ขุนช้างชอบฟ้องร้องในเรื่องไร้สาระ

ขุนช้างไม่รู้จักกาลเทศะความเหมาะสม

ขุนช้างสร้างความรำคาญในการเสด็จประพาส

ขุนช้างละเมิดกฎหมายในการรักษาความปลอดภัยแด่พระมหากษัตริย์

นางละล้าละลังไม่ตัดสินใจให้เด็ดขาด

นางรักผู้ชายคราวเดียวกันสองคน

นางมีเคราะห์กรรมทำให้ขัดพระราชโองการ

นางต้องการให้สมเด็จพระพันวษาตัดสินใจให้

มีเค้าเรื่องมาจากเรื่องจริงที่เกิดขึ้นในสมัยอยุธยา

ได้รับยกย่องจากวรรณคดีสโมสรว่าเป็นสุดยอดของ

กลอนนิทาน

มีผู้แต่งหลายคน บางตอนปรากฏชื่อผู้แต่ง แต่บางตอน

ไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง

เป็นเรื่องที่สะท้อนสภาพสังคมและวัฒนธรรมสมัยอยุธยา

และรัตนโกสินทร์ตอนต้น

เป็นตอนที่นิยมนำไปใช้แสดง “เสภารำ” มากที่สุด

เนื้อหาตอนนี้มีที่มาจากพงศาวดารคำให้การชาวกรุงเก่า

เป็นหนึ่งใน 8 ตอนที่ได้รับยกย่องจากสมาคมวรรณคดี

ว่าแต่งได้ดีเยี่ยม

เป็นบทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธ-

เลิศหล้านภาลัย

นางลาวทอง กับ นางสายทอง

นางศรีมาลา กับ นางสร้อยฟ้า

นางลาวทอง กับ นางสร้อยฟ้า

นางลาวทอง กับ นางแก้วกิริยา

ยื่นคำร้องทุกข์ต่อหน่วยงานรัฐ

ราษฎรยื่นคำร้องทุกข์ถวายพระเจ้าแผ่นดิน

ยื่นคำร้องทุกข์ต่อศาลเพื่อเรียกร้องความเป็นธรรม

แจ้งความแก่หน่วยงานรัฐให้ดำเนินคดีกับบุคคลใด

บุคคลหนึ่งเป็นกรณีพิเศษ

เฮ้ยใครรับฟ้องของมันที ตีเสียสามสิบจึงปล่อยไป

ระวางโทษเบ็ดเสร็จเจ็ดสถาน ถึงประหารชีวิตเป็นผุยผง

ดำริพลางทางเสด็จยาตรา ออกมาพระที่นั่งจักรพรรดิ

พระสูตรรูดกร่างกระจ่างองค์ ขุนนางกราบราบลงเป็นขนัด

ฤกษ์มหาโจร

วันดีตามหลักโหราศาสตร์

วันชั่วร้ายตามหลักโหราศาสตร์

เวลาที่เหมาะสำหรับการประกอบพิธีไสยศาสตร์

ขุนช้างตื่นขึ้นมิเป็นการ เขาจะรุกรานพาลข่มเหง

ต้องจำจนทนกรรมที่ติดตาม จะขืนความคิดไปก็ใช่ที่

ต้องจำจนทนกรรมที่ติดตาม จะขืนความคิดไปก็ใช่ที่

ด้วยเป็นข้าลักไปไทลักมา เห็นเบื้องหน้าจะอึงแม่จึงห้าม

จุดเทียนสะกดข้าวสารปราย

ภูตพรายโดดเรือนสะเทือนผาง

วรกรรมนำไปไม่รั้งรอ

มิพอที่จะต้องพรากก็จากมา

วรกรรมนำไปไม่รั้งรอ

มิพอที่จะต้องพรากก็จากมา

ฝันว่าพลัดไปในไพรเถื่อน

เลื่อนเปื้อนไม่รู้ที่จะกลับหลัง

อสนีครื้นครั่นสนั่นก้อง น้ำฟ้าหาต้องดอกไม้ไม่

ดอกมะเดื่อฤๅจะเจือดอกพะยอม

ว่านักแม่จะตรอมระกำใจ

ดังทองคำทำเลี่ยมปากกะลา

หน้าตาดำเหมือนมินหม้อมอม

นิ่งนอนอยู่บนเตียงเคียงขุนช้าง

มันแนบข้างกอดกลมประสมสอง

ขุนช้าง ขุนแผน นางวันทอง

ขุนแผน จมื่นไวย พระหมื่นศรี

ขุนแผน จมื่นไวย นางวันทอง

ขุนแผน นางวันทอง นางลาวทอง

เสาวรจนี

นารีปราโมทย์

พิโรธวาทัง

สัลลาปังคพิสัย

สมเด็จพระพันวษาตรัสบริภาษนางวันทอง

สมเด็จพระพันวษาตรัสบริภาษขุนช้าง

ขุนแผนบริภาษขุนช้าง

ขุนแผนบริภาษนางวันทอง

ทำการราวกับบ้านเมืองไม่มีขื่อ ไม่มีแป

ถืออำนาจ ทำการโดยไม่ปรึกษาหารือใคร

อาฆาตพยาบาทขุนช้าง จนเกิดเรื่องอื้อฉาว

ประพฤติตนไม่เหมาะสมกับตำแหน่งทางราชการ

ไม่เคยขัดใจนางวันทองเลย

เป็นคู่ทุกข์คู่ยากของนางวันทอง

ให้เงินนางวันทองใช้จ่ายโดยไม่ขาดมือ

ยกย่องให้เกียรตินางวันทองในฐานะภรรยาอย่างเต็มที่

รู้เห็นเป็นใจกับลูก

ม่เลิกราในเรื่องช่วงชิงนางวันทอง

มีภรรยาหลายคน

ละเลยไม่ติดตามทวงนางวันทองคืนจากขุนช้าง

น้ำท่วมปาก

กลืนไม่เข้า คายไม่ออก

เอาข้างเข้าถู

ใลือกนักมักได้แร่

แล้วกลับความถามข้างวันทองพลัน เออเมื่อมันฉุด

คร่าพามึงไป

วันนั้นแพ้กูเมื่อดำน้ำ ก็กริ้วซ้ำจะฆ่าให้เป็นผี

เอาเถิดเป็นไรก็เป็นไป ไม่เอากลับมาได้มิใช่กู

ฉุดมันขึ้นช้างอ้างถึงกู ตะคอกขู่อีวันทองให้ตกใจ