h4 TH 7 BS 7 - Voedselproductie

Wat is een overeenkomst tussen veredeling en genetische modificatie van een voedingsgewas?

• In beide gevallen worden de erfelijke eigenschappen veranderd

• In beide gevallen wordt het DNA kunstmatig bewerkt

• In beide gevallen worden individuen van dezelfde soort met elkaar gekruist

Answer explanation

Bij zowel veredeling als genetische modificatie worden de erfelijke eigenschappen van het voedingsgewas bewerkt. Bij veredeling gebeurt dit door kunstmatige selectie en kruisingen van individuen binnen dezelfde soort. Bij genetische modificatie gebeurt dit door het DNA van een organisme met speciale technieken kunstmatig te bewerken.

Veel pesticiden blijven lang in het milieu aanwezig.

Wat is hier de voornaamste reden voor?

• de pesticiden accumuleren in de voedselketen

• door resistentie van plaagdieren worden de pesticiden niet opgenomen

• veel pesticiden zijn persistent omdat ze moeilijk biologisch afbreekbaar zijn

Answer explanation

Veel pesticiden zijn persistent omdat ze moeilijk biologisch afbreekbaar zijn. Resistente plaagdieren nemen pesticiden nog steeds op in hun lichaam. Accumulatie is een gevolg van het persisteren van pesticiden in het milieu, waardoor onafbreekbare pesticiden ophopen in de voedselketen.

Kies de juiste woorden.

Veredeling door kunstmatige selectie kost (1) tijd dan genetische modificatie. De mogelijkheden voor het aanpassen van de erfelijke eigenschappen van een organisme zijn bij genetische modificatie (2) dan bij veredeling door kunstmatige selectie.

• (1) meer

  (2) groter

• (1) meer

  (2) kleiner

• (1) minder

  (2) groter

• (1) minder

  (2) kleiner

Answer explanation

Kunstmatige selectie kost meer tijd, want organismen moeten eerst met elkaar gekruist worden, waarna uit het nageslacht individuen met de gewenste combinatie van eigenschappen moeten worden geselecteerd (en eventueel verder gekruist). Genetische modificatie biedt meer mogelijkheden voor het aanpassen van erfelijke eigenschappen dan veredeling door kunstmatige selectie. Dit komt onder andere doordat het DNA direct bewerkt wordt, en het uitwisselen van erfelijke eigenschappen tussen verschillende soorten mogelijk is.

Eén van de grootste plagen in beschermde teelten, zowel in groente- als in siergewassen en in enkele buitenteelten, is de witte vlieg.
Er komen twee soorten voor: Trialeurodes vaporariorum en Bemisia tabaci. De witte vlieg zuigt grote hoeveelheden plantensap op. De suikers uit het sap worden afgescheiden als honingdauw. Dit maakt de bladeren kleverig en vatbaar voor schimmelgroei en rot. De witte vlieg kan ook virussen overbrengen en betekent dus een grote bedreiging voor het gewas.
De witte vlieg kan worden bestreden door de sluipwesp Encarsia formosa. Deze legt een ei in de larve van de witte vlieg. Het ei ontwikkelt zich in de larve tot een sluipwesp. De volwassen sluipwesp komt via een rond gaatje uit de pop naar buiten. De volwassen sluipwesp voedt zich met honingdauw en met het lichaamsvocht van witte vlieglarven.

Is in dit voorbeeld sprake van biologische bestrijding of van chemische bestrijding?

• biologische bestrijding

• chemische bestrijding

Answer explanation

Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt, maar er wordt gebruikgemaakt van een natuurlijke vijand van de witte vlieg.

Pesticiden die niet-biologisch afbreekbaar zijn, worden vaak aangetroffen in verschillende organismen in een landbouwgebied.

In welk organisme zal de hoogste concentratie van een pesticide worden aangetroffen?

• een buizerd

• een gewas

• een koolwitje

• een staartmees

Answer explanation

Hoe hoger een organisme in de voedselketen staat, hoe hoger de accumulatie van pesticiden in het lichaam van dat organisme. Een buizerd is een roofdier dat aan de top van de voedselketen staat. Hierdoor zal de concentratie van pesticiden in het lichaam van de buizerd het hoogst zijn.

De landbouw levert een belangrijke bijdrage aan de eutrofiëring van zoetwatersystemen.

Twee stoffen die verrijking van zoetwaterecosystemen veroorzaken zijn:

• bladgroen

• fosfaat

• koolstofdioxide

• nitraat

• pesticiden

Answer explanation

De eutrofiërende stoffen nitraat en fosfaat zijn onder andere afkomstig uit (kunst)meststoffen.

De landbouw levert een belangrijke bijdrage aan de eutrofiëring van zoetwatersystemen.

Vul het juiste woord in.

Twee stoffen die verrijking van zoetwaterecosystemen veroorzaken, zijn nitraat en ...

Answer explanation

De eutrofiërende stoffen nitraat en fosfaat zijn onder andere afkomstig uit (kunst)meststoffen.

De Mar Menor is een toeristische lagune (een stuk zee ingesloten door een landstrook) in Zuid-Spanje die jaarlijks vele toeristen trekt. Al jaren wordt de lagune geplaagd door grote visssterfte in de zomer. De hoofdverdachte in deze bijna jaarlijkse sterfte is de eutrofiëring van het zeewater. Hierdoor ontstaan in de zomer grote algenbedden. Deze algen verdringen het licht voor de planten, waardoor deze afsterven. De algen zelf hebben een korte levenscyclus.

Wat is waarschijnlijk de oorzaak van de massale vissterfte in Mar Menor?

• vergiftiging

• voedselgebrek

• ziekte

• zuurstofgebrek

Answer explanation

De eutrofiëring van het zeewater in Mar Menor veroorzaakt een grote algenbloei en bijkomende sterfte van planten. De algen zelf sterven ook snel af. Hierdoor komt een grote hoeveelheid dood organisch materiaal in het water, dat afgebroken wordt door reducenten. Die reducenten verbruiken zuurstof, waardoor de vissen sterven aan zuurstofgebrek.