Font size
WorksheetsСаяси элита
Total questions: 24
Worksheet time: 12mins
Қазіргі саясаттануда саяси элита деп атайды:
саяси билікті іске асырушылар тобын
саяси плюрализмді жақтаушылар тобын
саяси реформа қалайтындар тобын
саяси билікке ұмтылушылар тобын
саясатқа қарсы бағыт ұстаушылар тобын
Элита (франц. еlite) –
ең жақсысы
алда отырған
басқарушы
таңдаулысы
көсем
Билік жүргізуге байланысты маңызды шешімдер қабылдауға тікелей қатынасатын, билік құрылымында жетекші рөл атқаратын, өзіндік артықшылықтарға ие болатын әлеуметтік топ:
Саяси элита
Саяси партия
Саяси жүйе
Саяси құрылым
Саяси мәдениет
Саясаттануға саяси элита ұғымын алғаш енгізген итальяндық ғалым, әлеуметтанушы:
В.Парето
Г.Алмонд
И.Гердер
Д.Истон
Т.Парсонс
Марксистік ілімде тарихтың жасаушысы бұқара халық деген қағидаға қарсы көзқарас ұстанады:
В.Парето
Г.Алмонд
И.Гердер
Д.Истон
Т.Парсонс
Элиталар теориясының негізін қалаушылар саясаттағы рөлін баса айтады:
тұлғалардың
бұқара халықтың
заңның
тобырдың
құқықтың
Қазіргі саяси ғылымда элитаның пайда болуы, қалыптасуы, қоғамдағы рөлі туралы ғылым:
саясаттану
экология
элитология
этнология
әлеуметтану
Элиталар олардың атқаратын қызметіне орай үшке бөлінеді:
саяси
экономикалық
мәдени- ақпараттық
әлеуметтік
рухани
Билікке қатынасу дәрежесіне, билікке деген өкілеттілігінің ауқымына байланысты элита төртке бөлінеді:
жоғарғы және ортаңғы
маргиналдық
әкімшілік
төменгі
мұғалімдер
Биліктің жоғарғы сатыларында орналасқан, ең маңызды шешімдер қабылдауға тиісті тұлғалар:
жоғарғы элита
маргиналдық элита
әкімшілік элита
ортаңғы элита
мұғалімдер элита
Белгілі бір дәрежедегі табысы, білімі және кәсіби мәртебесі бар адамдар
жоғарғы элита
маргиналдық элита
әкімшілік элита
ортаңғы элита
мұғалімдер элита
Үш көрсеткіштің (табысы, білімі және кәсіби мәртебесі) бірі болмаса бірі жетіспейтіндер:
жоғарғы элита
маргиналдық элита
әкімшілік элита
ортаңғы элита
мұғалімдер элита
Мемлекеттік қызметкерлердің ең жоғарғы қабатына жататындар- үкімет мүшелері, министрлер, ведомстволар мен комитеттердің басшылары жатады:
жоғарғы элита
маргиналдық элита
әкімшілік элита
ортаңғы элита
мұғалімдер элита
Элитаның мемлекеттік билікке ие болып, ең маңызды саяси шешімдер қабылдайтын бөлігін атайды:
билеуші элита
маргиналдық элита
контрэлита немесе оппозициялық
ортаңғы элита
мұғалімдер элита
Элитаның мемлекеттік билікке қолы әлі жете қоймаған бөлігін атайды:
билеуші элита
маргиналдық элита
контрэлита немесе оппозициялық
ортаңғы элита
мұғалімдер элита
Саясаттануда элитаны сұрыптаудың негізгі екі жүйесі бар:
антрепренерлік жүйе
гильдияр жүйесі
Өндірістік жүйе
Әлеуметтік және рухани салалар
Саяси жүйе
Антрепренерлік (франц. еntrepreneur – кәсіпкер) жүйе бойынша:
Антрепренерлік жүйе көптеген кандидаттар ұсынылып, олардың арасындағы өткір бәсекенің болуын қалайды
элитаға кандидаттар әркімнің жекебасының қасиеттеріне байланысты сұрыпталады.
элитаға кандидаттың билік баспалдағымен біртіндеп, төменнен жоғары қарай сатылап көтерілгенін қалайды
кандидаттарға көптеген формалдық талаптар қойып, оларды әлеуметтік топтардан, не әлдебір партиядан сұрыптайды
консервативтік жүйе ретінде сипатталады
Антрепренерлік жүйенің артықшылығы:
оның ашықтығында
әлеуметтік қабаттардың қай-қайсының да өз кандидаттарын ұсынуға мүмкіндігі болатындығында
формалдық шарттарының аздығында
саясаттағы сабақтастықты қамтамасыз етеді
элитаның арасындағы қақтығыстарға жол бермейді
Антрепренерлік жүйенің маңызды бір кемшілігі :
бұл жүйені қолдану нәтижесінде билікке кездейсоқ адамдардың келуіне тосқауыл бола алмайды
өздері туралы сырт қарағанда тәп-тәуір әсер туғыза білетін, бірақ та іскерлігі, біліктілігі жағынан лайықсыз адамдардың келуіне тосқауыл бола алмайды
біртіндеп жабық кастаға айналып тынады
элитаның қатары біртекті, тұйықталған болып келеді
көбіне тоталитарлық саяси режімдерде қолданылады
Антрепренерлік жүйе көбіне қолданылады:
дамыған демократиялық елдерде
феодалдық қоғамдарда
құл иеленушілік қоғамда ғана
патриархалдық жүйеде
көбіне тоталитарлық саяси режімдерде
Гильдиялар (нем. gilde – бірлестіктер) жүйесі:
көптеген кандидаттар ұсынылып, олардың арасындағы өткір бәсекенің болуын қалайды
элитаға кандидаттар әркімнің жекебасының қасиеттеріне байланысты сұрыпталады
элитаға кандидаттың билік баспалдағымен біртіндеп, төменнен жоғары қарай сатылап көтерілгенін қалайды
кандидаттарға көптеген формалдық талаптар қойып, оларды әлеуметтік топтардан, не әлдебір партиядан сұрыптайды
консервативтік жүйе ретінде сипатталады
Гильдиялар жүйесінің кемшілігі :
бұл жүйені қолдану нәтижесінде билікке кездейсоқ адамдардың келуіне тосқауыл бола алмайды
өздері туралы сырт қарағанда тәп-тәуір әсер туғыза білетін, бірақ та іскерлігі, біліктілігі жағынан лайықсыз адамдардың келуіне тосқауыл бола алмайды
біртіндеп жабық кастаға айналып тынады
элитаның қатары біртекті, тұйықталған болып келеді
көбіне тоталитарлық саяси режімдерде қолданылады
Гильдиялар жүйесінің артықшылықтары:
саяси шешімдердің қабылдануы мен іске асуында белгілі бір реттілік сақталады, орынсыз тәуекелге жол берілмейді
әлеуметтік қабаттардың қай-қайсының да өз кандидаттарын ұсынуға мүмкіндігі болатындығында
формалдық шарттарының аздығында
саясаттағы сабақтастықты қамтамасыз етеді
элитаның арасындағы қақтығыстарға жол бермейді
Гильдиялар жүйесі көбіне қолданылады:
дамыған демократиялық елдерде
феодалдық қоғамдарда
құл иеленушілік қоғамда ғана
патриархалдық жүйеде
көбіне тоталитарлық саяси режімдерде
