Tənqidi Təfəkkür Bacarıqları

Tənqidi düşüncə termini yunanca "mühakimə etmək və ya ayırd etmək" mənasını verən "kritikos" sözündən götürülmüşdür. Tənqidi düşüncə etibarlı məlumat əsasında mühakimə yürütməkdir. XXI əsrdə tələb olunan ən vacib bacarıqlardan biridir. Tənqidi düşüncə tənqid etməkdən fərqli olaraq yalnız səhvləri görmək deyildir, məsələyə qərəzsiz yanaşmaq, düzgün, obyektiv dəyərləndirmə aparmaqdır. Tənqidi təfəkkür anadangəlmə bir xüsusiyyət deyil, təcrübə və tətbiq yolu ilə öyrənilən və təkmilləşdirilən idraki prosesdir. Ən çox arqumentlərlə əlaqələndirilir, şagird hər hansı fikir irəli sürən zaman öz arqumentlərini yaratmalıdır. Tənqidi təfəkkür qəbul edilmiş qərarların nəticələrini nəzərdən keçirməyi və mümkün olduqda dəyişiklikləri həyata keçirməyi əhatə edir. Tənqidi düşüncə istənilən vəziyyətdə mümkün olan ən yaxşı nəticələrə nail olmaq məqsədi daşıyır. Buna nail olmaq üçün mümkün qədər müxtəlif mənbələrdən məlumat toplamaq və qiymətləndirmək lazımdır.

Tənqidi düşünən insan:

Müşahidə bacarığı problemin dəqiq müəyyən olunmasına xidmət edir. Müşahidəçi insanlar tez bir zamanda yeni bir problemi hiss edə və müəyyən edə bilir, problemin səbəblərini araşdırırlar. Müşahidəçi insanlar hətta təcrübələrinə əsaslanaraq problemin baş verməzdən əvvəl nə vaxt baş verə biləcəyini, nə ilə nəticələnə biləcəyini təxmin edə bilərlər. Belə insanlar ətraflarına daha çox diqqət yetirirlər, gözüaçıqdırlar, eşitdiklərini və gördüklərini hərtərəfli araşdırıb dəqiq informasiya toplayırlar, qeydlər aparırlar.

Məsələn, 7 A sinif rəhbəri Aynur müəllim son zamanlar şagirdi Aytənin dərsdə fikir dağınıqlığını, kefsiz olduğunu, özünə qapandığını, əvvəlki qədər həvəsli olmadığını hiss edir və anlayır ki, ortada bir problem var. Problemin səbəblərini araşdırmağa çalışır, çünki bilir ki bu məsələ həll olunmasa, daha çox mənfi nəticələri ola bilər. Bu məsələni araşdırmağa qərar verir və Aytəni, onun yoldaşları ilə münasibətini bir müddət dərs müddətində, tənəffüs zamanı kənardan müşahidə edir. Hətta digər fənn müəllimlərini də dinləyərək onun haqqında məlumat alır, qeydlər aparır.

Təhliletmə bacarığının izahı nədir?

Təhlil bacarığına nümunə verin.

Nəticəyə gəlmək bacarığının izahı nədir?

Nəticə çıxarmaq bacarığına nümunə verin.

Ünsiyyət qurmaq bacarığının izahı nədir?

Ünsiyyət qurmaq bacarığına nümunə verin.