การพิจารณาคุณค่าวรรณคดีมีองค์ประกอบต่าง ๆ ที่ต้องพิจารณา ได้แก่ เนื้อเรื่อง และกลวิธีการประพันธ์

วรรณคดีและวรรณกรรมให้ทั้งความเพลิดเพลินบันเทิงใจและช่วยกล่อมเกลาจิตใจมนุษย์ให้มีความดีงามอีกด้วย

คุณค่าของวรรณคดีสามารถแบ่งกว้าง ๆ ได้ 3 ด้าน ได้แก่ ด้านเนื้อหา ด้านวรรณศิลป์ และด้านสังคม

การพิจารณาคุณค่าด้านเนื้อหามุ่งพิจารณาองค์ประกอบของเนื้อหาว่า มีคุณค่าหรือเป็นประโยชน์ต่อผู้อ่านอย่างไร

คุณค่าด้านวรรณศิลป์มีสิ่งที่ต้องพิจารณา คือ การใช้โวหารและการใช้ภาพพจน์

การพิจารณาคุณค่าด้านแนวคิดในวรรณคดีเรื่องยาวพิจารณาเฉพาะแนวคิดหลักเท่านั้น

คุณค่าด้านสังคมเป็นเสมือนกระจกสะท้อนสภาพสังคมในแต่ละยุคสมัย ได้แก่ ประเพณี ความเชื่อ ค่านิยม ความเป็นอยู่ และการประกอบอาชีพ