Қай сөйлемнен ақбөкеннің жылдамдығын байқауға болатындығын анықтаңыз.

Мəтін бойынша мүйіздің қасиетіне жатпайтын қатарды табыңыз.

Мəтінде айтылмаған ақпаратты көрсетіңіз

Жақсы иттер жайлы қазақта ертегі, аңыздар көп. Қазақтың ұғымында ең жақсы ит – құмайды иттен емес, "италақаз" дейтін ала құстың жұмыртқасынан шығыпты-мыс дейді. Ол құс қасқыр мен аюдың ескі апандарын немесе таудың үңгірлерін мекендейді.

Құмай ит туралы аңызды кезінде Ə.Диваев та жазып алған. «Қазалы, Перовск, Шымкент уездерінің қазақтарынан өзінің лақап аты бойынша бірегей құс – италақаз жөнінде біздің əлденеше рет естуімізге тура келді». «Италақаз жұмыртқасын елсіз жəне биік төбелердегі ескі, айдаладағы мазарларға салады, ол үшін сол жерден əртүрлі аң жəне басқа құстар тастап кеткен індерді пайдаланады. Жұмыртқадан "құмай" деген лақап атқа ие болатын тазы ит шығады. Олар титімдей болып жарық дүниеге келеді. Төстері қара ала болады, керемет шапшаңдығымен, батылдық жəне ептілігімен ерекшеленеді. Құмай қуған аңшылықта одан бірде-бір құрбаны қашып құтыла алмайды».

.

Көп нүктенің орнына тиісті сөзді қойыңыз.

Құмайдың шығу тегі туралы деректер ... түрінде таралып кеткен.

Құмайдың ептілігінің дəлелі бола алатын сөйлемді көрсетіңіз.

Мəтінде құмай тазы туралы айтылмаған қасиетті көрсетіңіз.

Мəтін бойынша дұрыс ақпаратты көрсетіңіз.

Өмірдің күнделікті күйбеңіне көңіл бөлмей, бүкіл өмірін əуезді əнге, уытты жырға арнаған Ақанның жаны бала кезден-ақ сұлулыққа, əсемдікке іңкəр еді. Ол жігіт шағында əншілік, ақындық өнерінің үстіне қыран бүркіт, құмай тазы, аузымен құс тістеген жүйрік мінді. Аңшылықты да өнер деп танып қызықтаған ерекше нəзік сезім иесі. Осындай сегіз қырлы талант иесін елі «сері» деп мақтанышпен атады. Ата-анасының туғанда қойған аты Ақжігіт болса да, халқы оны еркелетіп «Ақан», «Ақан сері» деп атап кеткен.

Мəтін бойынша Ақанға сипаттама беріңіз.

Халқы Ақанды неліктен «сері» атап кеткенін анықтаңыз.

Мəтінде қазақ халқына тəн қандай қасиет көрсетілгенін табыңыз.

Ақан ақындықпен қатар қандай іспен шұғылданған?

Көп ауылдың күзгі əдеті бойынша, Абай

ауылы да жаз тігетін үйлерін жығып, жиып қойып, оның орнына қоңырқай, кішілеу үйлер тіккен. Əйгерім отауы да қазір басқаша. Кішілеу, шағын үйдің ішіне текемет, тұскиіз, түкті кілем ұсталған. Биік төсек орнына қалың салынған көрпесі, құс төсегі, жастық, бөстек орнаған. Абай мен Əйгерім отырған төсек алды қалың жүнді арқар терісімен жабылған. Төрде отырған қонақтың астына ұзын қара сеңсеңнен мол етіп құрап тіккен кең бөстек жайылған. Шағын үйдің ортасын қазан-ошақ алғандықтан, бұл күнде Абай кітабын дөңгелек үстел үстіне салып оқымайды. Көбіне жер төсек үстіне үйіле жиылған көрпе-

жастыққа арқасын сүйеп, қолға ұстап отырып оқиды. Əйгерім көбіне кесте тігеді, ал қалғандары тоғызқұмалақ ойнайды.

. Абай кітапты қалай оқитынын көрсетіңіз.

14. Мəтін бойынша, қазақтар қонақтың астына не төсегенін табыңыз.

Үйдегі Əйгерім мен Абайдан өзге адамдар немен шұғылданады?

Киіз үйге тəн емес жабдықты көрсетіңіз.

Əмина əже немерелері Жанат пен Қанатты ертіп, шие теруге орманға келді. Көп ұзамай қалың шиеге кезікті. Жанат терген шиесін қолындағы ыдысына салды. Қанат өзі жинаған шиесін тойғанынша жеп, содан соң ойнап кетті. Таза ауада əрі жақсы демалып, əрі шиеге тойып, үйлеріне көңілді оралды. Жанат қолындағы шиесін атасына əкеліп берді. Атасы шиенің біреуін алып, дəмін көрді. Жанатқа қатты риза болып, оның өзін де шие жеуге шақырды. Жанат орманда тойғанынша жегенін айтты, дегенмен атасының көңілін

жықпай, аузына бір-екі шие салды.

– Қанатжан, сен неге отырмайсың? Жанаттың шиесін же, – деді атасы босаға жақта тұрып қалған Қанатты көріп. Қатты ұялған Қанат көзі жасаурап, сыртқа жүгіре жөнелді.

Жанатқа мінездеме беріңіз.

Қанатқа тəн емес əрекетті табыңыз.

20. Мəтіннен шығатын қорытындыны табыңыз.

20. Мəтіннен шығатын қорытындыны табыңыз.

Мəтінді оқып, сұрақтарға жауап беріңіз.

Күзгі қой қырқым уақыты – қазан айы келді. Қойлар өзен суына тоғытылып, жүні жуылды. Бүгін оларды қырқу керек.

Киіз үйлердің жанына көген құрылып, қойшылар отарды ауылға айдап келді. Балалар шешелеріне қойларды ұстап, көгендеуге жəрдемдесті.

Қойлар олардан қорқып, аяқтарын тіреп, артқа тартып, қашып кетпек болуда. Үйде əкем қойды жерге жығып, еркектер оны қырқа бастады. Балалар қырқылған жүнді бір жерге ұқыптап жинады.

Қойдың жүнін қай кезде қырқады?

Қай сөйлемнен қойлардың қорқынышын байқауға болады?

Қойдың пірін қалай атайды

Мəтінге тəн емес ақпаратты көрсетіңіз.

Мəтін бойынша қойшылардың атқаратын қызметін көрсетіңіз.

Біз Сырдария өзенінен шығып, бірталай жер жүрдік. Бір кезде алыста елеңдеген бірдемелер көрінді. Бұлар шөлдеп, Сырдарияға келе жатқан бөкендер екен.

Өздері өте жүйрік болады екен, көз ілестірмей, лезде жоқ болды. Білетіндер: «Бөкен сағатына алпыс километр жер жүреді, бəйге аты оларға ілесе алмайды», – дейді.

Бөкен – өте сирек кездесетін аң. Олар Каспий, Арал теңіздерінің маңында, сондай-ақ Қазақстанның басқа жерлерінде де кездеседі

Жолаушылар қайдан келе жатқанын анықтаңыз.

Бөкендердің өзенге келу себебін көрсетіңіз

Бөкенге тəн сипаттама берілген сөйлемді көрсетіңіз.

Балалар, құмырсқаның илеуін көрсеңдер, бұзбаңдар. Қайта оны қорғап жүріңдер. Өйткені олар ерте көктемнен бастап қара суық күзге дейін тынбастан еңбек етеді. Бұл жəндіктердің айналасындағы өсімдіктерге пайдасынан басқа еш зияны жоқ. Қайта өзін қоршап өскен өсімдіктерге зиянын тигізетін жəндіктерді құртады. Өсімдіктердің тамырының еркін тыныс алуына көмектеседі. Əсіресе олардың маңында тас бүлдірген, таңқурай сияқты жеміс-жидектер мен қоғажай өсімдіктер қалың болып өседі.

Ы.Кененбаевтан

Құмырсқаға тəн қасиетті белгілеңіз

Автор балаларға қандай кеңес берді?

Құмырсқаның пайдасына жатпайтын қатарды көрсетіңіз

Май жұлдызының бас кезі. Жердің беті кілемнің түріндей жап-жасыл, таң атып, күн шығып келе жатыр. Таңертеңгі түскен шықтың тамшысы қызарып шығып келе жатқан күннің сəулесіне шағылысып, өсімдіктердің басы күмістей жылт- жылт етеді. Қалың тоғайдың арасынан ирек-ирек болып аққан жіңішке өзеннің үстінен көтерілген аппақ тұман, шықпен буланып, маңдайы терлеп, төмен қарап тұрған талдар, талдың арасымен сылдырап аққан өзеннің суы, анадайдан қарайып көрінген жардың жағасында жағалай қонған елдің қыстауы. Көктің жүзі көкпеңбек теңіз секілді. Шөптің басы қимылдарлық жел жоқ. Тып-тыныш

Автор аспанды неге теңейтінін көрсетіңіз.

Мəтінге қатысы жоқ тіркесті көрсетіңіз.

Мəтіннен өзенге тəн емес қатарды көрсетіңіз.

Абайдың жасы 13-ке келгенде əкесі оны асығыс ауылға алдырды. Ол балаларының ішінен өзіне көмекші, кейін орнын басар мұрагер іздегенде Абайға тоқтайды. Оның үстіне Құнанбай сияқты көреген де дана əке қателеспейді. Он үш жасар балаға үлкендермен келелі істерді кеңесу оңай ма?! Бірақ ақылды бала тез төселіп, ел басқару ісіне еркін араласып кетеді. Ақынның өмірбаяны туралы алғашқы жазған жақын туысы Кəкітай: «Он бес жаста балалық қылмай, үлкендерден білімі артылып, жұртты өзіне қаратып, əкесіне үлкен көмегі тиген». Жиырма жасында Абай халық ортасында бəрінен озық шешен болған.

Құнанбайдың абайды ауылға əкелі себебін көрсетіңіз.

Құнанбай сияқты көреген де дана əке

қателеспейді» сөйлеміне қатысты мақалды көрсетіңіз.

Кəкітай туралы дұрыс ақпаратты көрсетіңіз

Теңізде итбалықтың он шақты түрі тіршілік етеді. Оның бір түрі – Каспий теңізін мекендейтін Каспий итбалығы. Каспий итбалығы – нағыз су жануары, олар судан көбею жəне түлеу кезінде шығады, басқа кезде суда демалады жəне ұйықтайды. Итбалық үш жүз елу метр тереңдікке дейін сүңгиді, су астында он минутқа дейін бола алады. Итбалық еті, майы, терісі үшін көп ауланады, қазір аулауға тыйым салынған.

Итбалықтың тынығатын тіршілік ортасын табыңыз.

. Мəтінге тəн емес ақпаратты көрсетіңіз.

Мəтіндегі ақпараттар бойынша дұрыс құрылмаған сөйлемді табыңыз.