surveillance

investigation

prevention

promotion

host : พฤติกรรมสุขภาพ การมีภูมิคุ้มกันโรค

agent : วิตามิน สารอาหารในร่างกาย

environment : สภาพจราจร ชุมชนอุตสาหกรรม

distribution : บุคคล เวลา สถานที่

2 ระยะ คือ pre-pathogenesis และ pathogenesis

ระยะเกิดโรค แบ่งออกเป็น 3 ระยะ คือ ระยะก่อนแสดงอาการ ระยะแสดงอาการ และระยะมีความพิการของโรค

Susceptibility เป็นกลุ่มที่ต้องดำเนินการ primary prevention

การคัดกรองโรค การตรวจสุขภาพเป็นกิจกรรมในช่วง pre-pathogenesis

โรคปากนกกระจอก – สิ่งก่อโรคทางสรีรวิทยา

โรคความดันโลหิตสูงจากการไม่ออกกำลังกาย – สิ่งแวดล้อมทางกายภาพ

โรคซึมเศร้าในวัยสูงอายุ – องค์ประกอบของมนุษย์ทางด้านจิตใจ

โรคเครียดนอนไม่หลับในคนงานที่ย้ายมาทำงานรับจ้างในกรุงเทพ – สิ่งแวดล้อมทางสังคมเศรษฐกิจ

ต้องระบุความสัมพันธ์ของ person-time-place

ต้องระบุปริมาณและลักษณะของการเกิดโรคหรือปัญหา

ต้องอธิบายรูปแบบการเกิดโรค

ต้องระบุความสัมพันธ์ของปัจจัยในมนุษย์-สิ่งก่อโรค-สิ่งแวดล้อม

sporadic - โรคเลปโตสไปโรซีส

endemic - โรคคอพอกจากขาดธาตุไอโอดีน

epidemic - โรคชิคุนกุนย่า

pandemic - โรคไข้หวัดใหญ่

Pre-clinical stage กับ การตรวจสุขภาพประจำปี

Clinical stage กับ การให้ยารักษาโรคที่มีประสิทธิภาพอย่างต่อเนื่อง

Pre-pathogenesis กับ การส่งเสริมการออกกำลังกายในประชาชนทั่วไป

Stage of disability กับ การฉีดวัคซีนโรคหัดเยอรมัน

Primary prevention - กลุ่มที่มีความไวต่อโรคสูง

Secondary prevention - คนงานโรงงานทอผ้า ไอ เจ็บหน้าอกบ่อยๆ

Secondary prevention - หญิงตั้งครรภ์รับวัคซีนโรคหัดเยอรมัน

Tertiary prevention - ผู้รับบริการ รพสต. โรคเบาหวานเดิม เริ่มมีอาการชา และเป็นแผลที่นิ้วเท้า

โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ต้องป้องกันและควบคุมโรคที่ Host เป็นหลัก

โรคมะเร็ง ต้องป้องกันและควบคุมโรคที่ Agent และ Environment

โรคไข้เลือดออก ต้องจัดการทั้ง Agent และ Environment

โรคอีสุกอีใส ต้องดำเนินการครบทั้งกับ Host Agent และ Environment

การเปลี่ยนแปลงระยะสั้น (Short Term Variation) - โรควัณโรค

การได้รับเชื้อช่วงเวลาสั้นๆ (Point Epidemic) - โรคอาหารเป็นพิษ

การเปลี่ยนแปลงเป็นรอบ (Seasonal Variation) - โรคไข้หวัดใหญ่

การเปลี่ยนแปลงระยะยาว (Secular Trends) - โรคมะเร็ง โรคเบาหวาน

Observational Study

Analytical study

Experimental Study

Descriptive study

Prospective Study

Cross-Sectional Study

Retrospective Study

Experimental Study

Case-control study

Cross-Sectional Study

Cohort study

Retrospective Study

ภูเขาไฟระเบิดและฟ้าผ่าในฟิลิปินส์ทำให้มีคนตายทันทีหลายคน

PM2.5 จากการเผาไหม้เครื่องยนต์ การเผาป่า กับโรคทางเดินหายใจ

เด็กนักเรียนเป็นโรคหัดติดต่อจากเพื่อนร่วมห้อง

คนบางคนเป็นโรคภูมิแพ้แมว