Түргеш қағандығының тәуелсіздігі үшін үш жақты күрес жүргізген қаған:

751 жылы болған Атлах шайқасында Арабтар Қытай әскерлеріне күйрете соққы берді. Қарлұқтар арабтарды қолдады. Бұл жеңілістен кейін Қытайлар Жетісудан біржола кетуге мәжбүр болды. Жоғарыдағы мәлемет бойынша дұрыс қорытындыны анықтаныз:

1) Түрік тілдес тайпалар қытайларға қарсы арабтарды қолдады;

2) Атлах түбіндегі шайқастан кейін түркілер арасына ислам мәдениеті кеңінен енді;

3) Атлах шайқасынын кейін Қытайдың Жетісу аймағын ықпалына алу саясатынан бас тартты;

4) Атлах шайқасы Қытай жерінде болып өтті;

5) Соғыста түргеш тайпалары Қытай әскерін қолдады.

Түргеш қағанатының әйгілі билеушілері:

Шу алқабының ірі сауда қаласы

Түргештердің екінші астанасы-Күнгіт қаласы орналасқан өзен жағалауы

706 жылы қаза болған Түргеш қағаны

VI – VIII ғасырларда Жетісуға қоныс аударғандар:

. IХ ғасырдың басында қарлұқтар жеңілген ел

Ұйғыр қағанатынан жеңілген қарлұқтар жылжыды

756 жылы Түргеш қағандығын құлатып,билікті өз қолына алған тайпа.

Қарлұқтардың негізгі топтасқан жері

Қарлқұқтарды «олар көне түркілер» деп жазған ғұлама:

Қарлұқ қағанатының орталығы (астанасы).

940 жылы Баласағұн қаласын басып алған тайпа.

Қарлұқтардың ақсүйек-шонжарлары тұрған екінші астанасы

840 жылы қарлұқтар қырғыздармен біріге отырып жеңген мемлекеті

«Қарлқұқтардың жерін батыстан шығысқа дейін жүріп өту үшін 30 күн қажет» деп жазылған еңбек.

Оңтүстік Қазақстанда исламды таратудың орталығы болған қала:

840 жылы Саманилер басып алған қала

ІХ ғасырдың соңында Саманилер басып алған қала:

940 жылы Баласағұн қаласын басып алғандар

. Жетісуда 200 жылдай өмір сүрген мемлекет

ІХ ғасырдың 20-жылдарында Орта Азияда биілігін орнатқан әулет

Жетісуда Қарлқұқ қағанаты құлаған соң орнына келген жаңа әулет:

Оғыз мемлекетінің өмір сүрген уақыты

Оғыздардың астанасы:

Янгикент қаласы орналасқан өзен жағасы

Жабғудың “Инал” атты мұрагерін тәрбиелеуші:

965ж. оғыздар хазарларға қарсы әскери одақ құрды:

. 1041 жылы Хорезмді басып алған Оғыз билеушісі:

Оғыздарда әскери бас қолбасшысының аталуы

Орыс деректерінде оғыздар... деп аталды.

Оғыздардың жоғарғы билеушісінің аталуы

Х ғасырда Сырдариядан Кавказға дейінгі аумақ ... аталды.

. Оғыздардағы тайпалар саны:

Оғыз жабғуның Киев князімен Хазарларға қарсы одақ құрған жылы:

985 жылы Оғыз билеушісі Киев князі Владимирмен одақтаса отырып ... жеңді.

Х-ХІ ғасырларға жататын оғыз қалалары:

VIII-IX ғасырлар аралығында Солтүстік-Шығыс Қазақстан аумағында қалыптасқан тайпалық одақ:

. Қимақтар құрамында болған ең ірі және күшті тайпа

. Қимақ тайпасы басшысының лауазымы:

Қимақтардың астанасы

Қимақтардың айналысқан шаруашылық.

Қимақтардың 16 қаласы туралы айтқан араб ғалымы.

. Қимақтар пайдаланған жазу түрі.

ІХ ғасырдың ортасына қарай шығыста Алтайдан бастап, батыста Жайық өзеніне дейінгі тайпаларды біріктірген қағанат.

. ІХ-Х ғасырларға жататын көне түркі жазуылары табылған өңірлер.

Қимақтар жеріне бірнеше рет әскери жорық жасап, Ертіс өзеніне дейін жеткен мемлекет.

.Қарлұқ қағанаты 756 жылы осы мемлекеттің әлсіреуі нәтижесінде құрылды:

Қарұқтардың Жетісуға қоныс аудару себебі:

Қарлұқтар еліндегі қала саны:

.VII ғ соңынан бастап қарлұқтар ықпалында болды:

VIII ғ ортасында қарлұқтар Жетісудан Сырдарияның төменгі ағысына дейін ығыстырды:

Қарлұқтар арасында жетекші саналған тайпа

840 жылы Қарлұқ көсемінің иеленген лауазымы:

Оғыздардың тайпалық құрамы туралы дерек қалдырды:

Оғыз тайпалары қалыптасты:

Батыс Қазақстан аумағына келгенге дейін оғыздардың Жетісудағы ордасы:

Оғыздардың құрамына енген тайпалар:

Оғыздарды біржола әлсіреткен хандықты табыңыз!

1. Орта ғасырда кең ауқымды жерді алып жатқан хандық

2. Аумағы Жошы ұлысын қамтиды

3. Бейбарыс сұлтан Мысырға құлдыққа сатылған хандық

4. Орыс деректерінде половшылар деп аталады

5. XI-XIII ғасырдың басында өмір сүрді

Жоғарыдағы мәліметке қарап оғыздарды Сырдария,Арал, Каспий бойынан ығыстырған тайпаны анықтаңыз:

Қимақ қағанатының аумағы:

656 жылы болған оқиға:

Берілген сұрақтарға тиісті жауабын табыңыз: 1. Жайылым қажеттілігі 2. Енисей қырғыздарымен қақтығыстар 3. Ұйғыр қағанатының қысымы әсер етті:

Қимақтар өмір сүрген уақыт:

VII ғ. ортасында қимақтар көшті:

Қарахан мемлекетінің негізін Сатұқ Боғра хан қалаған жыл:

999 жылы Қарахандықтар талқандаған әулет.

Қарахан мемлекетінің өмір сүрген уақыттары.

.Қарахан мемлекеті мен Газнауилер арасындағы шекара бөлінген өзен

Қарахан мемлекетінің мен Қыпшақ хандығы арасындағы солтүстік шекарасы

940 жылы қарлұқ тайпалары басып алған қала.

ХІ ғасырдың 30 жылдары 2-ге бөлінген мемлекет.

Қарахан мемлекетінде вақф дегеніміз:

Жекеменшік жердің түрі.

Сатұқ Боғра ханның мұрагері (баласы) Мұса хан Қарахан мемлекетінде ислмады «мемлекеттік дін» деп жариялаған жыл.

1210 жылы Шығыс Қарахан әулетін талқандаған тайпа

1212 жылы Батыс Қарахан әулетін талқандады.

Қарақытай мемлекетін құрған орталық-азиялық тайпа

Қарақытай мемлекетінің негізін қалаған.

.Қидандар билеушісінің лауазымы

Қарақытайлар (қидандар) мемлекетінің өмір сүрген жылдары.

Елюй Дашы 1143 жылы қаза болған соң билікті қолына алған

Қарақытайлардың(қидандардың) ордасы

Моңғолиядан Шыңғыс ханның ығыстыруымен Күшлік бастаған наймандар Жетісуға басып кірген жыл.

Наймандар 8 ғасырдың ортасында қалыптасқан өзендер аралағы

.Найман сөзінің мағынасы:

1125 жылы Ляо империясы құлаған соң тәуелсіздігін алған тайпалар.

Наймандардың орталығы (астанасы).

.Наймандарды моңғолдар толықтай жеңген жыл.

Наймандардың батыстағы көршісі.

Наймандардың солтүстіктегі көршілері

Наймандардың шығыстағы көршілері.

.Керейіттердің бас ордасы

Керейіттерді күшейтіп нығайтқан хан.

Қыпшақ хандығының өмір сүрген мерзімі

.Қыпшақтардың Русь мемлекеттеріндегі атауы

Қыпшақтардың Еуропадағы атауы

Қыпшақтар байланыс орнатқан Шығыс Еуропа елдері

Қыпшақтар этнос ретінде Шығыс және Орталық Қазақстанда

XI-XIII ғасырларда Еуразияның бүкіл далалық аймағы ... деп аталды.

«Олар (қыпшақтар) түйе, ірі қара, қой мен ешкі, жылқыға өте бай ...» деп жазған тарихшы

XI-XII ғасырларда Қыпшақ көсемдерінің қолында болған жерлер:

Махмұд Қашғари дерегі бойынша Қыпшақ ақсүйектері өзара күрделі қарым-қатынаста болған ел:

Исламды тарату мақсатымен Қыпшақтарға жорыққа шыққан ел:

Қыпшақтардың славян тайпаларымен қарым-қатынастары жайлы айтылған «Жылнамалардағы қыпшақ эпосының іздері» кітабының авторы.

«Жолдар мен аймақтар» кітабының авторы

«Билiкке мұрагерлiк ету құқығына ерлер ғана емес, билеушi рудың әйелдерi де ие болды. Мемлекеттің тарихында Елюй Дашидiң қызы да билiкке ие болғандығы белгілі». Мәтінде сипаталған мемлекетті анықтаңыз:

Қидандардың Х ғасырда батысқа жылжыған бөлігі мұсылман деректеріндегі атауы:

«Хандардың ханы» мағынасын бiлдiретін лауазым:

Гурханның өкiлеттi басқарушылары өздерiнiң бағыныштыларына бақылау жасап қана қоймай, салық жинаумен де айналысты. Қарахан мемлекетінде әр отбасынан қанша салық алып отырды?

Қарақытай мемлекеттiң негiзiн қалаушы, 1141 жылы бiрiккен салжұқ-қарахан әскерiн талқандаған билеуші:

Қытайдың бiрiккен күштерi мен оның одақтастарының қидандарды талқандаған жылы:

ХII ғасырдың ортасынан бастап олар өздерiнiң салық саясатын өзгертiп, ашық тонауға көштi. Бұл мемлекет исламға түсіністікпен қарады, алайда ХII ғасыр соңында мұсылмандарды қудалау басталды. Жетiсуда кімдерге қарсы мұсылман қозғалысы күшейе түстi:

Қидандар 1128 жылы басып алған қала:

1125 жылы Қытайдың бiрiккен күштерi мен оның одақтастары Қидан мемлекетiн талқандады. Қидандардың бiр бөлiгi жаулап алушыларға бағынды, ал қалған бөлiгi Елюй Дашидың басшылығымен батысқа жылжып, қай жерге қоныстанды?

Наймандар мен керейiттердiң билеушiлерi ХI ғасырдың басында орталық билікті нығайту мақсатында қандай дінді қабылдайды?

Наймандар монғолдардың күшеюін тоқтату мақсатында түркі тілдес тайпа өкiлдерi қатысқан құрылтай ұйымдастырылған жыл:

Жетісуға қоныс аударған, Найман мемлекетінің билеушiсi:

Найман мен Керейлердің мемлекеттік билік жүйесінде жақсы дамыған:

Монғол деректерiнде өзiн гурхан жариялап, қысқа мерзiмге жалайырлар мемлекетiн құрған, билеушісі:

Жылнамаларда жалайыр тайпасының өкілі, Шыңғысхан әскері қолбасшыларының бірі:

Жалайыр тайпасынан шыққан тарихшы:

Дештi Қыпшақ даласы қандай екі ірі бірлестікке бөлiндi:

. Оң қанат Қыпшақ ордасы:

Сол қанат Қыпшақ ордасы:

Еділден Алтайға дейінгі аумақты қоныстанған, Шығыс қыпшақ бірлестігін басқарған хандар шыққан ру:

Қыпшақтар мен хорезмдіктердің күресін тоқтатты:

Исламды тарату мақсатында қыпшақтарға қарсы жорыққа шықты. Билік үшін бәсеке тек монғолдар екі елді де жаулап алғаннан кейін ғана біржола тынады. Мәтінде сипатталған екі елді анықтаңыз:

Қыпшақтардың оң қанатындағы орталығы орналасқан өзен:

Қыпшақтардың сол қанатындағы орталығы орналасқан өзен:

. Көне славян әскери лексикасының қайнар көздерi славян-түрiк бiрлiгi дәуiрiне жатады. Орыс тiлiндегi әскери iске байланысты «колчан», «булат», «караул», «есаул», «атаман», «богатырь» және т.б. бiрқатар ұғымдар көне түркi тiлдерiнен алынған. «Бейбітшілік пен достық кезінде ғана славян тіліне түркі сөздері ене алды» деп атап өтеді. Бұл деректер монғол дәуiрiне дейiн түркiлер славяндармен тығыз қарым-қатынаста болғандығын айғақтайды деп айтылған кітап және оның авторы

ХІ ғасырда Жетісумен қатар бүкіл Қазақстан жеріне үстемдік етті:

Жалайырлар туралы мәлімет айтылады:

VI-IX ғасырларда түркілер керуен жолдары бойындағы құдықтарға күмбез түрінде салған ғимарат:

Тастан киіз үй тәрізді салынған ескерткіштер:

Металл өндіру кәсібі түркілерге мүмкіндік берді:

900 адамға дейін сыйған түрік қағанының киіз үйін сипаттаған Византия елшісі:

«Әйгілі түркі қаласы» деп аталды:

Орта ғасырларда қалалардың орталық бөлігінің атауы:

Қарлұқтар елінде 25 қала мен қоныс болғандығы туралы айтылатын деректер:

Әкімшілік орталық қана емес,ірі сауда орны болған Суяб қаласы орналасқан алқап:

Түркі тілдес әдебиеттер тарихында өз атымен аталған автор:

582 жылы орнатылған алғашқы түркі қағандарының ерлігін жырлайтын құлпытас :

Руна әрпімен жазылған құлпытастар орнатылды :

Түркілер ауруды емдеп, балаларды түрлі сырқаттардан қорғайды деп сенді :

Бейнелеу өнері мен музыканы дамытуда үлкен рөл атқарған ІІІ ғасырдың соңында ежелгі Иран жерінде негізі қаланған дін:

Кислография сөзінің мағынасы:

Зороастризм дінінің ескерткіштері табылған өңірлер:

Ортағасырлық қала мәдениетінің қалыптасуы

630 жылы Жетісу өңірінде болған будда монағы осы аймақтың қалалары туралы алғаш рет сипаттап жазды. Ол: «Мөлдір теңізден (Ыстықкөл) солтүстік-батысқа қарай 500 ли жүргеннен кейін Суйе өзені бойындағы қалаға келдік. Бұл қаланың ауқымы 6-7 ли. Онда түрлі елдердің саудагерлері аралас тұрады. Қаланың тура батысында бірнеше ондаған жеке қалалар орналасқан. Олардың әрқайсысының өз ақсақалы бар. Олар бір-біріне тәуелді болмағанмен, бәрі де тудзююге (қағанға) бағынады».

220. 23.VI – IX ғасырларда қала мәдениетін дамытуда маңызды рөл атқарды:

«Хұдуд әл-алам» деректерінде 25 қала мен қонысы бар мемлекет:

Ортағасырлық сауданың дамуы

Ерте орта ғасырлар кезеңінде сауда айырбас және ақша түрінде де жасалды. Көшпелілермен арадағы айырбас саудасы осы кезеңнің үлкен қалалары Испиджаб, Отырар, Таразда өткізілген жәрмеңкелерде іске асырылады. Шаруашылық өнімдерімен айырбас көшпелі және отырықшы әлемнің байланысын одан әрі нығайтты. Ақша айырбасының болғандығына Отырар, Суяб, Тараз қалаларында жасалған теңгелердің табылуы дәлел бола алады. Орта ғасырлар кезеңінде Қазақстан аумағындағы сауда үш бағытта қалыптасты: 1) елдер арасындағы сауда, оның ішінде керуен саудасы; 2) қалалар мен егіншілік аймағы арасындағы сауда; 3) қалалар мен көшпелі дала арасындағы сауда.

225. Ерте орта ғасырларда «көпестер қаласы» ретінде аталды:

VIII ғасырда Суяб қаласында өз теңгелерін шығарған мемлекет:

Әкімшілік орталық қана емес, ірі сауда орны болған Суяб қаласы орналасқан алқап:

Х ғасырдың соңына дейін сапасының жоғарлығынан айналымда болған ақша:

Орта ғасырларда қолөнер мен егіншілік өнімі мал шаруашылығы өнімдеріне айырбасталған сауда бағыты:

Көне түркілер жазуы:

Көне түркі руналық әліпбиі пайда болды:

Алғашқылардың бірі болып көне түркі жазуын еуропалық ғалымдар зерттей бастады:

Алғашқылардың бірі болып көне түркі жазуын еуропалық ғалымдар зерттей бастады:

1893 жылы алғашқы «Тәңір» сөзінің құпиясын ашқан дат ғалымы:

Түрік жазба әдебиетінің көне ескеркіштері:

Түрік жазба әдебиетінің көне ескеркіштері:

Ұлы Жібек жолының тұрақты жұмыс істей бастаған уақыты

Ортағасырлық Сырдария қалаларына қазба жұмыстарын жүргізу барысында күміс көмбе табылған қала:

Түргеш, қарлұқ, кейін қарахандықтардың экономикалық және мәдени орталығына болған Талас алқабындағы қала:

.Халықаралық сауда жолдарының тарихы б.з.б. 3-2 мыңжылдықта ... басталды.

Б.з.б. 138 жылы Батысқа елшілік жіберген Қытай императоры

Ұлы Жібек жолы атауын ұсынған неміс ғалымы.

Алтынмен бірге халықаралық валюта міндетін атқарды.

II-V ғасырларда Жібек жолы шығыста басталған өзен жағасы

VI ғасырдың екінші жартысында Ұлы Жібек жолының біраз бөлігіне иелік етті.

VII ғасырда Қытай жол көрсеткіші кітапшасында «Ақ өзендегі қала» деп көрсетілген.

Испиджаб қаласының екінші аты

Испиджаб қаласының екінші аты

Отырар қаласының екінші аты

Жібек жолы арқылы қытайлар бүкіл әлемге таратқан жаңалығы

Ұлы Жібек жолы ... ғасырға дейін жұмыс істеді.

Қазақстан ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне «Ұлы Жібек жолының» ... тарихи археологиялық ескерткіштерін енгізді.

Қазақстанда ортағасырларда қала мәдениетінің дамуында өзгерістер байқалды.

VI ғ. Түргештер қай қағанаттың құрамында болды: