Opisz różnicę między tekstem naukowym a popularnonaukowym.

(a)  

Bułat Okudżawa

Modlitwa

Dopóki nam Ziemia kręci się, dopóki jest tak czy siak.

Panie, ofiaruj każdemu z nas, czego mu w życiu brak:

mędrca obdaruj głową, tchórzowi dać konia chciej,

sypnij grosza szczęściarzom...

I mnie w opiece swej miej.

Dopóki nam Ziemia obraca się, o Panie nasz, na Twój znak

tym, którzy pragną władzy, niech władza ta pójdzie w smak,

daj szczodrobliwym odetchnąć, raz niech zapłacą mniej,

daj Kainowi skruchę...

I mnie w opiece swej miej.

Ja wiem, że Ty wszystko możesz, ja wierzę w Twą moc i gest,

jak wierzy żołnierz zabity, że w siódmym niebie jest,

jak zmysł każdy chłonie z wiarą Twój ledwie słyszalny głos,

jak wszyscy wierzymy w Ciebie, nie wiedząc, co niesie los.

Panie zielonooki, mój Boże jedyny, spraw –

dopóki nam Ziemia toczy się, zdumiona obrotem spraw,

dopóki czasu i prochu wciąż jeszcze wystarcza jej –

daj każdemu po trochu...

I mnie w opiece swej miej.

KIM JEST OSOBA MÓWIĄCA? W CZYIM IMIENIU SIĘ WYPOWIADA? DO KOGO KIERUJE SWĄ WYPOWIEDŹ?

(a)  

Podaj przykłady elementów rytmizujących Modlitwę Bułata Okudżawy.

a) rymy –

b) powtórzenia –

Bułat Okudżawa

Modlitwa

Dopóki nam Ziemia kręci się, dopóki jest tak czy siak.

Panie, ofiaruj każdemu z nas, czego mu w życiu brak:

mędrca obdaruj głową, tchórzowi dać konia chciej,

sypnij grosza szczęściarzom...

I mnie w opiece swej miej.

Dopóki nam Ziemia obraca się, o Panie nasz, na Twój znak

tym, którzy pragną władzy, niech władza ta pójdzie w smak,

daj szczodrobliwym odetchnąć, raz niech zapłacą mniej,

daj Kainowi skruchę...

I mnie w opiece swej miej.

Ja wiem, że Ty wszystko możesz, ja wierzę w Twą moc i gest,

jak wierzy żołnierz zabity, że w siódmym niebie jest,

jak zmysł każdy chłonie z wiarą Twój ledwie słyszalny głos,

jak wszyscy wierzymy w Ciebie, nie wiedząc, co niesie los.

Panie zielonooki, mój Boże jedyny, spraw –

dopóki nam Ziemia toczy się, zdumiona obrotem spraw,

dopóki czasu i prochu wciąż jeszcze wystarcza jej –

daj każdemu po trochu...

I mnie w opiece swej miej.

(a)  

Poeta i świat

Marzą mi się czasami sytuacje niemożliwe do urzeczywistnienia. Wyobrażam sobie na przykład w swojej zuchwałości, że mam okazję porozmawiania z Eklezjastą¹, autorem jakże przejmującego lamentu nad marnością wszelkich ludzkich poczynań. Pokłoniłabym mu się bardzo nisko, bo to przecież jeden z najważniejszych – przynajmniej dla mnie – poetów. Ale potem pochwyciłabym go za rękę. „Nic nowego pod słońcem” – napisałeś, Eklezjasto. Ale przecież Ty sam urodziłeś się nowy pod słońcem. A poemat, którego jesteś twórcą, też jest nowy pod słońcem, bo przed Tobą nie napisał go nikt. I nowi pod słońcem są wszyscy Twoi czytelnicy, bo ci, co żyli przed Tobą, czytać go przecież nie mogli. Także i cyprys, w którego cieniu usiadłeś, nie rośnie tutaj od początku świata. Dał mu początek jakiś cyprys inny, podobny do Twojego, ale nie całkiem ten sam. I ponadto chciałabym Cię spytać, Eklezjasto, co nowego pod słońcem zamierzasz teraz napisać. Czy coś, czym uzupełnisz jeszcze swoje myśli, czy może masz pokusę niektórym z nich zaprzeczyć jednak? W swoim poprzednim poemacie dostrzegłeś także i radość – cóż z tego, że przemijającą? Więc może o niej będzie Twój nowy pod słońcem poemat? Czy masz już notatki, jakieś pierwsze szkice? Nie powiesz chyba: „Napisałem wszystko, nie mam nic do dodania”. Tego nie może powiedzieć żaden na świecie poeta, a co dopiero tak wielki jak Ty.

Na podstawie fragmentu tekstu Poeta i świat uzasadnij, że wypowiedź Wisławy Szymborskiej świadczy o jej kulturze języka.

(a)  

Na podstawie poniższych tekstów podaj dwie cechy hasła słownikowego.

eklezjasta rzad. kaznodzieja, duchowny, kapłan

<gr. ekklēsiastḕs>

Słownik wyrazów obcych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 274.

Eklezjastes, Kohelet (hebr. ‘kaznodzieja’ od qahal ‘zgromadzenie’) księga Biblii, dawn. błędnie przypisywana królowi Salomonowi, częściowo dlatego, że autor dzieło swe wkłada w usta wielkiego króla, powstała prawdop. ok. 200 pne., esej filozoficzny, głoszący, że skoro „wszystko jest marność” (łac. omnia vanitas), należy używać życia.

(a)  

„Sposób na dobry humor”

Występują:

GŻEGŻÓŁKA i PIEKIELNY PIOTRUŚ

Scena I

GŻEGŻÓŁKA

(wstaje z łóżka lewą nogą):

Niech cholera weźmie to całe życie. Piotrusiu, chodź tutaj,

to cię zwymyślam i znieważę.

PIEKIELNY PIOTRUŚ

(patrząc przez dziurkę od klucza):

Gżegżółka znowu wstał dzisiaj lewą nogą. Trzeba coś na to zaradzić.

GŻEGŻÓŁKA

Piotrusiu!!!!

(awanturuje się i używa wyrażeń)

Scena II

Noc. Piekielny Piotruś skrada się i przywiązuje lewą nogę

Gżegżółki do łóżka zielonym sznurkiem.

Scena III

GŻEGŻÓŁKA

(wstaje z łóżka prawą nogą):

Boże, jakże cudowny jest świat! Piotruś, to tyś przywiązał moją lewą nóżkę

zielonym sznureczkiem do łóżeczka?

PIEKIELNY PIOTRUŚ

Ja, panie dyrektorze.

GŻEGŻÓŁKA

To rób tak nadal. Jesteś wielkim psychologiem. Pójdź, niech cię uściskam.

Bo znów chce mi się żyć, działać i współdziałać.

Więcej takich zielonych sznureczków w Polsce.

………………………………………………………………………………………..………….

Wymień trzy cechy typowe dla dramatu wykorzystane w utworze Gałczyńskiego.

(a)