เป็นบทสำหรับขึ้นเสภากล่อมเด็ก

เป็นบทสำหรับขับเกี้ยวพาราสีกัน

เป็นบทสำหรับขับอธิบายนำเรื่องในการฟ้อนรำต่าง ๆ

เป็นบทสำหรับขับอธิบายเกี่ยวกับเดินทางไกล

บทเสภาทั่วไปเป็นบทเสภาขนาดสั้น บทเสภาชุดเสวกแต่งเป็นเรื่องราว

บทเสภาทั่วไปแต่งเป็นเรื่องราว บทเสภาชุดเสวกเป็นเสภาขนาดสั้น

บทเสภาทั่วไปมีกรับขยับให้จังหวะ แต่บทเสภาชุดเสวกไม่มี

บทเสภาชุดเสวกมีกรับให้จังหวะ แต่บทเสวกทั่วไปไม่มี

บทเสภาเสวกแต่ละตอนแนวคิดมากกว่าจะเป็นการเล่าเรื่อง

บทเสภาเสวกแต่ละตอนมุ่งการเล่าเรื่องมากกว่ามุ่งเสนอแนวคิด

บทเสภาเสวกเป็นบทพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

บทเสภาเสวก เป็นบทประพันธ์ประเภทโคลงสี่สุภาพ

กล่าวสรรเสริญพระนนทีผู้เป็นเทพเสวก

เมื่อเสร็จภารกิจแล้ว นนทีก็กลับเป็นเทพเช่นเดิม

ยักษ์กาลเนมีได้เข้ามาก่อกวนไล่จับนางฟ้า

เวลาพระอิศวรจะเสด็จไปไหน นนทีก็จะแปลงเป็นโคอุสุราชให้ประทับ

พระอิศวร

พระคเณศ

พระอุมา

กาลเนมี

พระอินทร์

พระอิศวร

พระอุมา

พระวิศวกรรม

ทวยทหารได้ถือเครื่องมือดี

ก็สามารถราวีอรีลาน

ช่างประดิษฐ์คิดประจงคงตระการ

เครื่องสำราญนัยนาน่าพึงใจ

สอนช่างเขียนให้เพียรเขียนวาดสี แบบกระหนกนารีศรีสมร

บำรุงแดนดินด้วยศิลปกรรม ให้แลล้ำล้วนอร่ามแสงงามงอน

ทั้งรูปคนรูปสัตว์นานา ประหนึ่งว่ามีชีวิตพิศเพลินใจ

สร้างศาสตราอาวุธรุทธ์กำแหง เพื่อใช้แย้งยุทธการสมรศรี

ศิลปะเป็นเครื่องจำเริญตา พาใจให้สบาย

ศิลปะเป็นเครื่องหมายแสดงความเป็นประเทศมหาอำนาจในการต่อสู้สงคราม

ชาติใดไม่มีช่างผู้เชี่ยวชาญงานศิลปะประเภทต่างๆแสดงให้เห็นว่าชาตินั้นไม่มีความสงบสันติ

ชาติใดไม่มีช่างผู้เชี่ยวชาญในการสร้างงานศิลปะประเภทต่างๆย่อมเป็นที่อับอายแก่เพื่อนบ้านและชาวโลก

ต้องดูแลเลี้ยงครอบครัวอย่างดี

ต้องให้ความร่วมมือกับพระมหากษัตริย์

มีความเคร่งครัดในระเบียบวินัย

ต้องมีความภักดีต่อพระเจ้าแผ่นดิน

อันชาติใดไร้ศานติสุขสงบ ต้องมัวรบราญรอนหาผ่อนไม่

สมเป็นเมืองใหญ่โตมโหฬาร พอไม่อายเพื่อนบ้านจึงจะดี

ประการหนึ่งพึงคิดในจิตใจมั่น ว่าทรงธรรม์เหมือนบิดาบังเกิดหัว

ควรเคารพยำแยงและเกรงกลัว ประโยชน์ตัวนึกน้อยหน่อยจะดี

ศิลปกรรมทำให้เกิดอารมณ์เศร้าหมอง

ศิลปกรรมทำให้คลายความเศร้าหมอง

ศิลปกรรมนำใจให้พบกับความเศร้าโศก

ศิลปกรรมนำทางชีวิตให้สุขสันต์

จำเริญตาพาใจให้สบาย อีกร่างกายก็พลอยสุขสบาย

ทั้งช่างรูปพรรณสุวรรณกิจ ช่างประดิษฐ์รัชดาสง่าผ่อง

แต่ชาติใดรุ่งเรืองเมืองสงบ ว่างการรบอิทธิพลอันล้นหลาม

จึงยกย่องศิลปกรรมนั้นทั่วไป ศรีวิไลวิลาศดีเป็นศรีเมือง

เรือใหญ่

ทะเลใหญ่

กับปิตัน

นายเรือ

พระมหากษัตริย์เปรียบเหมือนเรือใหญ่ ข้าราชบริพารเปรียบเหมือนกะลาสีเรือ

พระมหากษัตริย์เปรียบเหมือนเรือใหญ่ ข้าราชบริพารเปรียบเหมือนกัปตันเรือ

พระมหากษัตริย์เปรียบเหมือนกัปตันเรือ ข้าราชบริพารเปรียบเหมือนกะลาสีเรือ

พระมหากษัตริย์เปรียบเหมือนกะลาสีเรือ ข้าราชบริพารเปรียบเหมือนเรือใหญ่

ถึงเสวีเป็นข้าฝ่าพระบาท ไม่ควรขาดความสมัครมโมสร

ไม่ควรเลือกที่รักมักที่ชัง สามัคคีเป็นกำลังพลังศรี

ควรปรองดองในหมู่ราชเสวี ให้สมที่ร่วมพระเจ้าองค์เดียวกัน

เหมือนลูกเรืออยู่ในกลางหว่างวารี จำต้องมีมิตรจิตสนิทกัน

ช่างรูปพรรณสุวรรณกิจ

ช่างสถาปนา

ช่างประดิษฐ์รัชดา

ชาติไพรัช

คนที่ฉลาดแกมโกง

งามสะอาดหมดจด

พระเจ้าแผ่นดิน

ข้าราชการในราชสำนัก

ละวาด

วิลาส

วิเลขา

ศานติ