เงินทุน

ผู้ใหญ่ไม่สนับสนุน

ความขัดแย้งของคนในสังคม

ปรชาชนไม่ให้ความสนใจในการอ่านเท่าที่ควร

ความสำคัญของแพทย์และคุณสมบัติของแพทย์ที่พึงมี

วิธีสังเกตตำแหน่งชีพจร ธาตุทั้ง ๕ ที่เป็นสาเหตุแห่งโรค อาการไข้ป่วงและยารักษา

วิธีการสังเกตอาการไข้และยารักษา กำเนิดโรค ลักษณะของหญิงที่น้ำนมดีหรือน้ำนมไม่ดี

บทไหว้ครูอันมีพระรัตนตรัย เทพเจ้าของพราหมณ์ หมอชีวกโกมารภัจ และครูแพทย์ทั่วๆ ไป

ให้แพทย์มีความเกรงกลัวต่อบาป

อย่าโมโหโทโสรู้จักข่มใจให้มีความสุขุม

อย่ามีความลังเลใจและความคิดเบียดเบียน

ความไม่มีโรคภัยไข้เจ็บในตนย่อมเป็นลาภอันประเสริฐ

ส่องสัตว์ให้สว่าง กระจ่างแจ้งในมรรคา

หมอนวดแลหมอยา ผู้เรียนรู้คัมภีร์ไสย์

แก่กายไม่แก่รู้ ประมาทผู้อุดมญาณ

แม้เด็กเป็นเด็กชาญ ไม่ควรหมิ่นประมาทใจ

แพทย์ใดจะหนีทุกข์ ไปสู่สุขนิพพานดล

พิริยสติตน ประพฤติได้จึ่งเป็นการ

รู้แล้วอย่าอวดรู้ พินิจดูอย่าหมิ่นเมิน

ควรยาหรือยาเกิน กว่าโรคนั้นจึ่งกลับกลาย

โทโสจงอดใจ สุขุมไว้อยู่ในตัว

คนไข้ยิ่งคร้ามกลัว มิควรขู่ให้อดใจ

ศีลแปดแลศีลห้า เร่งรักษาสมาทาน

ทรงไว้เป็นนิจกาล ทั้งไตรรัตน์สรณา

บางทีไปเยียนไข้ บ มีใครจะเชิญหา

กล่าวยกถึงคุณยา อันตนรู้ให้เชื่อฟัง

เห็นลาภอย่าโลภนัก อย่าหาญหักด้วยมารยา

ไข้น้อยว่าไข้หนา อุบายกล่าวให้พึงกลัว

ให้เชื่อฟังผู้ใหญ่

จงมีความเชื่อมั่นในตนเอง

ให้เปิดใจรับฟังความคิดเห็นของผู้น้อย

อย่าหลงตนเองตามคำเยินยอของผู้อื่น

เรียนรู้ให้เจนจัด จบจังหวัดคัมภีร์ไสย์

ตั้งต้นปฐมใน ฉันทศาสตรดังพรรณนา

ศีลแปดแลศีลห้า เร่งรักษาสมาทาน

ทรงไว้เป็นนิจกาล ทั้งไตรรัตน์สรณา

เห็นลาภอย่าโลภนัก อย่าหาญหักด้วยมารยา

ไข้น้อยว่าไข้หนา อุบายกล่าวให้พึงกลัว

บางพวกก็ถือตน ว่าไข้คนอนาถา

ให้ยาจะเสียยา บ่ห่อนลาภจะพึงมี

บางแพทย์ก็หลงเล่ห์ ด้วยกาเมเข้าปิดบัง

รักษาโรคด้วยกำลัง กิเลสโลภะเจตนา

บ้างรู้แต่ยากวาด เที่ยวอวดอาจไม่เกรงภัย

โรคน้อยให้หนักไป ดังก่อกรรมให้ติดกาย

โทโสจงอดใจ สุขุมไว้อยู่ในตัว

คนไข้ยิ่งคร้ามกลัว มิควรขู่ให้อดใจ

แก่กายไม่แก่รู้ ประมาทผู้อุดมญาณ

แม้เด็กเป็นเด็กชาญ ไม่ควรหมิ่นประมาทใจ

โรค

แพทย์

การรักษา

ความโลภของแพทย์

บางแพทย์ก็หลงเล่ห์ ด้วยกาเมเข้าปิดบัง

รักษาโรคด้วยกำลัง กิเลสโลภะเจตนา

บ้างรู้แต่ยากวาด เที่ยวอวดอาจไม่เกรงภัย

โรคน้อยให้หนักไป ดังก่อกรรมให้ติดกาย

โทโสจงอดใจ สุขุมไว้อยู่ในตัว

คนไข้ยิ่งคร้ามกลัว มิควรขู่ให้อดใจ

แก่กายไม่แก่รู้ ประมาทผู้อุดมญาณ

แม้เด็กเป็นเด็กชาญ ไม่ควรหมิ่นประมาทใจ

ยา

อายุ

แพทย์

อาการของโรค

เรียนรู้ให้ครบหมด จนจบบทคัมภีร์ใน

ฉันทศาสตร์ท่านกล่าวไข สิบสี่ข้อจงควรจำ

ผู้ใดรู้ในทางธรรม ให้ควรยำอย่าโวหาร

เรียนเอาเป็นนิจกาล เร่งนบนอบให้ชอบที

เรียนรู้คัมภีร์ไสย์ สุขุมไว้อย่าแพร่งพราย

ควรกล่าวจึงขยาย อย่ายื่นแก้วแก่วานร

ก. เรียนรู้ให้เจนจัด จบจังหวัดคัมภีร์ไสย์

ตั้งต้นประถมใน ฉันทศาสตร์ดังพรรณนา

ไม่รู้จริง

จำเขามา

เลียนแบบ

พูดเกินจริง

อย่าเห็นผิดเป็นชอบ

ให้ศึกษาหาความรู้จากการสังเกต

ให้รักษาผู้ป่วยเต็มความสามารถ

อย่าหยิ่งทะนงในความสามารถของตนเองแบบผิดๆ

เรียนรู้ให้ครบหมด จนจบบทคัมภีร์ใน

ฉันทศาสตร์ท่านกล่าวไข สิบสี่ข้อจงควรจำ

ผู้ใดรู้ในทางธรรม ให้ควรยำอย่าโวหาร

เรียนเอาเป็นนิจกาล เร่งนบนอบให้ชอบที

เรียนรู้คัมภีร์ไสย์ สุขุมไว้อย่าแพร่งพราย

ควรกล่าวจึงขยาย อย่ายื่นแก้วแก่วานร

เรียนรู้ให้เจนจัด จบจังหวัดคัมภีร์ไสย์

ตั้งต้นประถมใน ฉันทศาสตร์ดังพรรณนา

ร่างกายมนุษย์ย่อมมีความเสื่อมไปตามสภาพ

โรคภัยไข้เจ็บจะเข้ามารุมเร้าเราได้ง่ายเมื่อร่างกายของเราอ่อนแอลง

คนโบราณจึงเปรียบร่างกายมนุษย์เป็นเมืองและมียารักษาโรคเป็นทหารคอยปกป้อง

มีน้ำดีเป็นวังหน้าและมีอาหารเป็นกองเสบียงเลี้ยงไพร่พล

เปรียบแพทย์คือทหาร อันชำนาญรู้ลำเนา

ถนอมทำแต่พอควร อย่าโดยด่วนเอาพลันหาย

โรคนั้นคือโทโส จะภิยโยเร่งวัฒนา

ผู้ใดจะเรียนรู้ พิเคราะห์ดูผู้อาจารย์

แพทย์เป็นผู้เสียสละ

แพทย์เป็นอาชีพที่มีเกียรติ

แพทย์แผนโบราณเป็นสมบัติทางวัฒนธรรมของชาติไทย

แพทย์ต้องใฝ่หาความรู้ให้รู้จริงและตั้งอยู่ในศีลธรรมจรรยาแพทย์

ให้ความสำคัญต่ออาชีพแพทย์

คุ้นเคยกับการทำสงคราม

มีภูมิปัญญาในการรักษาโรค

มีกฎหมายที่เข้มงวด