เมื่อประไพรู้ว่า ประพันธ์พี่ชายของตนพอใจอุไร จึงได้เป็นแม่สื่อ

ชักนำให้ทั้งคู่

ประพันธ์พอใจที่จะเลือกคู่รักด้วยตนเอง และไม่เห็นด้วยกับ

การคลุมถุงชน

ประพันธ์พยายามเอาใจอุไรทุกอย่าง เพื่อให้หล่อนรู้สึกพอใจในตัวเขา

เมื่อประพันธ์ทราบเรื่องการคบหาของอุไรกับพระยาตระเวนนคร

จึงจะขอหย่าเพื่อให้อุไรได้ทำตามสิ่งที่ต้องการ

ชิงสุกก่อนห่าม

มือถือสาก ปากถือศีล

กินบนเรือน ขี้บนหลังคา

ปากปราศรัย น้ำใจเชือดคอ

มีอารยธรรม มีความเจริญแล้ว

รู้สึกไม่พอใจ

เป็นอิสระจากกฏเกณฑ์

ยอมตามโดยไม่ขัดขืน

แม่ประไพ

แม่กิมเน้ย

แม่อุไร

แม่ศรีสมาน

หมาในรางหญ้า

หมาเห่าใบตองแห้ง

หมาหวงก้าง

มดแดงแฝงพวงมะม่วง

ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตของชายหนุ่ม

ถ่ายทอดเรื่องราวความผูกพันระหว่างเพื่อน

ถ่ายทอดความนึกคิดและสภาพของสังคมไทย

ถ่ายทอดความรักระหว่างชายหนุ่มกับหญิงสาว

รักความสุกสนาน

เจ้าชู้

มีมนุษยสัมพันธ์ดี

มีความสามารถในการเต้นรำ

เพราะอุไรคบหาผู้ชายมากหน้าหลายตา ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่เหมาะสม

เพราะได้มองหาหญิงที่เหมาะสมไว้ให้แก่นายประพันธ์แล้ว

เพราะอุไรมีกิริยาไม่เรียบร้อย ไม่สมกับการเป็นแม่บ้าน แม่เรือน

เพราะครอบครัวของอุไร ไม่มียศ ตำแหน่งที่เหมาะสมกับครอบครัวของ

นายประพันธ์

ผู้ชายสามารถปฏิเสธการแต่งงานแบบคลุมถุงชนได้หากไม่พอใจ

เมื่อแต่งงานแล้ว การหย่าร้างเป็นเรื่องที่ทำให้เสื่อมเสีย

ชื่อเสียงวงศ์ตระกูล

ผู้หญิงในสมัยนั้นสามารถไปไหนมาไหนได้ตามความพอใจ

การที่ผู้ชายมีเมียมากถือเป็นเรื่องธรรมดา