มีความสุภาพทั้ง กาย ว่าจา และจิตใจ

มีความกล้าพูดกล้าทำ และกล้าแสดงออก

มีวาจาสุภาพ อ่อนน้อมถ่อมตน

มีความสุภาพทั้งวาจาและใจ

อำนาจ เกียรติยศ มารยาท

ความกล้า ความสุภาพ ความรักใคร่

หนังสือดี เพื่อนดี ใจเย็นดี

เกียนติยศ บ้านเมทอง มิตรสหาย

อนิจัง ชรา มรณะ

ความสุขสบาย มิตรสหายที่ดี ใจปรุโปร่ง

งาม ตรงตรง ไทยแก่คน

อำนาจปัญญา เกียรติยศ มารบาทดี

เกียจคล้านการท่านทั้ง การตน ก็ดี

ใจชั่วชาติต่ำช้า ทรชน

ใจบาปจิตหยาบร้าย ทารุณ

อาการอันเกิดด้วย น้ำใจ แปรฤา

สุจริตคือเกราะบัง ศาสตร์พ้อง

หยั่งสติตริค้นคว้า คู่ร้ายคงเห็น

กุมสติต่างโล่ป้อง อาจแกล้วกลางสนาม

ปัญญาประดุจดั่ง อาวุธ

ความไม่แน่นอน

คว้ามกล้า

ความสุภาพ

ความรักใคร่

อธิบายความเป็นมาของสุภาษิตแต่ละเรื่องก่อน

กล่าวจุดประสงค์ของการแต่งแล้วอธิบายสุภาษิต

ยกย่องให้เกียรติปราชญ์ผู้แสดงภาษาไว้

มีโครงนำ ๑ บท แล้วแสดงภาษิตเป็นหมวดๆ หมวดละ ๓ เรื่อง

ยินคดีมีเรื่องน้อย ใหญ่ไฉน ก็ดี

ขอโทษเพื่อคารวะ วายบาด หมางแฮ

รอบคอบชอบแลผิด ก่อนพร้อง

คำหยาบจาบอา- ฆาตขุ่ เข็ญเฮย

เสฐียรโกเศศ

นาคะประทีป

พระยาอุปกิตศิลปสาร

ทุกคนช่วยกันเรียบเรียง

บทร้อยกรองกำสรด

บทลำพึงรำพันในป่าช้า

ความอาลัยอาวรณ์

ความรำพึงถึงคนรัก

อเมริกา

รัสเซีย

อังกฤษ

อิตาลี

มีการพบกันก็มีการจากกันเป็นของธรรมดา

ที่ใดมีรักที่นั่นมีทุกข์

ความว้าเหว่ทำให้มีพลังเขียนบทกวี

มนุษย์ไม่ว่าจะเป็นบุคลสำคัญหรือชนสามัญไม่มีผู้ใดหลีกหนีความตายไปได้

อ.น.ก.

ม.ห.น.

อุนิกา

มัลลิกา

ไม่เกรงใครนินทาว่าประจาน ไม่มีการจารึกบันทึกคุณ

ไม่มีใครได้เชยเลยสักคน ย่อมบานหล่นเปล่าตายมากมายเอย

เกิดเพราะการเก็บเกี่ยวด้วยเคียวใคร ใครเล่าไถคราดฟื้นพื้นแผ่นดิน

ไม่เช่นนั้นท่านกวีเช่นศรีปราชญ์ นอนอนาถเล่ห์ใบ้ไร้รักษา

อำนาจนำความสง่าอ่าอินทรีย์ ความงามนำให้มีไมตรีกัน

แห่งหลุมลึกลานสลดระทดใจ เรายิ่งใกล้หลุมนั้นทุกวันเอย

หมดวิตกหมดเสียดายหมดหมายปอง ไม่ผินหลังเหลียวมองด้วยซ้ำเอย

ทิ้งทุ่งให้มืดมัวทั่วมณฑล และทิ้งตนดูเปลี่ยวอยู่เดียวดาย

อยู่บนยอดหอระฆังบังแสงจันทร์ มีเถาวัลย์รุงรังถึงหลังคา

ย่อมละชีพเคยสุขสนุกสบาย เคยเสียดายเคยวิตกเคยปกครอง

ลงในเพลิงเกียรติศักดิ์ประจักษ์ดัง เปลวเพลิงปลั่งหอมกลบตลบเอย

พอเตียนใจได้บ้างในบางบุญ เป็นเครื่องหนุนนำเหตุสังเวชเอย

อยู่บนยอดหอระฆังบังแสงจันทร์ มีเถาวัลย์รุงรังถึงหลังคา

ย่อมละชีพเคยสุขสนุกสบาย เคยเสียดายเคยวิตกเคยปกครอง

ลงในเพลิงเกียรติศักดิ์ประจักษ์ดัง เปลวเพลิงปลั่งหอมกลบตลบเอย

พอเตียนใจได้บ้างในบางบุญ เป็นเครื่องหนุนนำเหตุสังเวชเอย

ชาวไร่ชาวนา

วีรชน

นักรย

นักปราชญ์

เรื่องที่แต่งเป็นสารคดี

เรื่องที่แต่งเป็นร้อยกรอง

เรื่องที่แต่งเป็นร้อยแก้ว

เรื่องที่แต่งเป็นบันเทิงคดี

ก้านกล้วย

แก้วจอมซน

คุณค่าพฤษาชาติ

มอม

ไกลบ้าน

นิราศลอนดอน

พระบรมราโชวาท

พระราชพิธีสิบสองเดือน

บทเห่กล่อม

เพลงพื้นบ้าน

ศิลปะพื้นบ้าน

ปริศนาคำทาย

อิเหนา

ราชาธิราช

พระอภัยมณี

ขุนช้างขุนแผน

วิจารณ์

วิเคราะห์

ประเมินค่า

ทำความเข้าใจเรื่อง

เนื้อหา รูปแบบ ภาษา

ฉาก บรรยากาศ รูปแบบ

โครงเรื่อง ตัวละคร ภาษา

แก่นเรื่อง โครงเรื่อง ตัวละคร

สูตรเคมีแต่งเป็นกลอนสุภาพ

ตำราหลักภาษาแต่งเป็นกาพย์

ตำราชีววิทยาแต่งเป็นความเรียง

บันทึกการเดินทางแต่งเป็นกลอนสุภาพ

วรรณคดีคือวรรณกรรมที่มีวรรณศิลป์

วรรณคดีแต่งเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรองก็ได้

วรรณกรรมหรือวรรณคดีที่แต่งดี รูปแบบที่เหมาะสมกับเนื้อหา

ถูกทุกข้อ

นิราศนรินทร์

วารสารวิชาการ

พงศาวดารมอญ

จดหมายเหตุประมวลพระบรมราโชวาท

แสดงความคิดเห็นว่าวรรณกรรมที่อ่านมีจุดเด่นอย่างไร

เข้าใจความหมายแฝงตลอดจนน้ำเสียงของผู้แต่ง

บอกได้ว่าตัวละครเอกในเรื่องมีลักษณะ นิสัยและพฤติกรรมเป็นอย่างไร

บอกได้ว่าวรรณกรรมที่อ่านเป็นวรรณกรรมที่ดีมีคุณค่าต่อผู้อ่านหรือไม่ อย่างไร

เรื่องราวในวรรณคดีเป็นแบบอย่างชีวิตให้แก่ผู้อ่าน

เสียงนกร้อง กลิ่นควันรถ ไม่ถือเป็นฉากในวรรณคดี

แก่นเรื่องที่ดีควรมีความหลากหลายเพื่อให้คนอ่านได้จับประเด็น

ม้าสีหมอก นางเงือก นางยักษ์ ไม่จัดเป็นตัวละครเพราะไม่ใช่มนุษย์

เงินทองที่แลเห็นมาก ๆ ไม่ได้เป็นของ

หามาได้โดยง่ายเหมือนเวลาที่จ่ายไป

ง่ายนั้นเลย

ถ้าจะถือว่าเกิดมาเป็นเจ้านายแล้วนิ่ง ๆ

อยู่จนตลอดชีวิต ก็เป็นสบาย ดังนั้น

จะไม่ผิดอันใดกับสัตว์ดิรัจฉานอย่าง

เลวนัก

ชีวิตสังขารของมนุษย์ไม่ยั่งยืนยืดยาว

เหมือนเหล็ก เหมือนศิลา ถึงโดยว่าจะมี

พ่ออยู่ในขณะหนึ่งก็คงจะมีเวลาที่ไม่มี

ได้ขณะหนึ่งเป็นแน่แท้

ถ้าประพฤติความชั่วเสียแต่เวลามีพ่ออยู่

แล้ว โดยจะปิดบังซ่อนเร้นอยู่ได้ด้วย

อย่างหนึ่งอย่างใด เวลาไม่มีพ่อความชั่ว

นั้นคงจะปรากฏเป็นโทษติดตัวเหมือน

เงาตามหลังอยู่ไม่ขาด

มุ่งให้เกิดรสของวรรณคดี

มุ่งให้เกิดคุณค่าทางอารมณ์

มุ่งให้เกิดความรู้ความเข้าใจ

มุ่งให้เกิดคุณค่าทางความคิดวิเคราะห์วิจารณ์

วรรณคดีจะแต่งโดยกวีในราชสำนัก ส่วน

วรรณกรรมจะแต่งโดยกวีที่เป็นชาวบ้าน

เนื้อเรื่องของวรรณคดีจะเป็นเรื่องจักร ๆ

วงศ์ ๆ ส่วนเนื้อเรื่องของวรรณกรรมจะ

สะท้อนชีวิตชาวบ้าน

วรรณคดีจะจำกัดรูปแบบ ความมุ่งหมาย

และคุณค่า ส่วนวรรณกรรมไม่จำกัด

รูปแบบ ความมุ่งหมาย และคุณค่า

วรรณคดีจะเน้นความไพเราะของถ้อยคำ

สำนวนมากกว่าเนื้อเรื่อง ส่วนวรรณกรรม

เน้นเนื้อเรื่องมากกว่าถ้อยคำสำนวน

ให้ความสะเทือนใจ

ให้เห็นตัวอย่างชีวิต

ให้ข้อคิดนำไปปรับใช้ในชีวิตจริง

ให้เห็นตัวอย่างการใช้คำที่ไพเราะซาบซึ้ง

ดอกไม้เป็นสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์

แสงสว่างเป็นสัญลักษณ์ของความสว่าง

แก้วเป็นสัญลักษณ์ของความแข็งแกร่ง

ความมืดเป็นสัญลักษณ์ของกิเลสและ

อวิชชา

ภาษา

ตัวละคร

โครงเรื่อง

การเล่าเรื่อง

ตั้งชื่อเรื่องเป็นชื่อของผู้แต่ง

ตั้งชื่อเรื่องตามสถานที่ที่จะไป

กล่าวถึงการเดินทางและคร่ำครวญถึงคนรัก

แต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทกลอนสุภาพเท่านั้น

โกสีย์

สินธพ

หัสดิน

อาชาไนย

ขอจงจุดแสงอุ่นละมุนฝัน

ทุกวันนี้แรงหนาวปวดร้าวนัก

หวังลำแสงแห่งเมตตาและอารี

ถ้าความรักความหวังดังแสงฉาน

เรื่องที่นำไปใช้แสดงละคร

เรื่องที่แต่งเป็นกลอนแปด มีกำหนด หน้าพาทย์

เรื่องที่ดัดแปลงมาจาบทประพันธ์ของต่างประเทศ

เรื่องที่พระมหากษัตริย์หรือพระบรมวงศา-นุวงศ์ประพันธ์

ทำให้ทราบสมัยที่แต่งวรรณคดีเล่มนั้น

ทำให้มีหลักฐานอ้างอิงทางประวัติศาสตร์

ทำให้ทราบความเป็นไปของบ้านเมืองยุคนั้น ๆ

ถูกทุกข้อ

ความรู้ ความคิดเห็น

ความรู้ ความเพลิดเพลิน

ความคิดเห็น ภาพประกอบ

ความคิดเห็น ความสนุกสนาน

การเป็นทหารนั้นก็จริงอยู่ที่ลำบากแต่ไม่เหลือทนเหลือทานปานใด

การที่จะบังคับให้คนที่มีอิสรภาพทำการที่ไม่ต้องการทำนั้น บังคับไม่ได้อยู่เอง

ถ้าจะให้เจริญในราชการต้องรู้จักพลิกแพลงพูดจาดี ๆ ประจบเก่ง ๆ จึงจะเอาตัวรอดได้

การที่จะให้ฉันเป็นสาเหตุที่จะทำให้รัฐบาลต้องลำบากร้อนใจนั้น ฉันไม่หาย

ตะขิดตะขวงใจได้ เพราะฉะนั้นอย่าคิดต่อไปเลย

ถึงโรงเหล้าเตากลั่นควันโขมงมีคันโพงผูกสายไว้ปลายเสา

ถึงเกร็ดย่านบ้านมอญแต่ก่อนเก่าผู้หญิงเกล้ามวยงามตามภาษา

ขอเดชะอานุภาพพระทศพลให้ผ่อนพ้นภัยพาลสำราญกาย

แสนวิตกอกเอ๋ยมาอ้างว้างในทุ่งกว้างเห็นแต่แขมแซมสลอน

พระมหากษัตริย์

พระบรมวงศานุวงศ์

สมเด็จพระสงฆ์ราชเจ้า

ถูกทุกข้อ

ดูเปลี่ยนคว้างคว้างเป็นหว่างวน

ดูน้ำวิ่งกลิ้งเชี่ยวเป็นเกลียวกลอก

กลับกระฉอกฉาดฉัดฉวัดเฉวียน

บ้างพลุ่งพล่านวุ้งวงเหมือนกงเวียน

เหลือรำลึกนึกน่าน้ำตากระเด็นเพราะขุกเข็ญคนพาลมารานทาง

ถึงทางลัดตัดทางมากลางนาทั้งแฝกคาแขมกกขึ้นรกเรี้ยว

ทั้งกบเขียดเกรียดกรีดจังหรีดเรื่อยพระพายเฉื่อยฉิวฉิววะหวิวหวาม

จนดึกดาวพราวพร่างกลางอัมพรกระเรียนร่อนร้องก้องเมื่อสองยาม

คำพูด

มารยาท

การวางตัว

การคบเพื่อน

พูดดีเป็นศรีแก่ปาก

พูดอย่างมะนาวไม่มีน้ำ

ปากปราศรัย น้ำใจเชือดคอ

พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง