Үйсіндердің негізгі аумағы ?

Үйсіндер Жетісу аймағында тиграхауда сақтарының орнына орналасқан уақыт ?

Үйсіндердің хронологиясы?

Үйсіндердің солтүстіктегі шекарасын көрсет?

Үйсін жері Қытай мен Батыс Европа елдерінің арасында сауда, мәдени қарым-қатынастардың күретамыры болған уақыт ?

Үйсіндердің астанасы ?

Үйсіндердің халқы мен әскерінің санын көрсет?

Ғұндардың бтлеушісі Мөденің Қытай императорына б.з.б. 176 жылы жазған хатында үйсіндер бірінші рет кездесетін дерек ?

-«Ұлы қағанның астанасы Қызыл қорған деп аталады. Онда 120 мың ошақ (шаңырақ), 630 мың адам, 188 800 жауынгер бар... Кең-байтақ жер құнарлы, тауларында шыршалар, қарағайлар мен қайыңдар өседі. Тұрмыс-салттары ғұндарға ұқсайды. Бұл халықтарда жылқылар көп, байларында 4-5 мың бас жылқы бар. Өте ержүрек, жауынгер халық, батырлары да көп. Сатқындарды қатал жазалайды.Қуатты мемлекет. Бұрынырақ ғұндардың ықпалында болған. Нығайып алғаннан кейін тәуелділіктен құтылып, азаттығын алды».

-Б.з.б. 107 жылы (б.з.б.2ғ. аяғы) Үйсін гуньмосы Қытай ханшайымын қалың мал ретінде 1000 жылқыға бағалап, үйленді.(Ханша өз еліне сағыныш сезімін білдіретін «Аққу әні» деп аталатын жыр шығарады).Қандай дерек ?

Ежелгі қытай ғалымдары «Жылнамалар кітабында»: «Осы уақытқа дейін үйсіндердің билеушісі әкесінің кегін қуу үшін өсті. Көк аспанның қолдауымен ол батысқа аттанды. Бұлардың қысымына төтеп бере алмаған юечжилер Тохаристанға қарай жылжыды. Үйсін билеушісі өз халқын және юечжилердің қол астында болған халықтарды, оған қоса Есік көлінің жағасындағы тайпаларды біріктіріп, өзі сол жерде тұрақтап қалды».Қандай дерек ?

"Тарихи жазбалар " еңбегінің авторы ?

Б.з.І ғасырына жататын шығарма.

-«Үйсіндер өзіне басқа көптеген иеліктерді бағындырды».

-«Үйсін гуньмосына ұзатылған қытай ханшасына қызмет ететін сарай әйелі үйсіндердің астанасы Чигу қаласында жәнетөңірегінде тұратын үйсіннің «отырықшы шонжарларына» сыйлықтар үлестірген».Қандай дерек ?

- Үйсін атауы б.з.б. 2 ғасырдан бастап кездеседі

- Табиғаты былай суреттелген «Жерлері тегіс, шөптесін, жаңбырлы әрі суық келеді. Тауларында қылқан жапырақты ағаш көп өседі»

-«Үйсіндер егіншілікпен де, бау-бақшамен де шұғылданбайды, шөбі мен суы мол жерлерді таңдап, малмен бірге бір орнынан екінші орынға көшіп жүреді».

-«Батыс өлкенің өзге шетелдіктерінен Үйсіндердің едәуір айырмашылығы бар, олардың көзі көк, ат жақты, аққұбаша, сары шашты, жирен сақалды».Қай елдің деректері ?

-«Б.з.д. 177-176 жылдары үйсіндер ғұндардың қарамағына кірді. Құдіретті Мөде Тянь-Шанның Шығыс жағын өзіне қаратты... Ал оның баласы Іле өзенінің алқабын қосып алды»-деген мәліметтер берген ғалым ?

Усинго», «Синго» сөзінің мағынасы?

Үйсіндердің басшысы ?

.......... уәзір , бұл Қытай мемлекетіндегі үлкен уәзірмен дәрежелес болды.

соттың қызметін атқарушылар ?

ру, тайпа көсемі ?

Бұқара халыққа кімдер жатқызылды ?

Үйсін мемлекеті құрылған уақыт ?

Б.з.б. 73 жылы үйсіндердің жері үш аймаққа бөлінген:

Б.з.б 70-жылдары үйсіндермен кімдермен одақтасады ?

Б.з.б. 64-51 жылдары үйсіндердің ішкі ісіне араласа бастап.Үйсін мемлекетінің екі аймаққа ыдырап кетуіне себепкер болған мемлекет?

Қай жылдары үйсіндер Қытаймен одақтасып, ғұндар мен қаңлылармен соғысады.

Қай жылдары ғұндар мен қаңлылардың біріккен әскері үйсіндердің астанасы Қызылаңғар қаласын талқандайды.

Үйсін мемлекетін аварлар (жужандар) құлатқан уақыт ?

VІ ғасырда үйсіндер қай қағанаттың құрамына қосылды?

Ежелгі үйсіндердің бас мүсінін байырғы адамдардың бас сүйегін жасаған ғалым ?

Үйсіндерде жылқы көп. Олардың ең бай адамдарында төрт-бес мың жылқы болады", — деп көрсетілген дерек ?

Қабырғалары қам кірпіштен жасалған, едендері балшықпен сыланған, ортасынада жер ошақ болған.Үйсіндердің алғашқы қонысы табылған аймақ?

үйсіндер «егіншілікпен де, бау-бақша өсірумен де айналыспайды, тек оты мол, суы мол жерлерге мал-жанымен бірге көшеді де жүреді» деп жазылған дерек ?

Үйсіндердің қыстаулары болған аймақтар ?

Ақтас қонысының төңірегінде егіншіліктің болғандығын дәлелдейтін деректер кездесті. Мұнда аумағы 60 шаршы метрден 150 шаршы метрге дейін өңделген шағын егіс танабының орны анықталды.

-Бұл жер дәнді дақылдар өсірген орын.Қандай өзен алқабы?

-Дәнді дақылдарды өсіруге арналған суармалы

егіншілік жүйелерінің іздері сақталған.

-Егіншілік құралдары: тас кетпен, қола орақтар,

тастан жасалған дәнүккіштер табылған аймақтар?

Орта кезеңге б.з.б.І ғасыр мен б.з. І ғасырына жататын обалар:

Кейінгі кезеңге ІІ-ІІІ ғасырларға жататын обалар:

Қабірден киімге тігілген алтын қапсырмалар, алтын сырғалар, алтын сыммен оралған темір түйреуіш, қола айна табылды.

қорымынан табылған алтын қапсырмада құйрық-жалы өрілген, омырауы шығыңқы, тұрқы ұзын нағыз сəйгүлік мінген салт атты бейнелеген.

Қурайлы өзенінің жағасындағы Кеген ауылына жақын орналасқан.

-Зергерлік бұйымдарға түрлі асыл тастардан көз салу өнерінің тамаша үлгілері табылды. Ақық, гауһар алқа, моншақтар табылды.

2300м биіктегі тау шатқалынан табылды. 300-ге жуық алтын жалатынған әшкей бұйымдар табылған.

-Б.з.б. ІІ-І ғ.ғ. зергер жасаған.Диадема(тәті) ұзындығы-35 см, ені-4-7 см екі тіліктен жасалып, аң-құстар бейнелерімен өрнектелген.

-Тәті үш бөліктен тұрады. Әр бөлік тұғыр үстіндегі қанатты тұлпар (пырақ) бейнелері арқылы ажыратылған. Қақ ортаға айдаһар орналасқан.Қанатты жолбарыс, жылқы, аждаһа, жартылай құс, жартылай адам тәрізді қиял-ғажайып бейнелер көп.

Тәті көгілдір ақық тағы басқа да түрлі астар (сердолик, альмандин) орнатылып безендірілген.

Тәтінің басты тақырыбы-әлем бейнесі. Үйсіндер жан-жануарлар арқылы әлемді, жер бетіндегі тіршілікті бейнеленген: олардың түсінігінде құстар-аспанның, қанатты тұлпар- күннің белгісі саналған.

Үйсіндерде жазу мәдениеті болғандығын растайтын сына жазуы табылған аймақ?

ХІХ ғасырдың 20-жылдарында Ертістегі үңгір ішіндегі және Зырян кеніші маңындағы жазбаларға зерттеу жүргізіп, оның үйсін тайпаларына жататынын болжаған ғалым?

Археологтар бірнеше көне қаланың орнын тапқан аймақ?

-Дәнді дақылдарды өсіруге арналған суармалы

егіншілік жүйелерінің іздері сақталған.

-Егіншілік құралдары: тас кетпен, қола орақтар,

тастан жасалған дәнүккіштер табылды.

Үйсіндер көп өсірген төрт түлік ?