rośliny, zwierzęta, grzyby, protisty, bakterie

powietrze, gleba, woda, skały

lasy, jeziora, morza

pola, sady, stawy rybne

biocenoza rozwija się w miejscu, w którym nie był wcześniej żadnych organizmów

biocenoza rozwija się na terenie zmienionym przez człowieka lub pożary czy powodzie

parę lat

kilkanaście tygodni

kilka dni

setki, a nawet tysiące lat

las

sad

park

pole

morze

jezioro

ocean

staw

w miejscach po pożarze

na skałach

na wydmach

na nieuprawianym polu

wtórna

pierwotna

pole

jezioro

las

sawanna

wilk, zawilec

żuk, muchomor

dąb, bakteria

kamień, powietrze

rośliny, zwierzęta, woda

grzyby, protisty, podłoże

woda, klimat, energia słoneczna

podłoże, klimat, bakterie