Օ և ո, է և ե տառերի արտասանական տարբերությունները միջին հայերենում հստակորեն չեն արտահայտվել, քանի որ դրանք հաճախ գործածվել են մեկը մյուսի փոխարեն։

Ու տառը ձայնավորներից առաջ արտասանվում էր վ՝ հատուած։։

Իւ երկբարբառը որոշ դեպքերում վերածվել էր քմայնացած ու-ի, իսկ որոշ բառերում այս երկբարբառը վերածվում է պարզ ձայնավորի՝ շիւղ-շիղ։

Միջին հայերենի հնչյունական համակարգում փոփոխությւոններ չեն կատարվում։

Միջին հայերենում այ, ոյ, իւ, եա երկբարբառները վերածվել են համապատասխանաբար ա, ու, ի, ե պարզ հնչյունների։

Միջին հայերենում -ան սոսկածանց ունեցող բառերում ա ձայնավորը սղվում էր։

Որոշ դեպքերում ձայնեղ պայթականներն ու պայթաշփականները վերածվել են խուլերի։

Ը ձայնավորը հնչյունափոխության չէր ենթարկվում միջին հայերենում։

Միջին հայերենում գոյականի հոգնակի թիվը կազմվել է մի շարք մասնիկներով, օրինակ՝ -նի, -տի, -վտի, -ստան, -եար։

Գոյականի եզակի թվի հալավման համակարգում գերիշխում է Ի արտաքին հոլովումը։

Միջին հայերենում պահպանվում են գրաբարյան չորս լծորդությունները (ել, ալ, իլ, ուլ), սակայն փոփոխվում են դրանց ենթարկվող բայերը։

Կրավորական սեռի արտահայտման համար հանդես է գալիս -վ- (-ու-) քերականական ածանցը։

Բայական համակարգում ոչ մի փոփոխություն տեղի չի ունենում։

Ճիշտ է։

Սխալ է։

Պատմաքաղաքական և աշխարհագրական

Քաղաքական և պատմական

Աշխարհագրական և ազգային

Կրոնական և աշխարհագրական

Հրաչյա Աճառյանը

Գևորգ Ջահուկյանը

Արարատ Ղարիբյանը

Հայերենն ունեցել է շուրջ 60 բարբառ, որոնք իրենց հերթին ունեին ենթաբարբառներ և խոսվածքներ։

Արարատ Ղարիբյանը հետագայում ավելացրել է բարբառների ս ճյուղը։

Գրական հայերենը սնվում, հարստանում է բարբառներից։

Ժարգոնը չի տարբերվում բարբառներից և գրական լեզվից։

Գրական լեզուն համաժողովրդական լեզվի առավել մշակված, նորմավորված տարբերակն է։

Ժարգոնը լեզվի հասարակական կամ սոցիալական տարբերակն է, որը մերժելի և վտանգավոր երևույթ է։

Աշխարհաբարը՝ իբրև գրական լեզվի նոր որակ, հանդես է գալիս 17-րդ դարում, և ընդունված է առանձնացնել աշխարհաբարի զարգացման չորս ենթաշրջան։

19-րդ դարում հայ կրթական և մշակութային օջախներ չէին գործում։

Արևմտահայերենը գրության մեջ պահում է մաշտոցյան բոլոր տառերը։

Բոլոր ձայնեղները արտասանվում են շնչեղ խուլ, իսկ խուլերը՝ ձայնեղ։

Որոշակի տարբերություն կա ռ և ր հնչյունների արտասանության մեջ։

Արևմտահայերենը չի գործածում ավանդական կամ գրաբարյան ուղղագրությունը։

Ճիշտ է։

Սխալ է։

Արևելահայերենին

Արևմտահայերենին

Կրկնակի ժխտումը․ ժխտական խոնարհման ենթարկված բայով արտահայտված ստորոգյալը ունենում է ժխտական դերանուններով արտահայտված ենթակա կամ խնդիր։

Բացակայում է անձի առման քերականական կարգը․ ուղիղ խնդիրն ունի միայն մեկ ձև, վճռորոշ դեր է խաղում շարադասությունը։

Հոգնակիի կազմության ժամանակ հիմքում ի և ու հնչյուններն ունեցող մի շարք բառեր հանդես են գալիս անհնչյունափոխ ձևով։

Բայական չորս լծորդությւուններից հանդես են գալիս միայն երկուսը՝ -ել, -ալ։

Ուղղագրությունը ճիշտ գրելու կանոնների համակարգն է։

Ուղղագրության կանոնները մշակվում են տարբեր սկզբունքներով, որոնք հիմնականում երեքն են։

Առաջանում են գրության և արտասանության տարբերություններ, որի վրա էլ հիմնված է ձևաբանական ուղղագրությունը։

Կենդանի լեզուների ուղղագրությունները հիմնված չեն մեկ սկզբունքի վրա․ երեք սկզբունքներն էլ գործում են։

հնչյունային

ավանդական

ձևաբանական

շարահյուսական

Առաջին շրջան՝ 5-11-րդ դարեր

Երկրորդ շրջան՝ 12-րդ դարից մինչև 1922թ․։

Երրորդ շրջան՝ 1922-1940թթ․։

Չորրորդ շրջան՝ 1940թ-1960թթ․։

1922թ․ փորձ էր արվում գրությունն ու արտասանությունը հնարավորինս իրար մոտեցնելու։

1932թ․ փորձ էր արվում ուղղագրությունը բարեփոխելու։

1938թ․ փորձ է արվում օ, ւ, ու տառերի փոխարեն այլ տառեր գրելու։

1950թ․՝ բառամիջում է գրելու։

Բառավերջում գրվում է ե՝ ափսե, եթե։

Բառավերջում ա-ից, ո-ից հետո չի գրվում յ՝ արքա, երեկո։

Իւ-ը բաղաձայնից առաջ կարդացվում է ույ՝ քաջություն, նյութ։

Եա-ն կարդացվում է եա՝ մատեան, առաքեալ։

Մեծ պատահարները զիս անտարբեր կը թողուն, բայց մանր դեպքերը՝ չնչին ուրիշների աչքին, լուրջ խորհրդածություններու նյութ են ինձի։

Եթե հույս ունինք ապագայի վերա, նորա երևեցուցիչը դուք եք, ձեզանից կախվում է ազգի ապագան, և ձեր վերա է միակ հույսը։

Եվ շա՜տ ցավեցոյց զմեջք փափուկ օրիորդին՝ Արագ հասուցանելով ի բանակն իւր։

Էն լեզվներումը նրանք կարդում էին երևելի մարդկանց գործերքը, նրանց արածներն ու ասածները։

-Արա՛քս, ինչու՞ ձկանց հետ

Պար չես բռնում մանկական,

Դու դեռ ծովը չհասած՝

Սգավոր ես ինձ նման։

Մեծցայ, սիրու տէր եղայ,

երեսիս գոյնըն կու գընայ․

Մանկտի՛ք, ձեր արև՜ն ասեմ,

որ սիրուն քարըն չի դիմնայ․․․

Բերանն երկթերթի, վարդն ի շրթանցն կաթէր,

Լեզուին շարժողին

Քաղցրերգանայր տաւիղն․․․

Ո՛հ, իմ սիրտը կտրատվում է՝

Տեսնելով այսպես սեր

Դեպի թշվառ մի հայրենիք,

Որ ոտնակոխ եղած էր։