H12-CH1-CD3. ĐS

Xà phòng có tác dụng giặt rửa, loại bỏ vết bẩn.

• Xà phòng là hợp muối sodium hoặc potassium của các acid béo và các chất phụ gia.

• Các muối trong xà phòng thường là của acid béo không no như oleic acid và linoleic acid.

• Các phụ gia trong xà phòng thường là chất đơn làm tăng độ cứng, dễ được thành bánh, chất tạo màu và chất tạo hương, …

• Phản ứng thủy phân chất béo trong môi trường acid tạo ra xà phòng nên được gọi là phản ứng xà phòng hóa.

Chất giặt rửa tự nhiên và tổng hợp cũng có tác dụng giặt rửa như xà phòng.

• Thành phần của chất giặt rửa tự nhiên là muối sodium, potassium của các acid béo.

• Thành phần của chất giặt rửa tổng hợp thường là các muối sodium như sodium alkylsulfate (R-OSO3Na), sodium alkylbenzenesulfonate (R-SO3Na), …

• Nước bồ hòn, bồ kết là các chất giặt rửa tự nhiên.

• Xà phòng cũng là một loại chất giặt rửa tổng hợp.

Cho các chất: (1) CH3[CH2]16COONa, (2) CH3[CH2]10CH2OSO3Na, (3) CH3[CH2]11C6H4SO3Na

• Chất số (1) là xà phòng.

• Chất số (2), (3) là chất giặt rửa.

• Cả ba chất trên đều có khả năng giặt rửa, làm sạch vết bẩn.

• Cả ba chất trên đều không tan trong nước.

Xà phòng và chất giặt rửa có cấu tạo phổ biến gồm hai phần: Phần phân cực (đầu ưa nước) và phần không phân cực (đuôi kị nước).

• Trong xà phòng, đầu ưa nước là gốc hydrocarbon mạch dài.

• Trong chất giặt rửa, đầu ưa nước là nhóm sulfate, sulfonate.

• Trong xà phòng, đuôi kị nước là nhóm carboxylate.

• Trong chất giặt rửa, đuôi kị nước là gốc hydrocarbon mạch dài.

Xét tính chất giặt rửa của xà phòng và chất giặt rửa.

• Đuôi kị nước của xà phòng và chất giặt rửa sẽ thấm nhập vào vết bẩn.

• Đầu ưa nước của xà phòng và chất giặt rửa sẽ thấm nhập vào vết bẩn.

• Đầu ưa nước của xà phòng và chất giặt rửa sẽ thấm nhập vào nước.

• . Khi xà phòng hoặc chất giặt rửa tan vào nước sẽ tạo dung dịch có sức căng bề mặt lớn làm cho vật cần giặt dễ thấm ướt.

Câu 6. Xà phòng được điều chế bằng phản ứng xà phòng hóa.

• Đun chất béo (mỡ động vật, dầu thực vật) với dung dịch kiềm đặc ta thu được muối của acid béo (thành phần chính của xà phòng) và glycerol.

• Dễ tách lấy muối của acid béo ngoài tạp chất do dung dịch HCl bão hòa vào sản phẩm.

• Muối của acid béo sau khi tách ra đem trộn với các phụ gia rồi ép thành bánh ta thu được xà phòng.

• Dung dịch còn lại sau khi tách lấy muối của acid béo có khả năng hòa tan Cu(OH)2 tạo dung dịch xanh lam thẫm.

Xà phòng và chất giặt rửa tổng hợp đều có thể được sản xuất từ dầu mỏ.

• Sơ đồ sản xuất xà phòng từ dầu mỏ: Alkane → acid béo → muối sodium/potassium của acid béo.

• Trong quá trình sản xuất xà phòng từ dầu mỏ thì alkane ban đầu thường có số C < 10.

• Sơ đồ sản xuất chất giặt rửa tổng hợp: Dầu mỏ → RSO3/ RSO3H → RSO3Na / RSO3K/Na.

• Trong quá trình sản xuất chất giặt rửa tổng hợp thì dầu mỏ chuyển hóa trực tiếp ra RSO3H/ RSO3H qua một giai đoạn.

Xà phòng và chất giặt rửa có nhiều ưu nhược điểm.

• Xà phòng và chất giặt rửa tự nhiên khi bị phân hủy sinh học nên không gây ô nhiễm môi trường.

• Không nên dùng xà phòng với nước cứng do kết tủa bám trên bề mặt vải, làm hỏng vải.

• Chất giặt rửa tổng hợp dùng được với nước cứng.

• Chất giặt rửa tổng hợp khó bị phân hủy sinh học, gây ô nhiễm môi trường.

Xà phòng, chất giặt rửa có nhiều ứng dụng trong đời sống.

• Xà phòng dùng để tắm, rửa tay chân, gội đầu, …

• Chất giặt rửa tổng hợp dùng để giặt quần áo, rửa chén bát, rửa tay, lau sàn, …

• Chất giặt rửa có thể sử dụng được với nước cứng còn xà phòng thì không nên sử dụng vì tạo kết tủa, gây hỏng quần áo.

• Xà phòng và chất giặt rửa đều dễ bị phân hủy sinh học, thân thiện với môi trường.

Tiến hành thí nghiệm theo các bước sau: Bước 1: Cho vào cốc thủy tinh chịu nhiệt khoảng 5 gam mỡ lợn và 10 mL dung dịch NaOH 40%. Bước 2: Đun sôi hỗn hợp, liên tục khuấy đều bằng đũa thủy tinh khoảng 30 phút và thỉnh thoảng thêm nước cất để giữ cho thể tích hỗn hợp không đổi. Để nguội hỗn hợp. Hãy mô tả hiện tượng xảy ra trong thí nghiệm trên.

• Sau bước 3 thấy có lớp chất rắn màu trắng chứa muối sodium của acid béo nổi lên.

• Vai trò của dung dịch NaCl bão hòa ở bước 3 là để tách muối sodium của acid béo ra khỏi hỗn hợp.

• Ở bước 2, nếu không thêm nước cất, hỗn hợp bị cạn khô thì phản ứng thủy phân không xảy ra.

• Ở bước 1, nếu thay mỡ lợn bằng dầu nhớt thì hiện tượng thí nghiệm sau bước 3 vẫn xảy ra tương tự.