Font size
Worksheets8-сабақ. Қарахан, Қарақытай, Қыпшақ
Total questions: 105
Worksheet time: 53mins
ХІ-ХІІ ғасырларда қыпшақ хандары мен Орталық Азия билеушілері арасында кескілескен ұрыс алаңына айналған аумақ
Арал маңы мен Орталық Қазақстан
Жетісу мен Шығыс Түркістан
Сырдария бойындағы қалалар мен Маңғыстау
Ертіс бойы мен Алтай, Тарбағатай таулары
Еділ мен Жайық аралығы мен Маңғыстау
ХІІ ғасырдың екінші жартысында біртұтас мемлекетке біріккен наймандар неше тайпадан тұрды
бес
үш
жиырма
он екі
сегіз
«Бейбітшілк пен достық кезінде ғана славян тіліне түркі сөздері ене алды» деп «Аз и Я» кітабында атап өткен
К.Байпақов
Ә.Нұрпейісов
О.Сүлейменов
В.Пархоменко
І.Есенберлин
Монғол дәуіріне дейін түркілер тығыз қарым-қатынаста болған
византиялықтармен
қытайлармен
қидандармен
арабтармен
славяндармен
ІХ ғасырдың ортасында «Жолдар мен аймақтар» кітабын жазды
әл-Бируни
әл-Идриси
Ибн Хаукаль
Ибн Хордадбек
әл-Фараби
«Дешт... түркі тілінде дала мағынасын білдіреді...» деген дерек келтіреді
Қ.Жалаири
М.Х.Дулати
Гардизи
Ибн Батута
әл-Хорезми
Жайылымдарға билік ету мен көші-қонды реттеу құқығы қыпшақ хандарымен қатар берілді
әскери қолбасшыларға
малшы қауымына
дәулетті көшпенділерге
тайпа ақсүйектеріне
діни басшыларға
Қыпшақтар мен хорезмдіктердің күресін тоқтатқан жағдай
қытайлардың жорықтары
монғолдардың жорықтары
қарақытайлардың жорықтары
қарахандардың жорықтары
арабтардың жорықтары
Ғалым В.А.Пархоменко «Жылнамалардағы қыпшақ эпосының іздері» еңбегінде сипаттады
қыпшақтар мен оғыздардың байланыстарын
қыпшақтар мен монғол тайпаларымен соғыстарын
қыпшақтар мен хорезмдіктер қатынастарын
қыпшақтардың сібір тайпаларымен қатынастарын
қыпшақтардың славян тайпаларымен қатынастарын
Монғол кезеңіне дейін Батыс Моңғолияда қоныстанған ірі тайпалар
салжұқтар мен қарахандықтар
қарақытайлар мен қарахандықтар
оғыздар мен қимақтар
жалайырлар мен қыпшақтар
наймандар мен керейіттер
ХІІ ғ солтүстігінде Орхон өзенінен, оңтүстігінде Хуанхэ өзеніне дейінгі жерді иеленді
қыпшақтар
керейіттер
меркіттер
түргештер
қидандар
Қарахан әулетінде бірінші болып исламды қабылдаған
Мұса
Насыр ибн Сейяр
Оғұлшақ
Сатұқ Боғра
Осман
Қарахан мемлекеті жайлы көптеп кездесетін деректер
араб, парсы
соғды, грек
қытай, парсы
грек, рим
орыс, еуропа
Жер иеленудің иқталық жүйесі орныққан мемлекет
Моғолстан
Қарахан
Қыпшақ
Хорезм
Керейіт
Қарахандықтардың екі бөлігі арасындағы өзара қырқыстар мен орталық биліктің әлсіреуін пайдаланған көшпелі тайпалар
оғыз
қарақытай
қыпшақтар
моңғол
жалайыр
ІХ ғ Ұйғыр қағанаты құлағаннан кейін Орталық Азияның шығыс бөлігіндегі билікті басып алды
қидандар
хазарлар
моңғолдар
қыпшақтар
қарлұқтар
1212 жылы Батыс Қарахан әулетінің соңғы билеушісін тақтан тайдырған Хорезм шахы
Шахмәлік
Мұхаммед
Жамұқа
Күшлік
Қайырхан
Қарахандықтар дәуіріндегі ірі оқиға
тең құқықты қосарлы басқару жүйесі
исламды қабылдау
отырықшылану
иқталық иелік қалыптасуы
саманилер әулетін басып алуы
. «Х ғасырдағы араб географтары түркілерді исламға мүлдем жат халық ретінде сипаттайды» -деп жазған шығыстанушы
Кононов
Гумилев
Бартольд
Радлов
Байпақов
Қидандардың билеушісі иеленген лауазым
гурхан
қаған
шад-түтік
жабғу
шах
VIII ғ ортасында Ертіс пен Орхон өзені аралығында қалыптасқан
Хазарлар
Оғыздар
Наймандар
Керейіттер
Қыпшақтар
Елюй Даши негізін салған мемлекет
Қарахан
Жалайыр
Қарақытай
Қыпшақ
Ноғай Ордасы
1204 жылы наймандарды толықтай жеңді
қыпшақтар
монғолдар
ұйғырлар
Хорезмшах мемлекеті
керейіттер
Монғол деректерінде өзін гурхан жариялап, қысқа мерзімге жалайырлар мемлекетін құрған
Орда Ежен
Жамұқа
Темучин
Тоғрұл
Елюй Даши
Жылнамаларда Шыңғысхан әскері қолбасшыларының бірі ретінде есімі аталатын жалайыр тайпасының өкілі
Жамұқа
Мұқылай
Күшлік
Мұхаммед
Жошы
Қазіргі түркі тілдес халықтардың ұлт ретінде қалыптасу негізін қалады
ноғайлар
ғұндар
монғолдар
қыпшақтар
жалайырлар
ХІІ ғ басында Алтайдан Дунайға дейінгі бүкіл «Ұлы Далада» үстемдік етті
меркіттер
қарақытайлар
қыпшақтар
монғолдар
маңғыттар
ХІІ ғ 80-жылдарында монғолдардың жас қолбасшысы Темучинге қолдау көрсеткен
Ешбар Елтеріс
Білге
Тоғрұл
Елюй Даши
Мұқылай
. Наймандар мен керейіттердің билеушілер ХІ ғ басында орталық билікті нығайту мақсатында қабылдаған дін
манихейлік
будда ілім
ислам
несториандық
тәңіршілік
Қарахан мемлекетінің шығыс және батыс қағанатының шегарасы өткен өзен
Е) Сырдария
Сырдария
Іле
Шу
Еділ
Ертіс
1210 жылы Шығыс Қарахан әулетін талқандады
Қарақытайлар
Наймандар
Қыпшақтар
Хорезм шахы
Жалайырлар
Осы әулеттің шығу тегі Қашғарияда өмір сүрген қарлұқтармен байланысты
Шағатай
Үгедей
Қарахан
Қарақытай
Самани
Жазба деректерде Қытайдан солтүстіккеқарай өмір сүрген монғол тілдес тайпа ретінде атап өтілетін тайпа
ғұн
жалайыр
эфталит
жужан
қидан
Қытайдың біріккен күштері мен оның одақтарстары Қидан мемлекетін талқандады
1212ж
1204ж
1125 ж
1141ж
1143ж
Түркі тайпаларына билік еткен «қағандардың қағаны»осылардың арасынан шыққаны туралы айтылады
оғыз
қыпшақ
хазар
қарлұқ
қимақ
940 жылы Баласағұнды басып алып, жаңа әулеттің негізін қалады
Орда Ежен
Тоғылық Темір
Сатұқ Боғра
Тардуш
Елүй Дашы
960 жылы исламды мемлекеттік дін деп жариялады
Арслан
Сатұқ Боғра
Мұса
Берке
Оғұлшақ
Қарахан мемлекетінде болған жер иелену түрлері
вакф, інжу
коменданттық, маршигар, санжақ
иқта, мүлік, вакф
сойырғыл, санжақ
ұлыстық, мүлік
Қарахандықтарда вакфтық жер иелену кімнің меншігіне берілді?
саудагерлердің
әскерилердің
дінбасылардың
қарапайым халықтың
ақсүйектердің
Наймандар мен керейіттер құрамына кірген қидандар мемлекеті
Ноғай ордасы
Ляо
Моғолстан
Сібір
Хорезмшах
Найман мемлекеті иеленген жерлер
Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан
Сырдария мен Әмудария
Шығыс Түркістан, Қашғар
Батыс Монғолия мен Шығыс Қазақстан
Арал маңы мен Солтүстік Қазақстан
Керейіттердің бас ордасы
Ғұзорда
Битөбе
Балықты
Суяб
Имақия
ХІІ ғ екінші жартысында Керейіт мемлекеті Тоғрұл хан басқарған тұста
хан билігі әлсіреді
аумағы өсіп, нығайды
екі бөлікке ыдырап кетті
билік үшін талас күшейді
көрші тайпалармен бірікті
VIII ғасырдан ХІ ғасырдың басына дейінгі қыпшақтар тарихы байланысты болды
қарахандармен
хазарлармен
наймандармен
оғыздармен
қимақтармен
ХІІІ-XIVғғ Қазақстан аумағына қоныстанып, қазақ халқыынң құрамына енген
маңғыттар
жалайырлар
қидандар
қарлұқтар
хазарлар
Жалайыр тайпасынан шыққан белгілі тарихшы
Мұхамед Хайдар Дулати
Махмуд Шах Шорас
Махмұд Қашқари
Қадырғали Қосымұлы
Жүсіп Баласұғани
Қыпшақтар этнос ретінде VIII ғасырда қалыптасқан аумақ
Орталық және Шығыс Қазақстан
Батыс және Оңтүстік Қазақстан
Батыс және Солтүстік Қазақстан
Шығыс және Оңтүстік Қазақстан
Солтүстік және Шығыс Қазақстан
1201 жылы наймандар түркі тілдес тайпа өкілдері қатысқан құрылтайды ұйымдастыру себебі
монғолдардың күшеюін тоқтату мақсатында
батысқа көшу мақсатында
Енисей қырғыздарымен одақтасу үшін
керейіттерге билік жүргізу үшін
өзара жайылым дауын шешу мақсатында
Наймандардың батыстағы көршілері-қыпшақтар, солтүстіктегі көршілері-Енисей қырғызадры, шығыстағы көршілері
қытайлар
оғыздар
керейіттер
монғолдар
қидандар
Биліктің қосарлы немесе тең құқықты қосарлы жүйесі қалыптасқан мемлекет
Түргеш
Жалайыр
Қарақытай
Найман
Қарахан
Қидандар оның басшылығымен Жетісудың солтүстік-шығысына енді
Сатұқ Боғра
Үшлік
Елюй Даши
Тоғрұл
Мұқылай
Билікке мұрагерлік ету құқығына билеуші рудың әйелдері де ие болды
Қарахандарда
Қыпшақтарда
Қарақытайларда
Моңғолдарда
Түргештерде
1208 жылы Монғолиядан Шыңғысхан ығыстырған Күшлік хан басқарған наймандар келді
Арал маңына
Алтайға
Жетісуға
Сыр бойына
Шығыс Түркістанға
Найман мемлекетінің ордасы Балықты қаласы орналасты
Орхон өзені
Ертіс өзені
Шу өзені
Керулен өзені
Сырдария өзені
Еділден Алтайға дейінгі аумақты қоныстанған қыпшақтардың Шығыс бірлестігін осы рудан шыққан хандар басқарды
төре
елбөрілі
дулу
бұлақ
жікіл
Дунайдан Еділге дейінгі аумақты иеленген Батыс қыпшақ бірлестігін басқарған әулеттік ру
яғма
йетоба
елбөрілі
тоқсоба
ашина
VIII ғ авторлардың еңбектерінде қыпшақтардың Еуропада айтылған атауы
маңғыттар
қарахандар
командар
қидандар
түркілер
«Олар (қыпшақтар) түйе, ірі қара, қой мен ешкі, жылқыға өте бай. Оларда жүк таситын мал өте көп, біздің ойымызша бүкіл әлемде мұндай байлық ешкімде жоқ» -деп жазады
Ибн Батута
Плано Карпини
Махмұд Қашқари
Петахья
Вильям Рубрук
Қарахан мемлекетінің шығыс бөлігінің ордасы орналасты
Сығанақ
Самарқан
Баласағұн
Янгикент
Сарайшық
Қидандардың Жетісуға орнығып, жергілікті түркі тілдес тайпалармен араласқаннан кейінгі атауы
маңғыттар
түргештер
саманилер
қарақытайлар
салжұқтар
1128 жылы Жетісуда Қарақытай деген атпен өз мемлекетінің негізін қалаған қидандардың ордасы
Баласағұн
Самарқан
Битөбе
Ғұзорда
Ляо
Найман мемлекеті тарихындағы ХІІ ғасырдың екінші жартысы кезеңінде
гүлденген кезеңіне жетті
монғолдарға бағынды
Жетісуға көшіп кетті
қалыптасу үрдісі басталды
бір орталықтанған билік әлсіреді
Қарақытай мемлекетінің негізін салушы Елюй Даши 1143 жылы қайтыс болып, билік өтті оның
ағасына
жесіріне
қолбасшысына
баласына
немересіне
1212 жылы Қарақытай мемлекеті өмір сүруін тоқтатып, Жетісудағы билік өткен найман ханы
Наркеш Дайын
Білге
Тоғрұл
Күшлік
Марқұс
Тоғрұл хан біраз уақыт жетекшісі болған одақ
керейіт-қыпшақ
керейіт-найман
керейіт-жалайыр
керейіт-оғыз
керейіт-ұйғыр
ХІІІ ғ басында монғолдар қысымымен найман мен керейіттер қоныс аударды
Сырдаия, Арал
Солтүстік Қазақстан, Торғай
Шығыс Қазақстан, Жетісу
Жетісу, Мауараннахр
Керулен, Орхон
999 жылы қарахандықтар Орталық Азиядағы талқандаған мемлекет
Хорезм
Найман
Эфталит
Хазар
Самани
Қарахан мемлекеті мен Газнауилер арасындағы шегара болған өзен
Еділ
Ертіс
Іле
Әмудария
Есіл
Бұл мемлекеттердің солтүстік шегарасы Балқаш және Алакөл көлдерінің бойымен өтті
Қарахан мен Газнауи
Қимақ пен Оғыз
Қыпшақ пен Оғыз
Қарахан мен Қыпшақ
Қарақытайлар мен Хорезм
Елюй Даши негізін салған мемлекет
Ноғай Ордасы
Қарақытай
Қыпшақ
Қарахан
Жалайыр
1141 жылы қарақытайлар билеушісі Елюй Даши талқандаған біріккен күштер әскері
оғыз-қыпшақ
салжұқ-қарахан
түрік-соғды
араб-қарлұқ
найман-керейіт
Қарахан мемлекетінің батыстағы кіші ордасы Бұхарада, кейін болды
Сарай-Берке
Суяб
Баласағұн
Самарқан
Хорезм
Жалайырлар туралы мәлімет тек осы ғана жылнамаларда атап өтіледі
араб
монғол
орыс
грек
парсы
ХІ ғ ортасында Қыпшақтар Еділден өтіп, бірқатар тайпаларды бағындырып жеткен жер
Дунайға дейін
Галлияға дейін
Хуанхэге дейін
Римге дейін
Пиреней түбегіне дейін
. ХІ ғасырда қыпшақтар сыртқы қауіпсіздік үшін күрес жүргізген мемлекеттер ішінен қатені тап
Хорезм шахымен
Түргештер
Салжұқтар
Оғыз мемлекеті
Қарахан әулеті
Дешті Қыпшақ аумағына кірген жерлер
Тынық мұхитынан Еділге дейінгі
Маньчжуриядан Босфорға дейін
Байкалдан Ордосқа дейінгі
Алтайдан Дунайға дейінгі
Дунайдан Пиренейге дейінгі
Қыпшақ халқы қалыптасуының қорытынды кезеңін үзген жағдай
монғол шапқыншылығы
жоңғар шапқыншылығы
Орталық Азия аумағына қоныс аудару
батысқа үдере көшу
басқа түркітілдес тайпаларға сіңісіп кету
Қыпшақтардыңдың оң қанатының астанасы :
Баласағұн
Тараз
Сығанақ
Отырар
Сарайшық
Қыпшақтардағы ең қуаттысы сол қанаттың ордасы орналасты :
Тараз қаласында
Сығанақ қаласында
Баласағұн қаласында
Сарайшық қаласында
Отырар қаласында
Қарахан мемлекетінің батыс бөлігіне кірді
Каспий маңы
Арал маңы
Алтай мен Тарбағатай
Мауараннахр
Жетісу мен Қашғар
Қарахан мемлекетінің шығыс бөлігіне кірді
Сырдария
Мауараннахр
Еділ мен Жайық
Жетісу мен Қашғар
Батыс Моңғолия
Түркілердің исламға өтуіне дейін-ақ жаңа дінді қабылдаған Қарахан қағаны
Өзбек
Әли
Мұса
Шахмәлік
Сатұқ Боғра
ХІІ ғасырдың бас кезінен Жетісу үнемі шапқыншылығына ұшырай бастады
меркіттердің
ойраттардың
қидандардың
қыпшақтардың
Енисей қырғыздарының
Олар өз бодандарының мемлекеттік құрылымына, дініне, мәдениетіне тиіспей, мұрагерлік қаған билігін де сақтады. Тек салық салумен ғана шектелді
қыпшақтар
моңғолдар
наймандар
барластар
қарақытайлар
Қарақытай мемлекетінің құрамына кірген аумақтар
Батыс Моңғолия, Енисей, Саян
Жетісу, Мауараннахр, Шығыс Түркістан
Сырдария, Жетісу, Арал маңы
Алакөл, Тарбағатай, Алтай
Мауараннахр, Хорезм, Каспий маңы
Осы мемлекеттің билеушісі жеңіліске ұшырап, қарақытайларға жыл сайын алым-салық төлеуге мәжбүр болды
Қимақ қағанаты
Найман мемлекеті
Қыпшақ хандығы
Керейіт хандығы
Хорезмшахтар мемлекеті
Қидандардың билеушісі иеленген лауазым
шад-түтік
қаған
шах
гурхан
жабғу
Қидан мемлекетінің бас ордасы орналасты
Түскістанға жақын жерде
Испиджапқа жақын жерде
Баласағұнға жақын жерде
Таразға жақын жерде
Сығанаққа жақын жерде
Керейіт мемлекетінің билеушісі
қаған
гурхан
жабғу
шаньюй
хан
Қазақстан аумағында қыпшақ тайпасының қалыптасуына ықпал еткен жағдайлар арасынан қате нұсқаны тап
тарихи қалыптасқан ортақ мәдениет
жаппай ислам дінін қабылдау
шаруашылық өмірдің біркелкі түрі
мемлекеттік құрылымның ортақ жүйесі
тіл ортақтығы
«Қыпшақ» этнонимі алғаш рет көне түркі руна ескерткіштерінде кездеседі
ІХғ
VIғ
бзб.ІІІғ
Vғ
VIIIғ
1141 жылы қарақытайлар билеушісі Елюй Даши талқандаған біріккен күштер әскері
түрік-соғды
найман-керейіт
оғыз-қыпшақ
араб-қарлұқ
салжұқ-қарахан
Әмудария өзенінің арғы және бергі бетін мекендеген қыпшақ тайпалары мен оның 16 қаласы жайлы мәлімет беретін кітап
«Жолдар мен аймақтар»
«Худуд әл-алам»
Е) «Қайырымды қала тұрғындары»
«Оғызнама»
«Тарихи жазбалар»
Х ғасырдың ортасында құрылған мемлекет
Түркеш қағанаты
Моғолстан
Қыпшақ мемлекеті
Қарахандар мемлекеті
Шығыс Қарахан қағандығының орналасқан ордалары
Суяб пен Мыңбұлақ
Қашғар мен Баласағұн
Сарайшық пен Сығанақ
Янгикент пен Жаңа Гузия
Шығыс қағаны Арслан Қара қаған, ал Батыс қағаны Боғра Қара қаған атағын иеленген мемлекет
Жалайыр
Найман
Қыпшақ
Қарахан
Қарахандар Орталық Азияның отырықшы бөлігіндегі билік үшін күрес жүргізген мемлекет
Наймандар хандығы
Моңғол мемлекеті
Саманилер мемлекеті
Иран мемлекеті
Қарахандармен Орталық Азияның отырықшы бөлігіндегі билік үшін күрес жүргізген мұсылмандық Саманилер мемлекетінің орталығы
Суяб
Бұхара
Сарайшық
Талхиз
ХІ ғасырдың ортасына қарай Даланың Ертістен Еділге дейінгі орасан үлкен аумағын иеленді
наймандар
қыпшақтар
қимақтар
қарлұқтар
Олар Дунайдың төменгі ағысына дейін жетті
қарақытайлар
керейіттер
қыпшақтар
қимақтар
ХІІ ғасырда қыпшақтар кімдердің өзара соғыстарына араласып, олармен одақтар құрды және әулеттік некелер жасасты
Византия императорларының
моңғол хандарының
орыс князьдерінің
парсы шахтарының
Қыпшақтарда ханның көшпелі сарайы аталды
ұлыс
қанат
орда
інжу
Шығыс қыпшақтардың кімдермен байланыста болған бөлігі исламды қабылдады
Византиямен
Русьпен
Моңғолдармен
Хорезммен
Қыпшақ хандарының өзара күресін Қыпшақ хандығының бірігуіне мүдделі болмаған кімдер қолдап отырды
печенегтер
бұлғарлар
жалайырлар
хорезмшахтар
Қазақстардың этногенезінде аса маңызды рөл атқарған тайпалар
қимақ-қыпшақ
жалайыр-меркіт
қидан-қарахан
найман-керейіт
