Τριμερής είναι η διαίρεση στην πλατωνική πολιτεία: δημιουργοί, στρατιωτικοί, φύλακες - άρχοντες (βασιλείς).

Η κατώτερη τάξη των δημιουργών είναι και η πολυπληθέστερη.

Η κατώτερη τάξη των δημιουργών έχει τη δυνατότητα συμμετοχής στην εξουσία, εργάζεται όμως προστατευμένη και μπορεί να πλουτίζει ως ένα σημείο φυσικά.

Στις τάξεις της ιδανικής πολιτείας δεν υπήρχε πρόβλεψη για κοινωνική κινητικότητα.

Οι φύλακες – άρχοντες επωμίζονται στρατιωτικά και διοικητικά καθήκοντα και γενικά είναι αφοσιωμένοι στην υπηρεσία του κράτους.

Οι φύλακες - παντελείς αναλαμβάνουν, μετά τα 50 τους χρόνια, τη διακυβέρνηση και μεριμνούν για την ευδαιμονία ολόκληρης της πολιτείας.

Στο πρώτο στάδιο αγωγής των φυλάκων επιδιώκεται η εξισορρόπηση γυμναστικής και μουσικής αγωγής.

Ο δεύτερος κύκλος εκπαίδευσης των φυλάκων (από τα 20 ως τα 30) περιλαμβάνει κυρίως τις φιλοσοφικές επιστήμες.

Η πορεία προς την ολοκλήρωση του ενάρετου ανθρώπου είναι τραχεία και γεμάτη δυσκολίες.

Όσοι από τους φύλακες - επικούρους υποστούν με επιτυχία τις κρίσεις που έχουν καθοριστεί προάγονται μετά τα 55 τους έτη σε φύλακες παντελείς.

Οι άρχοντες έχουν την ευθύνη για την εκπαίδευση της νέας γενιάς των φυλάκων.

Οι αδίστακτοι δημαγωγοί, όπως επισημαίνει ο κωμωδιογράφος, «καλόπιαναν, εθώπευαν, κολάκευαν και εξαπατούσαν τον Δήμο»

Οι αδίστακτοι δημαγωγοί, όπως επισημαίνει ο κωμωδιογράφος, «καλόπιαναν, εθώπευαν, κολάκευαν και εξαπατούσαν τον Δήμο»

Στην αθηναϊκή δημοκρατία, στο όνομα της ισοτιμίας, η ανάθεση πολλών αξιωμάτων γινόταν μεσω της εκλογικής διαδικασίας.

Η μοναδική ελπίδα κατά τον Πλάτωνα ήταν να αναλάβουν τα ηνία του κράτους οι άρχοντες.

Ο μόνος που μπορεί να οδηγήσει με ασφάλεια μέσα από την τρικυμία το ''μεθυσμένο καράβι'' είναι ο κυβερνήτης - φιλόσοφος.

Η ιδεώδης πολιτεία είναι σοφή, επειδή οι άρχοντες της (οι φιλόσοφοι - επίκουροι) είναι σοφοί.

Η ιδεώδης πολιτεία κοσμείται από σωφροσύνη, επειδή το κάθε στοιχείο εκπληρώνει τη λειτουργία του, χωρίς να παρακωλύει τη λειτουργία των άλλων.

Το κατώτερο μέρος της ψυχής το ἀλόγιστον ή ἐπιθυμητικόν, επιδιώκει την εκπλήρωση των βασικών αναγκών.

Τα δύο κατώτερα μέρη της ψυχής υπακούουν στο ανώτερο στοιχείο, το λογιστικόν που ηγεμονεύει.

Κάθε άνθρωπος είναι δίκαιος, εφόσον τα τρία στοιχεία (νους, καρδιά, επιθυμίες), που συναπαρτίζουν την προσωπικότητά του, βρίσκονται σε αρμονική συμβίωση.

Ο Κέφαλος διισχυρίζεται ότι δικαιοσύνη είναι να αποδίδεις τα ίσα, καλό στον φίλο, κακό στον εχθρό.

Δικαιοσύνη είναι ένα είδος αρμονίας των αντιμαχομένων τάσεων της ψυχής.

Ο τιμοκρατικός άνθρωπος είναι παραδομένος στο θυμοειδές στοιχείο και επιδιώκει συνεχώς τιμές, διακρίσεις, πλούτο και ηδονές.

Από την Ολιγαρχία προκύπτει η Τιμοκρατία (πλουτοκρατία), όπου ο άμετρος πλουτισμός εκκολάπτει ένα πλήθος κηφήνων.

Ο ολιγαρχικός λατρεύει το χρήμα, περιφρονεί την παιδεία, αδιαφορεί για την τιμή και την υπεράσπιση της πατρίδας του.

Όταν οι κηφήνες συνειδητοποιήσουν τη δύναμή τους, ανατρέπουν τον τύραννο και εγκαθιστούν ένα ανάπηρο πολίτευμα, τη Δημοκρατία.

Όταν ο κακούργος κηφήνας αναλάβει με τη βοήθεια του Δήμου την εξουσία, εγκαθιστά τη Δημοκρατία

Η αλληγορία του σπηλαίου, όπως αναπτύσσεται στην αρχή του Ζ' βιβλίου της Πολιτείας, αναφέρεται στην υποχρέωση που έχει ο ορθώς πεπαιδευμένος, δηλαδή ο φιλόσοφος, να φωτίσει τους συνανθρώπους του.