T.4.4. YAZMA DE VE DA YAZIMI

Merhaba çocuklar, ek olan de'nin yazılışı ve bağlaç olan de'nin yazılışı hakkında neler biliyorsunuz?

Ayrı yazılan da/de , ta/te biçiminde yazılabilir.

Örnek; Ayşe de okula geldi Ali de.

Ayşe te okula geldi Ali te.

• evet yazılabilir.

• hayır yazılamaz.

Video dersini beğeniyor musunuz?

• Evet

• Numara

Benimki kırmızı ya da mavi olsun.

Yukarıda yazılan cümlede "ya da" bağlacının yazımı doğru mudur?

• Evet doğru yazılmıştır.

• Hayır yanlış yazılmıştır.

Bağlaç olan de/da kendinden önceki kelimeden kesme işareti ile ayrılabilir.

• yanlış

• doğru

Ali ve Kayıp "-de, -da"nın Sırrı

Küçük Ali, elinde en sevdiği kırmızı arabasıyla odasında oynuyordu. Annesi içeri girdi ve sordu: "Ali, oyuncakların yerde dağınık kalmış. Onları kutuya koyar mısın?"

Ali başını salladı ama biraz kafası karışmıştı. "Anne," dedi. "Bazen 'yerde' diyorsun bitişik, bazen de 'ben de geleceğim' diyorsun ayrı. Bu '-de, -da'lar çok gizemli!"

Annesi gülümsedi. "Hiç de gizemli değil tatlım. Gel sana bir sır vereyim," dedi ve Ali'yi yanına oturttu.

"Bak şimdi," diye başladı. "Eğer '-de, -da' bir yer anlatıyorsa, yani 'nerede?' sorusuna cevap veriyorsa, o kelimeye yapışır, ondan ayrılmaz. Tıpkı senin kırmızı arabanın tekerlekleri gibi, arabaya aittir. Mesela, 'Oyuncakların nerede dağınık?' Cevap: 'Oyuncakların yerde.' Gördün mü, 'yer' kelimesine yapıştı."

Ali merakla dinliyordu. "Peki ya ayrı olan?"

"Ayrı yazdığımız 'de, da' ise bir misafir gibidir," diye devam etti annesi. "Cümleye 'ben de', 'sen de', 'o da', 'ayrıca', 'bile' gibi anlamlar katar. Onu cümleden çıkarsan bile cümlenin temel anlamı pek bozulmaz, sadece misafir gitmiş olur. Mesela, 'Ben de seninle oynamak istiyorum.' Buradaki 'de'yi çıkaralım: 'Ben seninle oynamak istiyorum.' Anlamlı mı? Evet! Sadece 'benim de istediğim' vurgusu gitmiş oldu."

Ali'nin gözleri parladı. "Anladım galiba! Yani, 'Kitap masada duruyor' derken, 'masada' bitişik çünkü kitabın nerede olduğunu söylüyor. Ama 'Ayşe de geldi' derken, 'de' ayrı çünkü Ayşe'nin 'ayrıca' geldiğini söylüyor!"

"Aferin sana!" dedi annesi. "Bir de şu örneğe bakalım: 'Okulda arkadaşlarımı gördüm.' Buradaki '-da' bitişik, çünkü nerede gördüğünü anlatıyor. 'Bugün hava da çok güzel!' Buradaki 'da' ayrı, çünkü 'ayrıca hava da' demek istiyoruz."

Ali hemen bir deneme yaptı: "Anne, ben bu konuyu anladım! Kırmızı arabam da artık bunu biliyor!" dedi gülerek.

Annesi de güldü. "Evet, kırmızı araban da biliyor, sen de biliyorsun. Ve ikiniz de odanızı toplamalısınız!"

O günden sonra Ali, '-de, -da'ları karıştırmadı. Eğer bir yer belirtiyorsa hemen kelimeye yapıştırıyor, eğer "ayrıca, bile" anlamındaysa onu bir misafir gibi ayrı yazıyordu. Böylece hem Türkçesi güzelleşti hem de annesi onunla gurur duydu.

Bu öğretici hikayede koyu beyaz ile işaretlenmiş kelimelerin bağlaç olan de/da ile mi yoksa ek olan de/da ile mi yazıldığını kelimeler ile birlikte cevap kısmına yazınız.

1. Bu filmi ben " " izlemek istiyorum.

3. Ali geldi, Ayşe " " gelecekmiş.

Yukarıda yazılan boşluklara bağlaç olan ve ek olan de/da yazımlarından hangisi gelir, ünlü uyumuna uyarak yazınız.

C) Çantam okul da kalmış.

Yazımı doğruysa neden doğru

yanlış ise neden yanlış olduğunu yazınız.

1. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde "de/da" bulunma hal eki olarak kullanılmamıştır?

   • 
     

• • A) Sokakta büyük bir kalabalık vardı.

• • B) Toplantıda önemli kararlar alındı.

• • C) Ahmet de partiye davetliydi.

• • D) Bilgisayarımda bir sorun var.

  ---

BU SORU, BECERİLERİNİZİ GÖRMEK İÇİN HAZIRLANMIŞTIR. DE VE DA YAZIMLARI İLE İLGİLİ SORU VE CEVAP HAZIRLAYINIZ. SORUNUN NE VE NASIL OLACAĞI TAMAMEN SİZE KALMIŞTIR.