wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu;

porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie;

odróżnia informacje o faktach od opinii

rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem;

rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;

rozpoznaje intencje wypowiedzi (aprobatę, dezaprobatę, negację, prowokację);

dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy agresji i manipulacji;

rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski;

rozróżnia gatunki publicystyczne prasowe, radiowe i telewizyjne (artykuł)

rozróżnia gatunki publicystyczne prasowe, radiowe i telewizyjne (, wywiad, );

rozróżnia gatunki publicystyczne prasowe, radiowe i telewizyjne ( reportaż);

czerpie dodatkowe informacje z przypisu.

zna zastosowanie słowników języka polskiego, poprawnej polszczyzny, frazeologicznego, wyrazów obcych, synonimów i antonimów oraz szkolnego słownika terminów literackich

rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny i naukowy;

rozpoznaje wyrazy wieloznaczne i rozumie ich znaczenia w tekście;

dostrzega zróżnicowanie słownictwa – rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo o ograniczonym zasięgu (wyrazy gwarowe, terminy naukowe, archaizmy i neologizmy, eufemizmy i wulgaryzmy; dostrzega negatywne konsekwencje używania wulgaryzmów); rozpoznaje wyrazy rodzime i zapożyczone (obce) – rozumie ich funkcję w tekście;

rozpoznaje cechy kultury i języka swojego regionu;

rozpoznaje w zdaniach i w równoważnikach zdań różne rodzaje podmiotów, orzeczeń, dopełnień, okoliczników oraz przydawkę – rozumie ich funkcje;

rozróżnia rodzaje zdań złożonych podrzędnie i współrzędnie, imiesłowowe równoważniki zdań, zdania bezpodmiotowe oraz rozumie ich funkcje w wypowiedzi;

odróżnia temat fleksyjny od końcówki;

odróżnia czasowniki dokonane i niedokonane; rozpoznaje tryby i strony (czynną i bierną) czasownika oraz imiesłowy – wyjaśnia ich funkcje w tekście;

rozpoznaje temat słowotwórczy i formant w wyrazach pochodnych i wskazuje funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym.

opisuje odczucia, które budzi w nim dzieło;

rozpoznaje problematykę utworu

przedstawia najistotniejsze treści wypowiedzi w takim porządku, w jakim występują one w tekście;

charakteryzuje postać mówiącą w utworze;

rozróżnia narrację pierwszoosobową i trzecioosobową oraz potrafi określić ich funkcje w utworze;

wskazuje funkcje użytych w utworze środków stylistycznych z zakresu słownictwa (neologizmów, archaizmów, zdrobnień, zgrubień, metafor), składni (powtórzeń, pytań retorycznych, różnego typu zdań i równoważników), fonetyki (rymu, rytmu, wyrazów dźwiękonaśladowczych);

omawia funkcje elementów konstrukcyjnych utworu (tytułu, podtytułu, motta, apostrofy, puenty, punktu kulminacyjnego);

przypisuje czytany utwór do właściwego rodzaju literackiego (epika, liryka, dramat);

rozpoznaje czytany utwór jako: przypowieść, pamiętnik, dziennik, komedię, dramat (gatunek), tragedię, balladę, nowelę, hymn, powieść historyczną;

rozpoznaje odmiany gatunkowe literatury popularnej: powieść lub opowiadanie obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne, fantastycznonaukowe, fantasy;

wskazuje elementy dramatu, takie jak: akt, scena, tekst główny, tekst poboczny, monolog, dialog;

znajduje w tekstach współczesnej kultury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych; wskazuje przykłady mieszania gatunków;

uwzględnia w analizie specyfikę tekstów kultury przynależnych do następujących rodzajów sztuki: literatura, teatr, film, muzyka, sztuki plastyczne, sztuki audiowizualne.

przedstawia propozycję odczytania konkretnego tekstu kultury i uzasadnia ją;

uwzględnia w interpretacji potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny;

e zrozumieniem posługuje się pojęciami dotyczącymi wartości pozytywnych i ich przeciwieństw oraz określa postawy z nimi związane, np. patriotyzm-nacjonalizm, tolerancja-nietolerancja, piękno-brzydota, a także rozpoznaje ich obecność w życiu oraz w literaturze i innych sztukach;

omawia na podstawie poznanych dzieł literackich i innych tekstów kultury podstawowe, ponadczasowe zagadnienia egzystencjalne, np. miłość, przyjaźń, śmierć, cierpienie, lęk, nadzieja, wiara religijna, samotność, inność, poczucie wspólnoty, solidarność, sprawiedliwość; dostrzega i poddaje refleksji uniwersalne wartości humanistyczne;

tworzy spójne wypowiedzi pisemne w następujących formach gatunkowych: urozmaicone kompozycyjnie i fabularnie opowiadanie,

tworzy spójne wypowiedzi pisemne w następujących formach gatunkowych: opis sytuacji i przeżyć,

tworzy spójne wypowiedzi pisemne w następujących formach gatunkowych: zróżnicowany stylistycznie i funkcjonalnie opis zwykłych przedmiotów lub dzieł sztuki,

tworzy spójne wypowiedzi pisemne w następujących formach gatunkowych: charakterystyka postaci literackiej, filmowej lub rzeczywistej,

tworzy spójne wypowiedzi sprawozdanie z lektury, filmu, spektaklu i ze zdarzenia z życia,

tworzy spójne wypowiedzi pisemne w następujących formach gatunkowych:, podanie, życiorys i CV, list motywacyjny,

tworzy spójne wypowiedzi pisemne w następujących formach gatunkowych: dedykacja;

tworzy plan twórczy własnej wypowiedzi;

uczestniczy w dyskusji, uzasadnia własne zdanie, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje z nimi;

przestrzega zasad etyki mowy w różnych sytuacjach komunikacyjnych, m.in. zna konsekwencje stosowania form charakterystycznych dla elektronicznych środków przekazywania informacji, takich jak: SMS, e-mail, czat, blog (ma świadomość niebezpieczeństwa oszustwa i manipulacji powodowanych anonimowością uczestników komunikacji w sieci, łatwego obrażania obcych, ośmieszania i zawstydzania innych wskutek rozpowszechniania obrazów przedstawiających ich w sytuacjach kłopotliwych, zna skutki kłamstwa, manipulacji, ironii);

rozróżnia normę językową wzorcową oraz użytkową i stosuje się do nich;

sprawnie posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny; zna granice stosowania slangu młodzieżowego;

tworząc wypowiedzi, dąży do precyzyjnego wysławiania się; świadomie dobiera synonimy i antonimy dla wyrażenia zamierzonych treści;

stosuje związki frazeologiczne, rozumiejąc ich znaczenie;

wykorzystuje wiedzę o składni w stosowaniu reguł interpunkcyjnych; stosuje średnik;

przekształca części zdania pojedynczego w zdania podrzędne i odwrotnie, przekształca konstrukcje strony czynnej w konstrukcje strony biernej i odwrotnie, zamienia formy osobowe czasownika na imiesłowy i odwrotnie – ze świadomością ich funkcji i odpowiednio do celu całej wypowiedzi; zamienia mowę niezależną na zależną;

wprowadza do wypowiedzi partykuły, rozumiejąc ich rolę w modyfikowaniu znaczenia składników wypowiedzi;

wykorzystuje wykrzyknik jako część mowy w celu wyrażenia emocji; stosuje wołacz w celu osiągnięcia efektów retorycznych;

stosuje poprawne formy odmiany rzeczowników, czasowników (w tym imiesłowów), przymiotników, liczebników i zaimków; stosuje poprawne formy wyrazów w związkach składniowych (zgody i rządu);

operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (na tym etapie rozwijanym i koncentrującym się przede wszystkim wokół tematów: rozwój psychiczny, moralny i fizyczny człowieka; społeczeństwo i kultura; region i Polska).

zna lektury: *Jan Kochanowski – wybrane fraszki, Treny (V, VII, VIII)

zna lektury: Molier Świętoszek lub Skąpiec;

zna lektury:Ignacy Krasicki – wybrane bajki;

zna lektury:Aleksander Fredro *Zemsta;

znam lektury: Adam Mickiewicz – wybrana ballada, *Dziady cz. II

znam lektury: *Henryk Sienkiewicz – wybrana powieść historyczna (Quo vadis, Krzyżacy lub Potop);