Мәтінде сипатталған жағдай қандай тарихи оқиғаға ұласқанын анықтаңыз. «...тобыр комиссияға өз талаптарын қойды... Ол жаңа ережені қабылдағысы келмейтінін айтты... басқарудың сұлтандар арқылы жүзеге асырылатын бұрынғы жүйесі мен алым-салық түрлерін өзгеріссіз қалдыруды сұрады. Комиссия мүшелерінің жағдайды түсіндірмек болған әрекеттерінен түк те шықпады. Қырғыздар (қазақтар авт.)... бұрынғы тәртіпті қолдарына қару алып, ақырына дейін қорғауға әзір екенін мәлімдеп тұрып алды...»

Мәтінде берілген патша жарлығы желеу болған тарихи оқиға. «...Соғысып жатқан армия шебінде қорғаныс құрылыстары мен әскери қатынастар салу жөніндегі жұмыстарға сондай-ақ мемлекеттік қорғаныс үшін қажет өзге де барлық жұмыстарға осы соғыс барысында империяның төменде аталған 19 жастан 43 жасқа дейінгі бұратан еркек халқы тартылсын...»

Мәтінде берілген қаулының қабылданған жылын анықтаңыз. «Қырғыз АКСР-і Кеңестерінің V сьезінде білдірілген Қырғыз АКСР-і еңбекшілерінің еркіне сәйкес. Бүкілодақтық Орталық Атқару Комитетінің Төрағасы қаулы етеді:1.Қырғыз АКСР-інің аты Қазақ АКСР-і деп өзгертілсін. 2.Қырғыз АКСР-і үкіметі орналасқан жер-Ақмешіт қаласының аты Қызылорда қаласы деп өзгертілсін.»

Мәтінде сипатталған Моғол хандығындағы жоғары лауазымды атаңыз. «Моғол хандығының тағына дұғлат Хұдайдат... өзінің айтқанын істейтін хан тұқымынан алты рет өз адамдарын отырғызған. Хан билігі де рулық-тайпалық бай-феодалдар еркіне байланысты болған. Биліктің мұндай жағдайда жүргізілуінің өз ханның бай-шонжарларға экономикалық жағынан тәуелділігін де көрсетті.»

Ол жастай ат айдаушы, күзетші болып істеді. Өзін алғаш рет кәсіби жағынан сынап көруі қазақ ауызша шығармашылығының өзіндік фестивалі болған Қоянды жәрмеңкесінде ән салуы еді. Белгілі қазақ әншілері Ғаббас Айтбаевтың, Қали Байжановтың әндерін тыңдап, сазгер Жаяу Мұсамен танысқан ол өз шеберлігін жетілдірудің қажет екендігін сезінді. Ол өз репертуарын байытып, Семейге кәсіби әнші ретінде оралды. Оның шабытты өнері бүкіл республикаға белгілі болды. Ол сонымен бірге қазақтың тұңғыш кәсіби театрын ұйымдастыру ісіне де белсене араласты. 1933 жылы ұйымдастырылған музыкалық студияға ол алғашқылардың бірі болып жазылды. 1934 жылы күзде талантты әнші науқастанып, қайтыс болды» Мәтінде сипатталған тұлғаны анықтаңыз:

Бұл аймақ негізінен түргештердің арғу тайпасына қарасты жер болатын. VI ғасырда тез өсіп жетілген қала оңтүстіктегі ірі сауда және мәдениет орталығына айналды. VII ғасырда Орта Азияға арабтар келген кезде бұл қала гүлденіп тұрған еді. 714 жылы араб әскерінің қолбасшысы Кутейба Шаш (қазіргі Ташкент) қаласын алған соң бұл қалаға үлкен жорық жасады. Бірақ бұл төңіректегі елдің күшті қарсылығы арқасында көп ұзамай кейін шегінді... IX ғасырдың басында қала Қарлұқ мемлекетінің кұрамына енді. 840 жылы Қарлұқ көсемі ... Білге Құл Қадырхан қаған атағын алды. ... ірі сауда орталығы болғандықтан, айырбас негізінен теңге айналымы арқылы жасалған...Сонымен қатар қала -Оңтүстік Қазақстандағы ірі діни орталық болды. Бұған дәлел қала орталығында үлкен мешіттің болуы. Аңыздарға қарағанда Ахмет Иасауи осы қаладан шыққан. Оның ұстазы мұсылман дінін уағыздаушы әйгілі Арыстан баб болатын. Сол заманғы араб жазушысы әл-Макдисидің мәлімдеуіне қарағанда «Қаланың рабады мен ел тұратын мединасы болған. Мединада төбесі жабық жібек базарлары мен мешіт орналасқан. Мединаның төрт қақпасы (Нуджакент қақпасы, Фархан қақпасы, Шакрана қақпасы, Бұхара қақпасы) болған және әр қақпаның жанында рабадтар орналасқан...». Мәтінде сипатталған ортағасырлық қаланы анықтаңыз

Есім хан көбінесе ойраттардың шабуылына тойтарыс беру үшін жорықтарда жүрді. Сол себепті де ол «Қасым ханның қасқа жолына» көп өзгертулер енгізген. Бізге келіп жеткен деректер бойынша Есім хан ердің құнына 100 жылқы, 6 түйе кесім белгілеген. Ол бай-кедей, жас-кәрі, қараша-сұлтан демей, бұл заңды еркек атаулының бәріне бірдей қолданған. Одан басқа үстеме, өнер құны, сүйек құны деген болған. Егер өлген адам бай немесе ақын, балгер, жырау болса, сол өнері үшін үстеме құн алған. Сол сияқты егер өлген адамның денесі туысқандарына тимей, ит-құсқа жем болса, сүйегі үшін құн төлеген. Сонымен қатар қалыңдыққа берілер қалыңмал мөлшері де белгіленген. Есім хан жеті атаға толмай некелесу ғұрпына тыйым салған. Ел аузында «Есім ханның ескі жолы» деген аңыз сақталған. Қасым ханның заң ережелерін Есім хан ел билеуде ұтымды пайдалана білді. Қазақ шежірелерінде Есім ханның қызметіне ерекше жоғары баға беріледі. Әйгілі Бұқар жырау Абылай ханға ренжіген кездерінде «Сенен бұрын жеті ханды жебедім, кешегі еңсегей бойлы ер Есімді де білемін...» деген». Мәтінде баяндалған «Есім ханның ескі жолы» заң ережелерінің шыққан мерзімін анықтаңыз

Г.Н.Потанинді қазақ халқының болашағы қатты ойландырды. Ол былай деп жазды: «Егер де біз Қазақстанды автономия етуге қол жеткізсек, Қараөткелді Алаштың орталығына айналдырамыз. Қазақ жастарын оқыту үшін университеттер ашамыз. Сол кезде «Қозы Көрпеш-Баян сұлу» жырын жазған, Абай, Шоқан, Ахмет, Міржақып сынды ұлдарды дүниеге әкелген қазақ халқының қандай екенін барша Еуропа білер еді... Болашақта қазақтар әлемнің басқа халықтары арасынан өз орнын тауып, зор құрмет пен беделге ие болады.. 1915 жылы қазақ зиялылары көрнекті ғалымның 80 жылдық мерейтойын атап өтіп, өздерінің жағымды пікірлерін білдірді: «Ардақты қарт. Келдім бүгін тойыңа» өлеңінде Міржақып Дулатов оны «Сібірдің ардақты ақсақалы» деп атады. Қазақтың белгілі ақыны, лингвист-ғалым, қоғам қайраткері Ахмет Байтұрсыновта оған өз өлеңдерін арнады». Мәтіндегі Г.Н.Потанин сипаттап жазған Қараөткел жері орналасқан Қазақстанның өңірі:

Ол Бүкілодақтық комсомолдық екпінді құрылыс деп жарияланды. Екі-үш жылдың өзінде оған 200 мыңнан астам халық келіп қоныстанып, жұмысшылардың әлеуметтік жағдайы қиындай түсті. Тұрғын үй жетпеді, жұмысшылар палаткаларда тұрды, азық-түлік жетіспеді, ауызсу жетіспей, дүкендерде, асханаларда кезекке тұру көбейді. Мұның өзі халықтың ашу- ызасын туғызды. Ашуға булығып жүрген жұмысшылар 1 тамыз, сенбі күні барлық асханалардың жабық екенін көргенде шыдай алмады. Ертеңінде топ-топ болып жиналып дүкендерге, асханаларға шабуыл жасады, оларды қиратып, бүлдірді. Кешке қарай ереуілшілер саны көбейе түсті, милиция үйін қоршап алды. Мәскеу мен республика басшыларының нұсқауымен қала белсенділерін жинауға тура келді. Олар 2300-ден астам адам болғанымен, еш әрекет жасай алмады. Сондықтан басшылар тек қарудың күшімен ғана тоқтатуға болады деп шешті. Үшінші күні ереуіл қарудың күшімен басылды. 16 адам опат болып, елуден астам адам әртүрі жарақат алды. Адамды меншікпен үкімет билігінен толық шеттетіп, ойына келгенін істеп, кез-келген заңсыздыққа баратынын көрсетті». Мәтінде сипатталған әлеуметтілік наразылық өткен қаланы анықтаңыз

«Кеңестік-барлық нәрсенің, ал уақыт-бүкіл оқиғаның өлшемі. Уақыт пен кеңістіктің көкжиегі тоғысқан кезде ұлт тарихы басталады. Бұл - жай ғана әдемі афоризм емес. Шын мәнінде, немістердің, италиялықтардың немесе үнді халықтарының жылнамасына көз жүгіртсек, олардың мыңдаған жылды қамтитын төл тарихындағы ұлы жетістіктерінің дені осы елдер қазір мекен етіп жатқан аумақтарға қатыстылығы жөнінде сұрақ туындайтыны орынды. Әрине, ежелгі Рим деген қазіргі Италия емес, бірақ италиялықтар өздерінің тарихи тамырымен мақтана алады. Бұл - орынды мақтаныш. Сол сияқты, ежелгі готтар мен бүгінгі немістер де бір халық емес, бірақ олар да Германияның мол тарихи мұрасының бір бөлшегі ... Қазақстан тарихы да жеке жұрнақтарымен емес, тұтастай қалпында қазіргі заманауи ғылым тұрғысынан қарағанда түсінікті болуға тиіс. Оған қажетті дәйектеріміз де жеткілікті. Біздің жеріміз материалдық мәдениеттің көптеген дүниелерінің пайда болған орны, бастау бұлағы десек, асыра айтқандық емес. Қазіргі қоғам өмірінің ажырамас бөлшегіне айналған көптеген бұйымдар кезінде біздің өлкемізде ойлап табылған. Ұлы даланың мекен еткен ежелгі адамдар талай техникалық жаңалықтар ойлап тауып, бұрын-соңды қолданылмаған жаңа құралдар жасаған. Бұларды адамзат баласы жер жүзінің әр түкпірінде әлі күнге дейін пайдаланып келеді. Көне жылнамалар бүгінгі қазақтардың арғы бабалары ұланғайыр Еуразия құрлығындағы саяси және экономикалық тарихтың беталысын талай рет түбегейлі өзгерткені туралы сыр шертеді». Мәтінде берілген үзінді алынған Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың еңбегін анықтаңыз:

«Іле өзені аймағында жүргізілген археологиялық материалдар бойынша бұл өңірде Х-ХІІ ғасырларда 56 қала болған. Іле аймағы Орта Азия мәдениет орталықтарынан қашық жатты. Тарихи мәліметтерге қарағанда, бұл өлкедегі алғашқы елді мекендер VІІІ-ІХ ғасырларда пайда болған. Қолөнер мен егінші қоныстардың үлкейіп, қалаға айналуына себеп сауда байланысының өсуі болды... 1253 жылы бұл қала үстімен жүрген Вильгельм Рубруктің мәлімдеуіне қарағанда, бұл өте үлкен қала болған. Қалада негізінен түркі тектес халықтар тұрған. Үлкен мешіті бар, ірі мәдениет орталығы екені де айтылған. Биіктігі 3 жарымнан 5 метрге дейін жететін қала қорғаны болған. Қорғанның әрбір 30-45 метр жерінде биік мұнаралар орнатылған… Қаланың орны мен үйіндісі қазіргі Талдықорған облысына қарасты Антонов селосы жанында жатыр». Мәтінде сипатталған ортағасырлық қаланы анықтаңыз:

«Ол өзінің батырлығымен, орасан зор дене күшімен, парасатты ақыл-ойымен, қызыл тілге шешендігімен, сондай-ақ ат құлағында ойнайтын шабандоздығымен халыққа ерекше танылған еді. Оның әскери қолбасшылық өнерге шеберлігі, бір орыннан екінші орынға жедел ауысып кете алатын тактикалық тапқырлығы жақсы қаруланған, күші басым орыс әскерлерін қапыда қалдырып, талай рет жеңіске жеткізді. Ол ғажайып шешен адам болатын, өз тындаушыларын үйіріп әкетіп, ерлік күреске жігерлендіре білетін. Ағылшын зерттеушісі Бульжер Демитриус Чарлз... батырдың өз руластарын патша үкіметіне қарсы күреске жігерлендіре шақырғаны туралы жазды: «Рас, олардың аттары мен қаруы бар. Ат пен қару бізде жоқ деп кім айта алады? Біздің мұхит түбіндегі құмның қиыршығы сияқты көп екеніміз өтірік пе? Өздерің мойын бұрып қараңдаршы: шығыс пен батыста, солтүстік пен оңтүстікте де қаптаған қалың қырғызды (қазақты.-авт) көретіндерің анық. Сөйте тұра неге біз ат төбеліндей азғана жатжерліктерге бағынуға тиіспіз?!». Мәтінде сипатталған тұлғаны анықтаныз:

«Жылқының ертерек қолға үйретілгені жөніндегі тың дәлелдерді Scierce журналының жаңа санында ағылшынның Эксетер университетінің Алан Оутрам басқарған көпұлтты археологтар командасы жариялады. Еуразия тарихына деген көзқарасты түбірімен өзгертетін жаңалық туралы шетелдік басылымдар жарыса жазуда. Біріншіден, ғалымдар төрт жерден табылған жылқы қаңқаларының түрі мен өлшемін талдаған. Оларды осы өңірлерде, осы кезеңдерде өмір сүрген жабайы жылқылардың, бұдан жүздеген жылдар кейінірек қола дәуіріндегі қолға үйретілген жылқылардың және монғолдың қолға үйретілген жылқыларының сүйектерімен салыстырған. Зерттеушілер, сүйегі ірі жабайы жылқыларға қарағанда бұл жылқыларының «сымбаттырақ» болғандығын және қолға үйретілген жылқыларға жақындау екендігін айтады. Дәлелдердің екінші тобы жылқының тістеріндегі іздер мен қаңқа тканінің бұзылуына байланысты. Зерттеушілер оны жұмысқа пайдаланған жылқыны басқару үшін кигізілген жүген мен ауыздықтың, жауырдың салдары деп есептейді. Тістегі мұндай кетіктерді археологтар бұрыннан бері қолға үйретудің дәлелі деп есептен келеді. Дәлелдердің үшінші тобы қыш ыдыстың қабырғасындағы май қышқылдарының дағымен байланысты. Ыдыс қабырғасындағы дақтар бие сүтінің ізі. Бұның өзі тұрғындардың қымызды қалай ашытуды білгенін дәлелдеп тұр». Мәтінде сипатталған шетелдік археологтар қазба жұмыстарын жүргізген өңірді анықтаңыз:++

.2000 жылы 10 қазанда Беларусь Республикасының, Қазақстан Республикасының, Қырғызстан Республикасының, Ресей Федерациясы мен Тәжікстан Республикасының Президенттері ... ұйымды құру жөніндегі Шартқа қол қойды.Кедендік Одақ негізінде құрылған халықаралық ұйымның басты мақсаты Біртұтас экономикалық кеңістік қалыптастыру үрдісін тиімді түрде ілгері жылжыту болып табылады.... ұйымды құру мәсслесін өзара әрекеттестіктің жаңа нысандары мен тетіктері, ұлттық заңнамалардың неғұрлым тығыз жақындаса түсуі; әрі бірыңғай үндесіп келуі, тұтас экономикалық әлеуетті ұлғайтуға бағытталған шаралардың өрістеуі, экономикалардың келісілген құрылымдық жаңғырулары талабын алға тартты. Одан басқа, халықаралық ұйымның құрылуы - көп жоспарлы ынтымақтастық пен нақтылы ықпалдасдықты тереңдетуге бағытталған ... мемлекеттерінің мақсаттары мен міндеттері бірлігіне куә».Қазақ. 9 томдық анықтамолық. 1 том.- Алматы, 2003, 172-173-6.Мәтінде сипатталған халықаралық ұйымды анықтаңыз:**