(Latijns: palatium = paleis) : Woonhuis, vaak feestzaal van middeleeuwse burcht.

(Latijns: palatium = paleis) : Paleizen der middeleeuwse Duitse koningen en keizers, waar zij verbleven tijdens hun tochten door hun ijk. Meestal bestaand uit dienstgebouwen, het paleis en een kapel (Aken, Ingelheim, Gelnhausen, Nijmegen).

Houten plaat ter opvulling van een wandvlak.

(Latijns: spreekkamer) : De spreekruimte in Cistercilnserkloosters.

Uit driekwartcirkels samengestelde vorm van het gotische maaswerk. Naar het aantal spreekt men van drie-, vier-, vijf-, Zes— of veelpas.

Sferische, zeilachtige driehoek die de overgang vormt van een hoekige onderbouw naar de ronde koepel. Vergelijk Koepel.

(peripteraal) : Tempel, omringd door een zuilenhal.

De zuilenomgang van een Griekse tempel, ook door zuilen omgeven hof.

Engelse late gotiek, gekenmerkt door accentuering van horizontale en verticale geleding.

Vier- of veelhoekige loodrechte stut t.o. de ronde zuil. Ronde stutten worden soms rondpijlers genoemd als ze niet verjongen, niet uit trommels zijn opgebouwd, maar uit steenlagen zijn gemetseld en zeer groot zijn. PIJLER MET VOORSTUK : De kern van een pijler met toegevoegd lid, in de vorm van een halfzuil of pilaster. PIJLERBASILIEK : Basiliek, die pijlers als stutten gebruikt.

Een tegen de wand geplaatste vlakke pijler van geringe diepte, die basis en kapiteel bezit, en zich daardoor van de liseen onderscheidt.

Benaming voor werken der beeldhouwkunst uit steen, metaal, hout, ivoor, klei of was. Plastiek die bij een bouwwerk behoort, is bouwplastiek. Een bouwwerk wordt plastisch genoemd als het door zijn geleding of de werking van licht en schaduw tastbaar werkt.

Vierkante voetplaat onder de basis van een zuil.

Op een hoge onderbouw (podium) staande tempel. zie Hypaethraaltempel.

(Grieks: veelhoek) : Vooral bij centrale plattegronden.

De architectonisch geaccentueerde ingang van een gebouw. Het portaal der middeleeuwse kerken is meestal als volgt geleed: de eigenlijke ingang wordt door een zuil of pijler, de deurpost(DP) in tweeën gedeeld, waarvoor meestal een beeld, een heilige, Christus, Maria, enz., staat, waarnaar het P. ook wordt genoemd (M b.v.). De deurpost ondersteunt een horizontale balk, de latei (L) waarboven het ronde of spitsbogen boogveld (tympaan) ligt. Daarop komen voorstellingen voor uit het leven van de aan de deurpost verbeelde heilige. De ingang wordt aan beide zijden door wangen (W) omraamd, die meestal getrapt naar binnen neigen. In deze trappen zijn Zuilen geplaatst, waarvoor heilige figuren staan. Dikwijls ook wordt van 2uilen afgezien. Om het boogveld lopen de archivolten (A), waar in de trappen der wangen worden voortgezet, in de romaanse tijd meestal met geometrische of vegetabile ornamenten, in de gotiek vooral met voorstellingen versierd. In de renaissance wordt het portaal rond of rechthoekig belindigd, zonder versiering. In de barok weer rijkere P.- vormen, vaak door Atlanten omgeven.

De omtrek van een uitstekend bouwlid, b.v. boog, rib, lijst.

Voor de hoofdruimte, cella, gelegen ruimte.

Tempel met zuilenvoorhal zonder anten.

(Grieks: poort) : Poortgebouw van de Egyptische tempel tussen torenachtige bouwdelen in afgeknotte piramidevorm (pylonen).