Font size
WorksheetsТест (1 - тоқсан, 3 - нұсқа)
Total questions: 30
Worksheet time: 23mins
Адамзат баласы жасаған мәдениет екі түрге бөлінеді. Біріншісі – рухани мәдениет, екіншісі – материалдық мәдениет. Рухани мәдениетке музыка, әдебиет, сәулет өнері, сурет өнері, кескін өнері жатса, адам баласының шаруашылыққа байланысты күн көрісінен туған дүниелері материалдық мәдениетті құрайды. Зиялы қауым арасында, тіпті оқымысты ғалымдар арасында мәдениет және өркениет ұғымдарын шатастырушылық әлі де кездеседі.
Киіз үй тек баспана емес. Ол халықтың өмірлік салт -дәстүрінің таңбасы қызметін атқарады. Шексіз даланы көк теңізге теңейтін пікірдің жаны бар: көкжиекте, көк аспанның астындағы шексіздікте ақшағала дөңгелек киіз үйлер аралдар тәрізді, олардың арасын дала кемелері — түйелер мен ұшқыр қайық — аттар қосып тұр. Қатал үскірік аяздан, шілденің аптап ыстығынан қорғайтын, тез жинап, тұрғыза қоятын баспанаға киіз үй өте сай келеді. Дөңгеленген сыртқы пішіні қатты желге орнықты болса, туырлықтар жауыннан кейін тез кебеді.
Шаңырақ —шеңбер тәрізді шабағынан және күлдіреуіштен тұрады. Оның төбесін түндіктің жартылай ашық тұруы, бір жағынан, тұрмыс қажеттерінен туса (жарық түсетін терезе, түтін шығатын мұржа, таза ауа), екінші жағынан, шаңырақ шексіз аспанның белгісі, мәңгілікке апаратын жол іспеттес. Егер киіз үйге жоғарыдан төмен қарасақ, онда шаңырақ күнге, ал уық, керегелері оның сәулелеріне ұқсас. Халық санасындағы фәни өмірден нұр жауып тұрған аспанға ұмтылу идеясы киіз үй құрылысынан өз көрінісін табады. Тұрғын үй адамның өмір салтымен, оның дүниетанымымен, әлемдегі алатын орнымен тікелей қатысты.
1. Мәтіннің стилін анықтаңыз.
А) Публицистикалық стиль
В) Көркем әдебиет стилі
С) Ғылыми стиль
D) Іс қағаздар стилі
E) Ауызекі сөйлеу стилі
2. Адамзат баласы жасаған мәдениет нешеге бөлінеді?
А) 3
В) 2
С) 4
D) 5
Е) 6
3. Киіз үй тек баспана емес дегенге келісесіз бе?
А) жоқ
В) мүмкін
С) солай шығар
Д) бәлкім
Е) ия
4. Рухани мәдениетке не жатады?
А) егін шаруашылығы
В) мал шаруашылығы
С) ауыл шаруашылығы
Д) сәулет, музыка
Е ) балық шаруашылығы
5. Қатал үскірік аяздан, шілденің аптап ыстығынан қорғайтын, тез жинап, тұрғыза қоятын баспанаға ... өте сай келеді.
А) көп қабатты үй
В) жер төле
С) қоржын там
Д) киіз үй
Е) жер кепе
6. Көп нүктенің орнына тиісті сөзді қой. Шаңырақ — .... тәрізді шабағынан және күлдіреуіштен тұрады.
А) доғал
В) сүйір
С) шеңбер
D) үшбұрыш
Е) жазық
7. Көп нүктенің орнына тиісті сөзді қой. Тұрғын үй ... өмір салтымен, оның дүниетанымымен, әлемдегі алатын орнымен тікелей қатысты.
А) жан-жануардың
В) адамның
С) табиғаттың
D) өсімдіктің
Е) орманның
8. Көп нүктенің орнына тиісті сөзді қой. Қатал ... аяздан, шілденің аптап ыстығынан қорғайтын, тез жинап, тұрғыза қоятын баспанаға киіз үй өте сай келеді.
А) үскірік
В) ұлпа
С) боран
D) жел
Е) жаңбыр
9. Түндік дегеніміз не?
А) Түндік – киіз үй шаңырағын жабатын көрпеше.
В) Түндік – киіз үй шаңырағын жабатын кілем.
С) Түндік – киіз үй шаңырағын жабатын мата.
Д) Түндік – киіз үй шаңырағын жабатын киіз.
Е) Түндік – киіз үй шаңырағын жабатын қамыс.
10. Шаңырақ қандай бөліктерден тұрады?
А) сықырлауық
В) түндік
С) уық
Д) кереге
Е) шеңбер тәрізді шабағынан және күлдіреуіш
11. Жыраулар поэзиясының өкілдері
А) Исраил, Мұқағали
В) Ақан сері, Жаяу Мұса
С) Тұманбай, Қадір
Д) Жиембет, Қазтуған
Е) Мұхтар, Ұлықбек
12. Жиембет жыраудың өмір сүрген кезеңін тап.
А) ХV ғасыр
В) ХІV ғасыр
С) ХVІ ғасыр
D) ХІХ ғасыр
Е) ХХ ғасыр
13. Жиембет жырау қай ханның тұсында өмір сүрді?
А) Абылай хан
В) Қасым хан
С) Есім хан
D) Кенесары хан
Е) Барақ хан
14. Жырау дегеніміз кім?
А) Өз жанынан жыр шығарады, әрі орындайтын халық поэзиясының өкілі
В) Орындаушы әрі таратушы
С) Сазгер әрі таратушы
D) Әнші әрі сазгер
Е) Сал - сері, ақын
15. Жиембет жыраудың шығармасын тап.
А) «Еңсегей бойлы Ер Есім»
В) «Аягөз , қайда барасың?»
С) «Менің Қазақстаным»
D) «Әй, Абылай, Абылай»
Е) «О, Ақтан жас, Ақтан жас»
16. Қазтуған жыраудың әкесінің аты кім?
А) Битемір
В) Бартоғаш
С) Сүйініш
D) Сәбит
Е) Мөңке
17. Қазтуған жырау қай ханның тұсында өмір сүрді?
А) Абылай хан
В) Қасым хан
С) Кеңесары хан
Д) Тәуке хан
Е) Барақ хан
18. Монолог дегеніміз не?
А) Екі адамның кезектесе сөйлесуі
В) Ақындар айтысы
С) Бәдік айтысы
Д) Суырып салма ақын
Е) Кейіпкердің көпшілікке қарата немесе өзіне арнап айтқан сөзі , толғанысы.
19. Қай жыраудың толғауы?
... Еділді алса - елді алар,
Енді алмаған не қалар?...
А) Жиембет
В) Бұхар
С) Қазтуған
D) Асан қайғы
Е) Доспамбет
20. Қазтуған жыраудың әкесі қай орданың билеушісі?
А) қыпшақ дала
В) ноғай ордасы
С) Бұхара
D) Азау
Е) Байұлы тайпасы
21. Қазтуғанның толғауларынан ассонансты тап.
А) Адыра қалған көк Жайық,
Аңырап қалған қонысым!
В) Таудағы тарлан бөрі едім,
Тарылған сынды тынысым.
С) Кәпірден теңдік алуға,
Қайта келер дермісің?
D) Бұл қоныстан кетпесең,
Мұны талақ етпесең.
Е) Қайғыланып асып барамын,
Ноғайлы- қазақ елімнен!
22. Көшпенділердің жайлау, қыстау таңдаудағы ерекшеліктерін тап.
А) Өзен -көлдері көп жер
В) Ойпатты жер
С) Шөл дала
Д) Желден таса аймақ
Е) Қатал үскірік аяздан, шілденің аптап ыстығынан қорғайтын, малшаруашылығына қолайлы.
23. «Атақоныс» ұғымы нені білдіреді?
А) Өзен -көлдері көп жер
В) Әрбір аймағы киелі жер.
С) Ойпатты жер
D) Шөл дала
Е) Желден таса аймақ
24. Тұрақты тіркестердің мағынасын сәйкестендіріңіз
1. ақ саусақ а) өнерлі
2. маңдай термен табу ә) жалқау
3. он саусағынан бал тамған б) дамыту
4. кәсібін дөңгелету в) адал еңбекпен табу
5. біреудің ала жібін аттамау г) ұрламау
А) 1-ә; 2-в; 3-б; 4-а; 5-г
В) 1-ә; 2-в; 3-а; 4-б; 5-г
С) 1-а; 2-б; 3-в; 4-ә; 5-г
D) 1-в; 2-а; 3-а; 4-б; 5-г
Е) 1-г; 2-а; 3-в; 4-ә; 5-б
25. Екі сөз дефис арқылы жазылып, бір мағына беріп тұрса, ол ... болады.
А) қысқарған сөз
В) біріккен сөз
С) тіркескен сөз
Д) қос сөз
Е) дара сөз
26. Мәтін мазмұнына сай мақал -мәтелді тап.
А) Киіз үйдің жақсы болмағы ағашынан,
Ер жігіттің жақсы болмағы нағашыдан.
В) Өз үйім - өлең төсегім.
С) Үй болғанда көсеу де керек.
D) Арық атқа қамшы жау,
Жыртық үйге тамшы жау.
Е) Дұшпаныңда да бір үйің болсын.
27. Мәтін не туралы?
А) жануар
В) тағдыр
С) ғалым
Д) киіз үй
E) көзқарас
28. «Көкжиек, адамзат, көзқарас» - қандай сөздер?
А) күрделі, біріккен
В) күрделі, тіркескен
С) күрделі, қысқарған
D) күрделі, қосарланған
E) дара, түбір сөз
29. Мәтін әдебиеттің қай жанрында жазылған?
А) очерк
В) поэма
С) фельетон
Д) әңгіме
E) фантастика
30. Екі сөз дефис арқылы жазылып, бір мағына беріп тұрса, ол ... болады.
А) қысқарған сөз
В) қос сөз
С) біріккен сөз
D) тіркескен сөз
Е) дара сөз
