Sleutelprikkel

Een zwerfkat die al eens eerder gevangen is, zal moeilijker te vangen zijn dan een zwerfkat die niet eerder gevangen is.

Als deze veronderstelling juist is, op welk type leerproces is dit deel van het gedrag van katten dan gebaseerd?

Bij de Nachtzwaluw verlopen de balts en het broedgedrag als volgt.

Het mannetje glipt geruisloos tussen de bomen door. Soms gaat hij op een tak zitten "err-en": hij maakt een lang trillend geluid, dat klinkt als "errr-or err-or err". Soms antwoordt het wijfje en vliegt op. Hij volgt haar dan onmiddellijk, vliegt recht omhoog en maakt een aantal prachtige buitelingen, waarbij hij vaak zijn vleugels boven zijn rug tegen elkaar kletst. Vaak hoor je een kreet als "schroei". De achtervolging eindigt als ze een geschikte nestelplaats ergens op de grond gevonden hebben. Ze strijken samen neer, het vrouwtje neemt een gebogen houding aan en de vogels gaan over tot de paring.

Ze bouwen geen nest, maar maken een eenvoudig kuiltje op de kale grond, waarbij het vrouwtje hinderlijke grashalmen verwijdert. Vanaf half mei legt het vrouwtje twee eieren in het kuiltje. Bij het broeden draait het vrouwtje de dagdiensten alleen, pas bij het invallen van de duisternis komt manlief haar voor een korte periode aflossen. Als een mens of dier het legsel heeft aangeraakt of verschoven, rolt de nachtzwaluw de eieren naar een ander plekje, enkele meters van het oorspronkelijke. Als ze worden verrast bij het nest, doen de vogels alsof ze vleugellam zijn en lopen ze langzaam bij het nest weg.

Ook volwassen nachtzwaluwen die hun ouders nooit gezien hebben, lopen vleugellam weg als ze op het nest verrast worden.

Hoe komt dit type gedrag tot stand?

De staart van fosfolipiden is....

Actief transport gaat altijd via transporteiwitten in het celmembraan. Een stof wordt altijd verplaatst van een

Welk organel zorgt in de cel voor de energievoorziening?

Een druppel menselijk bloed wordt verdund met eenzelfde hoeveelheid gedestilleerd water. Wat gebeurt er met de rode bloedcellen?

Men legt enkele cellen uit een normale aardappel in gedestilleerd water.

Wat gebeurt er met de osmotische waarde van de cellen? En met de turgor?

Proef met aardappelstaafjes

Uit een aardappel worden enkele staafjes gesneden. De staafjes zijn even lang en even dik. Ze worden in verschillende suikeroplossingen gelegd. Een dag later wordt de lengte van de staafjes gemeten. Het resultaat hiervan is weergegeven in het diagram van de afbeelding. Ook de lengte van de staafjes vóór de proef is in het diagram weergegeven.

Bij welke van de in het diagram aangegeven suikerconcentraties is de turgor van de aardappelcellen het hoogst?

Als de DNA code TAC is, welk aminozuur wordt dan gekoppeld (gebruik BINAS)?

Als het RNA CAA is, voor welk aminozuur codeert het dan?

De menselijk cel bevat 46 chromosomen.

Hoeveel chromatiden bevat een menselijke cel maximaal tijdens de mitose?

En hoeveel centromeren bevat een menselijke cel maximaal tijdens de mitose?

Dit celorganel komt enkel voor in dierlijke cellen en zorgt voor de afbraak van afvalstoffen en oude celorganellen.

Hoe heet het proces waarbij RNA gevormd wordt?

Als een cel gaat delen dan moet voorafgaand aan de mitose het DNA worden verdubbeld via

Hoe heet de bevuchte eicel?

In deze fase van de meiose gaan de chromatiden uit elkaar.

Deze hormonen hebben een remmende werking op de hypothalamus

In deze fase van de mitose liggen de chromosomen in het equatorvlak

Bij deze techniek wordt een zaadcel direct in een eicel geinjecteerd.

Hoe heet het proces waarbij homologe chromosomen stukken DNA uitwisselen.

(H4) De anticonceptiepil bevat meestal een combinatie van een progestageen hormoon (een synthetische variant van progesteron) en een oestrogeen hormoon. De pil wordt gedurende drie weken geslikt, gevolgd door een stopweek waarin geen pil wordt ingenomen. Meestal vindt in de stopweek een bloeding plaats. Na de stopweek wordt weer gestart met inname van de pil. Over het effect van deze hormonen worden de volgende beweringen gedaan:

1 Een hormoon in de pil stimuleert gedurende de slikweken de opbouw van het baarmoederslijmvlies.

2 Een hoge concentratie progestageen hormoon veroorzaakt de menstruatie.

Welke bewering is juist?

(H3) Ouder worden gaat vaak gepaard met ziekten en lichamelijk ongemak. De wens om gezond ouder te worden is groot in onze samenleving, met mensen die een steeds hogere leeftijd bereiken. Er vindt daarom veel onderzoek plaats naar verouderings- en verjongingsprocessen. Spaanse en Amerikaanse onderzoekers zijn er samen in geslaagd om verouderde cellen in levende muizen te verjongen.

Bij onderzoek naar veroudering bij mensen is sprake van een methodologisch probleem. De gemiddelde levensduur van een mens is namelijk langer dan de gemiddelde carrièreduur van een wetenschapper. Een oplossing is om cross-sectioneel onderzoek te doen. Een grote groep proefpersonen wordt daarbij verdeeld in leeftijdscategorieën en gedurende een bepaalde korte periode, bijvoorbeeld een jaar, per leeftijdscategorie onderzocht op verouderingsverschijnselen. Aan dit cross-sectioneel onderzoek kleven nadelen. Twee aspecten van cross-sectioneel onderzoek zijn:

1 Doordat de proefpersonen niet allen in dezelfde periode zijn opgegroeid, kunnen gezondheidsverschillen tussen de leeftijdscategorieën ook veroorzaakt worden door verschillen in omgevingsfactoren.

2 Personen die op jonge leeftijd een slechtere gezondheid hadden, zijn minder vertegenwoordigd in de hogere leeftijdscategorieën.

Vermindert aspect 1 de betrouwbaarheid of de validiteit van het onderzoek? En aspect 2?

(H7) Veel gunstige eigenschappen van het Europees vleesvarken zijn afkomstig van Chinese zeugen. Deze eigenschappen werden ingekruist om het Europese varkensras te verbeteren. Na het ontstaan van het wild zwijn (Sus scrofa), ongeveer 4 miljoen jaar geleden, heeft deze voorouder van onze vleesvarkens zich vanuit Zuidoost-Azië over Eurazië verspreid. Domesticatie van varkens heeft zo’n 10.000 jaar geleden zowel in Europa als in Azië plaatsgevonden. Het huidige Europees vleesvarken (Sus scrofa domesticus) is ongeveer 200 jaar geleden ontstaan in het Verenigd Koninkrijk. De Engelse varkenshouders haalden destijds zeugen uit China die vruchtbaarder en vetter waren en kruisten die met hun eigen varkens. Dankzij de Aziatische genen produceren onze vleesvarkens nu meer biggetjes en beter vlees. In afbeelding 1 is dit in een vereenvoudigd cladogram weergegeven.

Welke term is van toepassing op het verkrijgen van nieuwe eigenschappen in het Europees vleesvarken, weergegeven door de pijl in afbeelding 1? A emergente eigenschap B flessenhalseffect C founder effect D genetic drift E gene flow F mutatie

(H7) Volgens de endosymbiosetheorie waren de voorlopers van chloroplasten ooit vrijlevende fotosynthetiserende prokaryoten, die een blijvende symbiose met andere cellen zijn aangegaan. Deze endosymbiose was een grote stap in de evolutie. Japanse onderzoekers die de eencellige Hatena arenicola bestuderen, vermoeden een secundaire endosymbiose in ontwikkeling.

In Japan is een in zee levende eencellige flagellaat (Hatena) ontdekt die een eencellige fotosynthetiserende alg (Nephroselmis) kan inbouwen. In afbeelding 1 is de levenscyclus van Hatena met als symbiont de alg Nephroselmis schematisch weergegeven: − De alg Nephroselmis wordt door Hatena opgeslokt via een soort mondopening, die later verdwijnt (1-3).

− De chloroplast van de alg wordt daarna wel tien keer zo groot, terwijl de andere organellen zoals mitochondriën juist veel kleiner worden en de flagel (zweephaar) van de alg verdwijnt (4-5).

− Vanaf dat moment leeft de alg in symbiose met de inmiddels groene Hatena (5).

− Als zo’n autotrofe Hatena zich deelt (6), ontstaat er een kleurloze (7a) en een groene dochtercel (7b).

− De kleurloze heterotrofe dochtercel vormt een mondopening en kan daardoor weer een Nephroselmis alg opnemen (1-3).

In de geschiedenis van het leven op aarde heeft endosymbiose vermoedelijk een grote rol gespeeld. Chloroplasten in plantencellen zijn waarschijnlijk door endosymbiose ontstaan. Enkele kenmerken van chloroplasten zijn:

1 omhuld door een dubbele membraan

2 in bezit van eigen DNA

3 in staat tot synthese van eiwitten.

Welk van deze kenmerken is of welke zijn een aanwijzing dat chloroplasten door endosymbiose zijn ontstaan?

(H2) Een aantal moleculaire veranderingen draagt bij aan veroudering van cellen. Zo is bekend dat telomeren, de uiteinden van chromosomen, gedurende het leven korter worden, waardoor celdeling uiteindelijk niet meer kan plaatsvinden. Ook treden er fouten op bij het vouwen van eiwitten en hopen mutaties op in kern-DNA en mtDNA. Daarnaast verandert de bouw van sommige weefsels en organen. Zo verschrompelt de thymus al vanaf de geboorte, waardoor die op oudere leeftijd nauwelijks nog aanwezig is. Een van de ouderdomskwalen is het ontstaan van tumoren. Twee veranderingen die optreden bij veroudering zijn:

1 Schade aan het genoom accumuleert.

2 De telomeren worden korter.

Welke verandering kan leiden tot het ontstaan van tumoren?

(H1) Een zwerfkat die al eens eerder gevangen is, zal moeilijker te vangen zijn dan een zwerfkat die niet eerder gevangen is.

Als deze veronderstelling juist is, op welke type leerproces is dit deel van het gedrag van katten dan gebaseerd?

(H1) Bij het operant conditioneren van dieren wordt de respons (= reactie) beloond. Wanneer men ophoudt de respons te belonen, zal extinctie (= uitdoving) van de geconditioneerde respons optreden. Het verschijnsel extinctie wordt bij duiven in de volgende twee experimenten bestudeerd. In beide experimenten wordt een duif geconditioneerd om op een schakelaartje te pikken (= de respons). Als beloning ontvangt het dier een graankorrel.

experiment 1

- gedurende drie dagen wordt de duif geconditioneerd; hij krijgt een beloning direct na elke vijfde respons

- de vierde dag wordt de duif niet meer beloond

- resultaat: de extinctie is na tien uur bijna volledig

experiment 2

- gedurende drie dagen wordt de duif geconditioneerd; hij krijgt een beloning na een steeds wisselend aantal responsen

- de vierde dag wordt de duif niet meer beloond

- resultaat: de extinctie is na een week nog niet volledig

Over operant conditioneren worden de volgende beweringen gedaan:

1          de mate van extinctie van de geconditioneerde respons is afhankelijk van het patroon van beloningen geven,

2          wanneer er geen vast moment van beloning is, ontstaat ook geen geconditioneerde respons.

Welke van deze beweringen is of welke zijn juist?

(H2) Bacteriën en virussen

In een experiment worden bacteriën van dezelfde soort in twee oplossingen (1 en 2) met een verschillende osmotische waarde gelegd. In afbeelding 4 is het experiment schematisch weergegeven. Er is aangegeven wat in beide oplossingen met een bacterie gebeurt. De oplossingen bevatten gelijke hoeveelheden lysozymen. Lysozymen zijn enzymen die de wand van een bacterie aantasten.

In beide oplossingen komt de bacterie-inhoud vrij. In oplossing 1 barst de celmembraan, in oplossing 2 niet. De bacterie-inhoud is niet isotonisch met één van beide oplossingen.

Waardoor barst de celmembraan in oplossing 1 wel en in oplossing 2 niet?

(H4) Cellen nemen uit het bloed stoffen op die worden gebruikt voor de synthese van celmateriaal. De opname van stoffen (per gram weefsel per maand) door cellen in verschillende organen van het voortplantingsstelsel van een vrouw van twintig jaar wordt vergeleken. De vrouw is niet in verwachting. Enkele organen (van het voortplantingsstelsel) zijn: baarmoeder, eierstokken, eileiders en vagina.

In welk(e) van deze organen is de opname van stoffen voor de synthese van celmateriaal gemiddeld het grootst?

(H4) De mate van afgifte van geslachtshormonen verandert gedurende het leven van een vrouw. In het diagram van afbeelding 9 is de totale concentratie van de hormonen FSH + LH per etmaal in de urine van een vrouw weergegeven. Vier perioden in haar leven zijn aangegeven met P, Q, R en S.

Gedurende welke van deze perioden is de concentratie van oestradiol in haar bloed gemiddeld het hoogst?

H7

Tussen de 400 en 350 miljoen jaar geleden zijn er uit vissen vierpotige landdieren ontstaan. De overgang van water naar land was mogelijk dankzij een aantal ingrijpende aanpassingen.

Om de evolutionaire ontwikkeling van deze aanpassingen te volgen worden fossielen vergeleken met nu nog levende organismen. Daarbij is het van belang te weten welke nu nog levende vissoort het meest verwant is aan de vissen die als eerste ‘vin aan wal’ zetten. Twee kwastvinnige vissoorten komen in aanmerking: de longvis en de coelacanth.

Om de meest recente voorouder van gewervelde landdieren en kwastvinnigen te achterhalen, is met behulp van DNA-analyse de verwantschap van verschillende soorten gewervelden bepaald. Deze verwantschap is weergegeven in afbeelding 4.

Welke van de visachtigen is het meest verwant met vierpotige gewervelden?

(H2) Een leerling heeft twee plantencellen. De osmotische waarde van het vacuolevocht is bij deze cellen gelijk. Zij onderzoekt de volumeverandering van deze cellen, die optreedt als de cellen in bepaalde oplossingen worden gelegd. Zij legt deze cellen eerst in een oplossing die een iets lagere osmotische waarde heeft dan het vacuolevocht. Vervolgens brengt zij op tijdstip t = 0 de cellen over in gedestilleerd water. Beide cellen hebben op tijdstip t = 0 hetzelfde volume. Zij meet de volumeverandering van de cellen 1 en 2 vanaf t = 0 en zet haar resultaten uit in twee grafieken, zie afbeelding 2. Is de stevigheid van cel 1 op tijdstip P kleiner dan, gelijk aan of groter dan die   op tijdstip t = 0?

(H2) Bij een bepaalde plantensoort hebben de planten paarse bladeren. De paarse kleur wordt veroorzaakt door een kleurstof in het vacuolevocht. Op een gegeven moment hangen de bladeren van een plant van deze soort een beetje slap. Een preparaat met enkele levende cellen van een blad van deze plant wordt in gedestilleerd water gelegd. Wat gebeurt er vervolgens met de kleur van het vacuolevocht in deze cellen? Wat is hiervoor de verklaring?

(h=H7) Nikhil, Richard en Danielle praten over fossielen. Nikhil zegt: 'Fossielen ontstaan als resten van dode organismen worden afgesloten van de lucht door een laag zand of klei.' Richard zegt: 'Uit gevonden fossielen blijkt dat in de loop van de evolutie alle soorten hetzelfde zijn gebleven.' Danielle zegt: 'Van naaktslakken worden minder fossielen gevonden dan van huisjesslakken.' Wie heeft of hebben er gelijk?

(H7) In een populatie korenwolven heeft 25% een licht vacht. Dit allel is recessief. Wat is de allelfrequentie van q? (Hardy-Weinberg)

Wanneer de bloedsomloop stilvalt, kan het hart door een verpleegkundige worden gereanimeerd. Een menselijk hart bestaat uit verschillende weefsels. Hieronder staan twee eigenschappen van een menselijk hart:

1. - Het hart pompt bloed rond
2. - Het hart bestaat uit cellen

Welke van deze eigenschappen is een emergente eigenschap op het niveau orgaan?

Men kruist een bruingele cavia met een witte. In de F2 krijgt men 134 bruingele, 265 lichtgele en 137 witte dieren.

Waarvan is hier sprake?

Een genotype met twee dezelfde allelen noemen we ook wel

Hoe groot is de kans dat een man en een vrouw die beide bloedgroep AB hebben een kind met bloedgroep AB krijgen?

Als een populatie te klein wordt, neemt de overlevingskans van de populatie sterker af dan op grond van het probleem van paarvorming mag worden verwacht.

Waardoor neemt de kans op overleven af als de populatie kleiner wordt?

Wat is geen voorbeeld van evolueren van een soort?

Wat is biodiversiteit?

De maximale populatiegrootte waarvoor in een gebied voldoende voedsel-, schuil- en nestplaatsen zijn, noemen we …………………………………….. van het gebied.

Wat voor type zenuw is 5?

Waaruit bestaat het perifeer zenuwstelsel? (tip: binas ...)

Iemand schrijft een brief. Is op dat moment het animale zenuwstelsel actief? En het autonome zenuwstelsel?

Koolstofdioxide + glucose + licht --> zuurstof + water

Over bovenstaande reactie worden twee uitspraken gedaan:

1) Dit is een voorbeeld van stofwisseling

2) Bovenstaande reactie vindt plaats in heterotrofe organismen

Welke uitspraak is of welke uitspraken zijn juist?