Cuộc đời, tình duyên nhiều éo le, ngang trái

Ngắn ngủi, nhiều gian truân

Dạy học và sống thanh bach ở quê nhà

Đỗ đạt cao trong cả 3 kì thi

Trần Tế Xương dành hẳn một đề tài viết về người vợ đang sống của mình, bao gồm cả thơ, văn tế, câu đối.

Ngắn ngủi, nhiều gian truân, Trần Tế Xương sáng tác chủ yếu là thơ Nôm, ngoài ra còn phú, văn tế, câu đối.

Trần Tế Xương sử dụng nhiều thể thơ khác nhau như thất ngôn bát cú, thất ngôn tứ tuyệt, lục bát.

Trần Tế Xương sáng tác thơ gồm hai mảng: trào phúng và trữ tình.

Phê phán – tố cáo

Ngợi ca – đả kích

Trữ tình – trào phúng

Gia đình – xã hội

Bắt nguồn từ sự bất mãn do nhiều lần thi hỏng

Bắt nguồn từ gia cảnh nghèo khó, khốn khổ

Bắt nguồn từ tâm huyết của nhà thơ với nước, với dân, với đời.

Bắt nguồn từ tình yêu thiên nhiên

Lục bát

Thất ngôn trường thiên

Thất ngôn bát cú

Thất ngôn tứ tuyệt

Tả thực

Trữ tình

Phê phán

Trào phúng

Trong Thương vợ, Tú Xương nói lên sự vô tích sự của mình và đề cao người vợ “chịu thương chịu khó”

Thương vợ là bài thơ tâm sự của nhà thơ

Thương vợ là bài thơ chan chứa niềm yêu thương nồng hậu của nhà thơ đối với người vợ hiền thảo

Thương vợ là một bài thơ thế sự

Sự bất lực của Tú Xương trước hoàn cảnh đất nước bị xâm lược

Đánh cá

Làm ruộng

Dệt vải

Buôn bán

Gợi liên tưởng về thân phận vất vả, khổ cực của bà Tú cũng như những người phụ nữ Việt Nam trong xã hội cũ

Những người nông dân nghèo khổ

Tình cảm của tác giả gắn với quê hương, ruộng đồng

Sự vất vả, lận đận của mình

Đồng bằng Trung Bộ

Đồng bằng Bắc Bộ

Đồng bằng Nam Bộ

Đồng bằng sông Cửu Long

Cảnh thu được đón nhận từ cao, xa đến gần, rồi lại từ gần đến cao, xa.

Cảnh thu được đón nhận theo trình tự thời gian

Cảnh thu được đón nhận từ gần đến cao, xa rồi lại từ cao, xa trở lại gần

Cảnh thu được đón nhận từ không gian rộng đến không gian hẹp.

Góp phần diễn tả không gian bao la, rộng lớn

Góp phần diễn tả không gian gần gũi

Góp phần diễn tả không gian vắng lặng, thu nhỏ dần, khép kín, phù hợp với tâm trạng uẩn khúc của thi nhân

Tả cảnh ngụ tình

Lấy động tả tĩnh

Tăng tiến

Hình ảnh ước lệ, tượng trưng

“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo / Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo”

“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí / Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo”

“Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt / Ngõ trúc quanh co khách vắng teo”

“Tựa gối buông cần lâu chẳng được / Cá đâu đớp động dưới chân bèo”

Thơ chữ Hán, câu đối

Văn xuôi chữ Nôm

Thơ trào phúng

Thơ Nôm, thơ viết về làng quê, thơ trào phúng

Thất ngôn tứ tuyệt

Thất ngôn bát cú

Thất ngôn trường thiên

Tự do

Thu điếu bộc lộ tình yêu thiên nhiên, yêu đất nước của Nguyễn Khuyến.

Thu điếu viết về cảnh sắc mùa thu ở Đồng bằng Bắc Bộ.

Bài thơ bộc lộ tâm trạng thế thời và tài thơ Nôm của tác giả.

Bài thơ châm biếm, đả kích bọn thực dân xâm lược.

Trên bờ ao

Chiếc thuyền câu

Trên cầu ao

Ngõ trúc

Gieo vần tử vận

Nghệ thuật nói quá

Nghệ thuật lấy động tả tĩnh

Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình