлерін өзіне қаратты.

Нәтижелері:

✅ Вольскілер Римнің бақылауына өтті.
✅ Олардың мәдениеті біртіндеп римдік мәдениетпен араласты.
✅ Италиядағы Рим үстемдігі нығайды.