13.8.ĐỌC HIỂU TRUYỆN NGẮN

Dòng nào nói đúng về thể loại truyện?

• Là loại tác phẩm văn học kể lại một câu chuyện có cốt truyện, nhân vật, không gian, thời gian, hoàn cảnh diễn ra các sự việc.

• Là loại tác phẩm văn chương ngắn gọn, hàm súc, dung lượng ngắn, thông thường sẽ mang đến những bài học nhận thức, hành động có ý nghĩa sâu sắc trong đời sống của con người.

• Là loại tác phẩm văn học ghi chép chân thực, tỉ mỉ về các hiện tượng đời sống, nhằm phản ánh xã hội và đưa nó trở thành đối tượng của văn học.

• Là loại của truyện ngắn thường kể lại những sự kiện có thật hoặc lấy cảm hứng từ những câu chuyện có thật, chú trọng miêu tả không gian, thời gian và các chi tiết tiêu biểu.

Truyện ngắn thường tập trung vào

• một tình huống, một chủ đề nhất định, đôi khi chỉ là một khoảnh khắc của cuộc sống.

• một chuỗi tình huống, một chủ đề nhất định, đôi khi chỉ là một khoảnh khắc của cuộc sống.

• nhiều vấn đề, phủ sóng được một diện rộng lớn của đời sống.

• một tình huống nhất định, đa chủ đề, đôi khi chỉ là một khoảnh khắc của cuộc sống.

Dòng nào nói đúng về nhân vật chính trong truyện ngắn?

• Là nhân vật quan trọng nhất của truyện, có những hành động, quyết định tác động đến cốt truyện và diễn tiến các sự kiện trong truyện, thể hiện rõ nhất tư tưởng, chủ đề của truyện.

• Là nhân vật được tác giả lấy cảm hứng từ cuộc sống, phản ánh đúng số phận của tầng lớp người mà nhà văn hướng đến, thể hiện được quan điểm, tư tưởng của nhà văn.

• Là đối tượng được nhắc đến trong truyện, thông thường được tác giả miêu tả chi tiết về ngoại hình, tính cách, phẩm chất và gửi gắm nhiều bài học, thông điệp.

• Là nhân vật xuất hiện nhiều nhất trong truyện, có mối liên hệ với các nhân vật khác, thông thường nhân vật đó chính là hiện thân của tác giả, giúp tác giả truyền tải những thông điệp đến bạn đọc.

Chi tiết tiêu biểu là những chi tiết (a)   , có giá trị biểu đạt và thẩm mĩ vượt trội trong truyện, có thể mang lại sự bất ngờ gây chú ý hoặc sự thích thích đối với người đọc và góp phần quan trọng trong việc thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm.

Đề tài của truyện ngắn là

• phạm vi hiện thực được phản ánh trong tác phẩm.

• ý nghĩa của sự việc đặc sắc nhất.

• điều chứa đựng trong thông điệp ở phần kết thúc của truyện.

• nội dung chính của văn bản.

Tác phẩm nào sau đây là truyện ngắn?

• Trưởng giả học làm sang.

• Ca Huế trên sông Hương.

• Bức thư của thủ lĩnh da đỏ.

• Lão Hạc.

Truyện ngắn nào sau đây có đề tài về người nông dân?

• Những ngôi sao xa xôi.

• Một bữa no.

• Giăng sáng.

• Bồng chanh đỏ.

Truyện ngắn có kết thúc mở là

• mang đến một sự việc cuối không ai ngờ tới.

• phần kết có sự so sánh với các truyện khác.

• phần kết gợi cho người đọc nhiều suy nghĩ.

• truyện hàm chứa nhiều thông điệp sâu sắc ở phần kết.

Chủ đề của truyện ngắn được

• thể hiện qua nhan đề.

• mô tả từ các sự việc trong tác phẩm.

• phản ánh qua cái nhìn chủ quan của nhà văn.

• toát lên từ nội dung của tác phẩm.

Đọc văn bản và trả lời câu hỏi:

Dời bến

Bà con của một người bà con dẫn cô lên giúp việc nhà họ vào một bữa trời mưa. Cô vắt đôi tà áo ướt đẫm nước, tròn con mắt phân trần, “xứ gì ngộ quá, đâu có cũng nhà mà không có chỗ đụt mưa. Ở đâu cũng tường rào kín mít, kiếm đỏ con mắt mới gặp được mái hiên, tui mới đứng chút xíu đã bị kêu tránh ra cho người ta buôn bán. Phải ở dưới quê bà con còn đem ghế cho ngồi…”

Ngay cái ngày đầu tiên đó cô đã mang một chuẩn mực mới đến với gia đình họ, tạm gọi là “phải ở dưới quê…”. Ngó mấy con cá rô nằm cạnh rổ cải bắp, cô thẩn thờ, trời ơi, phải ở dưới quê, mình nấu cá rô với bông so đũa, ngọt nước dữ lắm. Bông so đũa mùa này trổ trắng trên mấy bờ kinh, mật ơi là mật. Hàng xóm cãi nhau, cô ngó qua rào, “phải ở dưới quê thể nào cũng có người chạy tới can, người ngoài nói tiếng ngọt tiếng lạt, cũng đỡ căng lắm…”. Sau mỗi bữa ăn, cô tần ngần, “phải ở dưới quê, đồ ăn dư như vầy là nuôi được mấy con heo…”.

Cả nhà chủ vừa buồn cười, vừa khó chịu. Họ đã sống một cuộc sống được xem là hiện đại, đầy đủ, họ hài lòng với những gì mình có. Nhưng cô giúp việc tỏ ra không mấy hài lòng, suốt ngày đi so sánh, mà so sánh với nếp quê mới kỳ cục. Phải ở dưới quê, ra vườn chút xíu là kiếm được rổ rau rồi, đâu phải mua chi cho uổng tiền. Phải ở dưới quê, mùa này gió chướng thả cửa, ở trong cái nhà hả họng đón gió sông, mặc sức mà… run, mở máy lạnh làm chi, ngộp quá chừng. Phải ở dưới quê, chặt cây chuối ra ao tập lội, khỏi mắc công đi hồ bơi. Phải ở dưới quê…

Mỗi ngày qua, cô lại đưa ra một vài kiểu so sánh mới, chi tiết và tinh tế đến mức cô đặt cả bụi và cỏ lên bàn cân. Cỏ ở thị thành cũng vô duyên, phải ở quê, cỏ phơi khô, đem đốt, lấy tro trồng đậu, trồng dưa. Chủ nhà quen dần, thấy mến cái cách nói thẳng thừng, gọn lỏn, ngỏn ngoẻn, tỉnh bơ như thể cái xóm nhỏ heo hút kia mới chính là thiên đường. Và cô, dù đã xa mảnh thiên đường đó mà lòng còn cắm sào ở bến sông, níu mãi bụi ô rô, đọt nhãn lồng, hàng lơn nước xanh rêu, con gà mái quýnh quáng gọi đàn con đến bên ổ mối. Cô đi chậm, cô hòa nhập chậm, bởi bước chân cô kéo theo hàng hàng ký ức, lớp lớp nỗi nhớ. Dễ gì…

Mỗi người có một chuẩn mực của riêng mình để vịn vào, đối chiếu, so sánh. Chủ nhà từng nghĩ cuộc sống hiện đại, sung túc là thiên đường. Nhưng bây giờ thì họ hoang mang, thế giới mơ ước của họ có nguy cơ đổ vỡ trước cô giúp việc ương bướng, bởi cô không nghĩ vậy, gì chớ, quê cô là nhất. Cô là người không dễ bị thuyết phục, kể cả lúc buộc phải đồng tình, ừ cái bếp này không khói, khỏi bị chảy nước mắt, nhưng không khói thì không thơm mùi củi ướt, mùi những con mối nhỏ, trứng kiến bị cháy vàng, mùi khoai lang vùi trong than. Mỗi khi cô “nhưng” nhà chủ thót tim, vì thấy mình thua là cái chắc. Nhiều lúc nằm nhìn cái máy điều hòa thấy mặc cảm dễ sợ, mặc cảm với những ngọn gió phóng khoáng thổi nước chảy tràn lên những bờ sông quê cô. Và việc có nhiều tiền cũng đôi khi làm nhà chủ bẽn lẽn, họ không bao giờ mua được cái chốn nhớ cho mình, với khói đốt đồng, bông khế rụng, mấy con ong bầu vo ve đục kèo nhà làm tổ.

Sáu tháng, cô chỉ có cái lý duy nhất “phải ở dưới quê…” mà xiêu lạc cả nhà chủ. Họ bắt đầu cảm thấy cái nơi mà họ chưa từng đặt chân đến mới là thiên đường. Bữa cô về quê dự đám giỗ, họ nôn nao như chính mình trở về, đám trẻ con dậy sớm, lăng xăng dặn, chị Hai về nhớ đi câu thác lác, bứt bông súng, hái chùm ruột đem lên cho tụi em ăn nghen. Người lớn rảo qua rảo lại, ngó cô giúp việc nháo nhác bên cái giỏ, chỉ mấy hộp bánh tây, trà lài mà cô nhét vào, xổ ra, rồi lại nhét vào, mắc tức. Chút nữa thôi, chuyến tàu trưa sẽ đưa cô về lại thiên đường riêng mình. Nhà chủ ngó cái lưng cô giúp việc khuất dần và nghĩ thầm, mình đã từng có thiên đường, nhưng nó đã không còn nữa.

Cô trở lại nhà chủ cũng một bữa mưa rào. Dường như mưa cuối mùa. Lui cui rửa đôi dép, cô cằn nhằn, “rầu quá, dưới quê bước ra là gặp sình lầy, dơ muốn chết, phải ở thành phố…”.

Chủ nhà hơi khựng lại, ngỡ ngàng. Cô vẫn hồn nhiên, “đám giỗ làm bánh lủ khủ, phải ở thành phố, chạy ra chợ mua cho gọn…”. Lòng cô đã không còn buộc dây nơi bến cũ, thiên đường của cô cũng tan biến mất rồi. Rốt cuộc không có thiên đường nào hết. Chuyện bình thường thôi, cô đã được nếp sống thành thị nuông chiều, nhận ra một chuẩn mực mới. Biết vậy, nhưng nhà chủ vẫn buồn, vì lòng họ đã neo vào một cô giúp việc quê mùa, hồn nhiên, chân chất của mưa xưa.

(Nguyễn Ngọc Tư)

Thể loại của văn bản là gì?

• A.

  Truyện ngụ ngôn.

• B.

  Truyện ngắn.

• C.

  Bút kí.

• D.

  Tiểu thuyết.