Free Printable 4 СЫНЫП ОЖСБ УЛБОСЫН

1.

Ағайынды Орвилл мен Вильбур Райттар қазіргі заманғы авиацияның түп атасы ретінде тарихқа енді. Олар алғаш рет ұшаққа ұқсас туындысымен аспанда қалықтағанға дейін, көкке тек пилотсыз әрі моторсыз планерлер жіберіліп, олар алып әуе жалындарын көзге елестететін болған. 1903 жылдың 17 желтоқсанында таңертеңгі 10 сағат 30 минутта Вильбур өзара таңдау жасау үшін қолындағы тиынды жоғары лақтырды. Бүркіт бейнеленген жағы оған түсетіндіктен, өздерінің қолынан шыққан ұшу аппаратымен ағасы Орвилл ұшатыны шешілді. Бірінші талпыныс кезінде ұшақ ауада он секунд болып, небары отыз метрден асқан қашықтықты бағындырады. Күні бойы ағайындылар кезектесіп көк машинасын тағы үш рет көтереді. Соңғысында Вильбур Райт үш жүз метрден астам ұшып өтіп, бір минуттай аялдайды. Әрі қарай әуе көлігі қарыштап дамып, 1914 жылы алғашқы әуе рейсі іске асырылады. Дәретханасы бар тұңғыш ұшақ 1919 жылы дүниеге келіп, 5 жылдан кейін ұшақ ішінде борттық тамақтану да ұсыныла бастайды.

Мәтінге лайық тақырып таңдаңыз

a)

Авиацияның шығу тарихы

b)

Ағайындылардың тәжірибесі

c)

Алғашқы ұшақтардың құрылысы

d)

Аспандағы бір минут

2.

Морфологияның зерттеу нысанына жататын қатарды табыңыз.

a)

Сөз таптары

b)

Сөйлем мүшелері

c)

Тіл дыбыстары

d)

Сөз мағыналары

3.

Жоңғар шапқыншылығынан босып, ел үдере көшкенде Төле үйін жықпай, жұртта қалыптымыс. Қалмақтың әскербасы бұған таңданып, көшпеген себебін сұрағанда, Төле би: «Биыл шаңырағыма бір қарлығаш ұя салып еді, бұл бүкіл дүние жүзін топан су басқанда Нұқтың кемесін суға батудан сақтап қалған, жыланға адам баласының жем болу қаупі туғанда, содан қорғаған еді. Мен өз болашағымды қорғап қалған жануардың ұясын бұзып, балапандарын қырып кете алмадым», – дейді.

Мәтін бойынша Төле биге тән емес қасиетті табыңыз

a)

Жанқиярлық

b)

Қамқорлық

c)

Мейірімділік

d)

Қызығушылық

4.

«Дос» сөзімен қос сөз жасай алатын қатарды көрсетіңіз.

a)

-жаран

b)

-достар

c)

-керек

d)

-батыр

5.

Әке-шешеден ерте айырылған Әбілхан тіршіліктің ауыртпалығын тартты. Қой соңында күндер өтті. Жұрттың баласы хат танығанда, мұның қолынан келетіні – тас бетіне, құмға сурет салу, тас пен ағаштан мүсін жасау болды. Ол машықтанып жүрген ісіне қарап ұстадан қолдау естіді. Білсем, үйренсем деген құштарлық арта түсті. Ата-баба айналысып көрмеген өнерге жол табу оңай болған жоқ. 1929 жылы атақты суретші Николай Хлудов өнерге талпынған бірінші қазақ жігітін қуана қарсы алды. Бос уақытында көркемсурет өнерінің әліппелік заңдарын үйретті. Сол бала Әбілханның қазақтың сурет өнерінің ең басында тұрып, атақты суретші Әбілхан Қастеев атанарын ешкім білмеді. Құмға сурет салудан басталған балалық талап үлкен өнерге осылайша жол салды.

Мәтіннің негізгі идеясына сай мақал-мәтелді белгілеңіз.

a)

Жақсы бала ата-анасын төрге сүйрейді.

b)

Қайратың барда, мал тап

c)

Өлімнен ұят күшті.

d)

Талапты бала – талпынған құстай

6.

Сол жақ бағанда берілген есімдіктерді септелген түрлерімен сәйкестендіріңіз.

a)

1 – c, 2 – d, 3 – e, 4 – a, 5 – b

b)

1 – e, 2 – c, 3 – d, 4 – b, 5 – a

c)

1 – c, 2 – d, 3 – e, 4 – b, 5 – a

d)

1 – c, 2 – e, 3 – d, 4 – b, 5 – a

7.

a)

Ине шаншар жер жоқ

b)

Зығыры қайнау

c)

Қыздың жиған жүгіндей

d)

Су жүрек

8.

Қазы – жылқының қабырғалары мен белдемелерінің етегіне жиналатын аса шұрайлы, майлы ет. Қазы жасау үшін екі бұғана қабырға, екі тілше қабырғадан басқа қабырғалар алынады. Қазыны ішекке тығады. Әр қос қабырғадан ішкі жағындағы шеміршегін кесіп тастайды. Ішекке тығу үшін қабырғалардың арасын ажыратып тіліп, әр қабырғаға май мен етін тең етіп бөледі, бірақ ет пен май қабырғадан сылынып қалмауы керек. Қазыны ішекке тығар алдында тұздап, 2-3 тәулік тұзын бойына сіңіріп қояды. Содан кейін 1-2 сағат суық суға салады. Содан кейін ішекке тығып, екі басын біріктіріп байлайды. Содан соң сырыққа немесе керілген жіпке 8-10 сағат іліп, жел қақтырады. Қазы және қос қазы формасы жағынан жарты шеңберге ұқсас болып жығады. Қазыны ыстау, сүрлеу үшін түтінге 13-27 сағат ыстайды. Қазыны 2-2,5 сағатқа жайлап пісіреді. Қазыны сыйлы қонақтарға басқа асқан етке қосып береді.

Қазыға тұз сіңуі үшін қанша уақыт керек, мәтін бойынша анықтаңыз.

a)

8 – 10 сағат

b)

48 – 72 сағат

c)

13 – 27 сағат

d)

1 – 2 сағат

9.

a)

A

Зиян жәндіктер

b)

Балық, бақа

c)

Орман дәрігері

d)

Құрт-құмырсқа

10.

Ілік септігінің жалғауын табыңыз.

a)

-ның, -нің

b)

-ға, -ге

c)

-лар, -лер

d)

-ны, -ні

11.

a)

Сөйлем түрлері

b)

Сөз мағыналары

c)

Сөз таптары

d)

Сөйлем мүшелері

12.

a)

Сөз таптары

b)

Сөз топтары

c)

Сөйлем мүшелері

d)

Сөз құрамы

13.

Сөйлемге тән дұрыс ақпаратты анықтаңыз.

Төлепберген, Айтбай, Жанарыс, Еркеназ – төртеуі оқуларын аяқтап, басқа қалаға жол жүріп кетті.

a)

Қысқарған сөздер қатысқан

b)

Бірыңғай мүше қолданылған

c)

Жай сөйлем

d)

Сөйлем соңында сұрақ белгісі болу керек

14.

Бір жанұяның қолынан келмейтін жұмыстарды атқару үшін ауылдың адамдары «асар» жасайды. Мысалы: үй көтеру, егін салу, шөп шабу, тағы сол сияқты көлемді, ауыр жұмыстарға ауыл азаматтарын көмекке шақырады. Асарға келгендер еңбегі үшін ақша талап етпейді. Оның есесіне, асарға шақырушы адам оларға арнаулы мал сойып, қымыз құйып, ас әзірлеп тойғызады. Асар қазақ елінің ұжымдық топта жұмыс істеуінің бір көрінісі деп қарауға болады. Мұндай жақсы дәстүр ел ішінде әлі де бар.

Мәтінге лайық мақалды көрсетіңіз.

a)

Көппен көрген ұлы той.

b)

Көп түкірсе көл болады

c)

Көп сөз – көмір, аз сөз – алтын

d)

Көп қорқытады, терең батырады

15.

Әке-шешеден ерте айырылған Әбілхан тіршіліктің ауыртпалығын тартты. Қой соңында күндер өтті. Жұрттың баласы хат танығанда, мұның қолынан келетіні – тас бетіне, құмға сурет салу, тас пен ағаштан мүсін жасау болды. Ол машықтанып жүрген ісіне қарап ұстадан қолдау естіді. Білсем, үйренсем деген құштарлық арта түсті. Ата-баба айналысып көрмеген өнерге жол табу оңай болған жоқ. 1929 жылы атақты суретші Николай Хлудов өнерге талпынған бірінші қазақ жігітін қуана қарсы алды. Бос уақытында көркемсурет өнерінің әліппелік заңдарын үйретті. Сол бала Әбілханның қазақтың сурет өнерінің ең басында тұрып, атақты суретші Әбілхан Қастеев атанарын ешкім білмеді. Құмға сурет салудан басталған балалық талап үлкен өнерге осылайша жол салды.

Әбілхан айналыспаған өнер түрін мәтін бойынша анықтаңыз.

a)

Тастан мүсін жасау

b)

Ағаштан мүсін жасау

c)

Тас бетін қашау

d)

Тас бетіне сурет салу

16.

«Бала Абай» үзіндісіндегі Абайдың ауылына келген жыршы қонақты көрсетіңіз.

a)

Зере

b)

Ербол

c)

Оспан

d)

Байкөкше

17.

a)

A

b)

D

c)

C

d)

B

18.

Дүниежүзін аралаған палуанның ұзын сапары Харбин қаласына барып бір тұйықталды. Онда Қытай, Жапония, Корея, Монғолия палуандары келген. Сар-Кек-Ки (Қажымұқан солай атайды) – жапонның Париждегі дүниежүзілік күреске қатынасқан палуаны. Ол французша күрестен Қажымұқаннан екі минутта жығылып, күрес алаңынан шықты. Күйгелек, ызақор, кек сақтағыш мінезі бар, көп сөз, күлкіні жек көретін палуан екен. – Мен Жапон күресі «Жиб-Жицамен» күресем, – деді Сар-Ке-Ки. Бұл күресте ешбір ереже жоқ, палуандар кез келген жерінен ұстап, шамасы келсе, жұлып тастай беруге болатын.

Мәтіннің соңғы бөлігіне лайық тіркесті көрсетіңіз.

a)

Күтпеген сауал

b)

Қауіпті көріністің нәтижесі

c)

Жапон палуанының қауіпті ұсынысы

d)

Жылдам жеңіліс

19.

a)

b)

c)

d)

20.

«Топтан бөлек тұрғасын, Тұла бойын нұр кернеп, Көріп бөлек тұлғасын, Атаған жұрт ................... деп».

Көп нүктенің орнына сай келетін жауапты көрсетіңіз.

a)

Ай

b)

Құсжолы

c)

Шолпан

d)

Үркер

21.

Аюға қарсы тұзақ құрған кейіпкерлерді көрсетіңіз.

a)

Еркін мен Зағипа

b)

Қыдыр мен Қарабас

c)

Мақсат пен әкесі

d)

Ахмет ақсақал мен Оспан

22.

Ж.Аймауытовтың шығармасы жазылған қатарды алып тастаса, төмендегілердің қайсысы пайда болатынын анықтаңыз.

a)

b)

c)

d)

23.

«Аспан бетін шаңдатып, Бәйге шауып өткендей. Не кеменің таңға асық Ізі қалып кеткендей».

Өлеңде не сипатталғанын анықтаңыз.

a)

Ай

b)

Үркер

c)

Құсжолы

d)

Күн

24.

Отамалының көкек айының он бірінде кіріп, он жетісінде шығатынын Абай кімнен естігенін анықтаңыз.

a)

Әжесінен

b)

Тілмаштан

c)

Атшабардан

d)

Шешеннен

25.

«Алтын сақа» ертегісінде жалмауыз кемпір байды қай шартты орындаса босатамын деп айтты?

a)

Жүйрік тұлпарын берсе

b)

Алтын сақасын берсе

c)

Ат басындай алтын берсе

d)

Жалғыз баласын берсе

26.

Елін құрғақшылықтан құтқарған кейіпкерді көрсетіңіз.

a)

Ақдауыл

b)

Төстік

c)

Толағай

d)

Саржан

27.

«Надан» сөзінің мағынасын анықтаңыз

a)

Білімсіз

b)

Жомарт

c)

Тәкаппар

d)

Мақтаншақ

28.

Жаңылтпаш айтуға балалардың көбінің тілі келмей, арты қыран-топан күлкіге айналды. Ауыл балаларымен бірге Ахаң да мәз. Көп күлкіден болар, көзілдірігін қолына алып, жасаураған көзін орамалымен сүртіп тұрып Ахаң балалардан: – Мұның бәрін қайдан жаттап жүрсіңдер? – деп сұрады. – Өзіңіз жазған оқулықтардан.... – «Әліпбиден»... – «Тіл құралдан»... Балалар күнделікті оқулықтарын атады. Ахаң бұл жолы бұрынғыдан да мейірленіп кетті.

Мәтінде аты аталған оқулықтарды кімнің жазғаны байқалады, көрсетіңіз.

a)

Авторы берілмеген

b)

Ақаң (Ахмет Байтұрсынов)

c)

Ауыл балалары

d)

Халық аузынан тараған

29.

Толағай қанша жасынан садақ тартуды үйренді, көрсетіңіз.

a)

Он

b)

Жеті

c)

Үш

d)

Он жеті

30.

Өрмек халық қолөнерінің тоқу үстінде қолданылатын өте қарапайым әдісі, яғни мұны тоқу станогы деседе болады. Күрделі техникасыз, кез келген жағдайда қолданылып, керекті жабдықтары оңай табылатын өрмектің екі түрі бар. Оның біріншісін аспалы немесе термелі өрмек дейді. Ондай өрмекте кілем сияқты тұтас енді заттар тоқылады, екіншісін жай өрмек дейді. Жай өрмек - шекпен, алаша, қап, қоржын, белбеу, терме бау, басқұр сияқты енсіз нәрселерді тоқуға арналған.Өрмекке арналып иірілген жіптер істелетін бұйымдарға,

жасалатын жолақтарга, өрнектерге қарай бірнеше түсті болады және ол түстар бөлек-бөлек оралады. Тоқылғанда заттың ұзын бойына жұмсалатын бұл жіптер кейде жалаң қабат, кейде екі қабат иіріледі. Шекпен жіптерін жиек жіптер сияқты оңқай, солақай етіп иіре береді.

Өрмекшілер тілінде үстіңгі жіпті "өрісі" деп, астыңғы жіпті "қарсысы" деп атайды.

Енді заттар өрмектің қай түрі арқылы тоқылады?

a)

Жай өрмек

b)

Жиек жіптер

c)

Термелі өрмек

d)

Тоқу станогі

31.

Өрмек халық қолөнерінің тоқу үстінде қолданылатын өте қарапайым әдісі, яғни мұны тоқу станогы деседе болады. Күрделі техникасыз, кез келген жағдайда қолданылып, керекті жабдықтары оңай табылатын өрмектің екі түрі бар. Оның біріншісін аспалы немесе термелі өрмек дейді. Ондай өрмекте кілем сияқты тұтас енді заттар тоқылады, екіншісін жай өрмек дейді. Жай өрмек - шекпен, алаша, қап, қоржын, белбеу, терме бау, басқұр сияқты енсіз нәрселерді тоқуға арналған.Өрмекке арналып иірілген жіптер істелетін бұйымдарға,

жасалатын жолақтарга, өрнектерге қарай бірнеше түсті болады және ол түстар бөлек-бөлек оралады. Тоқылғанда заттың ұзын бойына жұмсалатын бұл жіптер кейде жалаң қабат, кейде екі қабат иіріледі. Шекпен жіптерін жиек жіптер сияқты оңқай, солақай етіп иіре береді.

Өрмекшілер тілінде үстіңгі жіпті "ерсісі" деп, астыңғы жіпті "қарсысы" деп атайды.

Төмендегі жауаптардың ішінен жай өрмекке қатысы жоғын көрсетіңіз.

a)

Басқұр

b)

қоржын

c)

кілем

d)

бау

32.

Атам жайлаудан құлынды бие мініп келді. Мен құлынның қасына жақындауға қорықтым. Біраздан кейін тәуекелге бел будым. Құлын менен үркіп, біраз жерге ұзап барып, осқыра қарап тұрды. Қайта келіп есік алдындағы шелекті иіскелей бастады. Құлын шөлдеген екен. Мен оған шелекпен су бердім. Құлын суды ұзақ ішті. Осылайша екеуміз достасып кеттік.

Баланың көшедегі су құбырын ағызып қоюының себебін анықтаңыз.

a)

құлынды үйрету үшін

b)

биені жуындыру үшін

c)

Атасы ішкісі келгендіктен

d)

құлын шөлдегендіктен

33.

Атам жайлаудан құлынды бие мініп келді. Мен құлынның қасына жақындауға қорықтым. Біраздан кейін тәуекелге бел будым. Құлын менен үркіп, біраз жерге ұзап барып, осқыра қарап тұрды. Қайта келіп есік алдындағы шелекті иіскелей бастады. Құлын шөлдеген екен. Мен оған шелекпен су бердім. Құлын суды ұзақ ішті. Осылайша екеуміз достасып кеттік.

Атасы биелі құлынды қайдан алып келді?

a)

жайлаудан

b)

қорадан

c)

қаладан

d)

су жағынан

34.

.

Атам жайлаудан құлынды бие мініп келді. Мен құлынның қасына жақындауға қорықтым. Біраздан кейін тәуекелге бел будым. Құлын менен үркіп, біраз жерге ұзап барып, осқыра қарап тұрды. Қайта келіп есік алдындағы шелекті иіскелей бастады. Құлын шөлдеген екен. Мен оған шелекпен су бердім. Құлын суды ұзақ ішті. Осылайша екеуміз достасып кеттік.

Мәтіннің тақырыбы не?

a)

Атасы мен баласы

b)

Биелі құлын

c)

Жайлау

d)

Жануар мен адамның достығы

35.

Қай сөзге жуан қосымша жалғанады?

a)

кітап

b)

Нұркен

c)

қасиет

d)

саудагер

36.

Буын үндестігімен дыбыс үндестігін сақтай отырып, "бесік" сөзіне қосымша жалғаңыз.

a)

бесікбен

b)

бесікқа

c)

бесіктен

d)

бесікім

37.

Сабырлық туралы мақалды көрсетіңіз

a)

Ас тұрған жерде ауру тұрмайды

b)

Қанағат қарын тойғызар

c)

Сабыр түрі сары алтын

d)

Сыбайласқанның суын іш

38.

a)

Толағай

b)

Елтеріс

c)

Орынтай

d)

Үскірік

39.

a)

1

b)

2

c)

3

d)

4

40.

Берілген мәтінмен сұрақтың түрлерін сәйкестендіріңіз

1) қандай? а) әңгімелеу

2) Не болды? ә) пайымдау

3) Не себепті? б) сипаттау

a)

1ә, 2б, 3а

b)

1б, 2а, 3ә

c)

1б, 2ә, 3а

d)

1а, 2б, 3ә

41.

Қай сөзге ұяң дауыссыздан басталатын көптік жалғауы жалғанады?

a)

жиһаз

b)

екі қораз

c)

қалақай

d)

биолог

42.

Достық туралы мақал-мәтелді табыңыз

a)

Жолдастының жолы кең

b)

Оқу-инемен құдық қазғандай

c)

Тату үйдің тамағы тәтті

d)

Шебердің қолы көпке ортақ

43.

Сөздерге сәйкес қосымшаларын жалғағанда ,қайсысы артық қалады?

Жұмыс... кеш келді. 1)-нен

Үлкендер...үйрен 2) -ден

Жүн... тоқып берді 3)-тан

4)-тен

a)

1

b)

2

c)

3

d)

4

44.

Айтылуымен жазылуында айырмашылығы бар сөзді табыңыз

a)

құмырсқа

b)

басқару

c)

желтоқсан

d)

жолдас

45.

"Ғажайып бақ "ертегісіндегі қарияның шәкірттері қазынаға қатысты қандай ұсыныс айтпағанын анықтаңыз

a)

қазыныны ханға беру

b)

қазынаны қайта жерге көміп тастау

c)

қазыныны биге беру

d)

қазынаны әкесіне беру

46.

Зерделінің қарияға айтқан: "Алысыңызбен қалайсыз? деген сөзінің мәнісін анықтаңыз

a)

"Балаларыңыз күте ме?" дегені

b)

"Ұйқыңыз қалай?"

дегені

c)

"Алыстағыны көре аласыз ба?" дегені

d)

"Тамақты ішіп-жеуіңіз қалай?" дегені

47.

Үзінді қай өлеңнен алынғанын анықтаңыз

Түрін - ай текеметтің! Асыл қандай?

Үңілдім үнсіз ғана басымды алмай.

“Келе ғой, қошақаным, өзіме!” - деп,

Әжем кеп сипағандай шашыма жай.

a)

"Оюлар"

b)

"Ертегі"

c)

"Арман"

d)

"Ана тіліне тағзым"

48.

"Ақдауыл хан" ертегісі қай оқиғамен аяқталды?

a)

Ханның ауруынан

жазылуымен

b)

Ханның ауырып қалуымен

c)

Ханның ашулануымен

d)

Ханның ем іздеуімен

49.

Теңеу қолданылған қатарды көрсетіңіз

a)

Жақсылық қылсаң ,бүтін қыл

b)

Жақсыға сөз батады

c)

Сабыр түбі-сары алтын

d)

Өтірікті шындай, ақсақты тыңдай қылма

50.

Ә.Қастеев туралы жазылған шығарманы көрсетіңіз

a)

"Құмға салған сурет"

b)

"Мысойған"

c)

"Күріш туралы сыр"

d)

"Түсінісу"

51.

"Ақылды аспаз" ертегісіндегі аспаз сатып алып келген ең қымбат тағамды көрсетіңіз

a)

нан

b)

күріш

c)

бидай

d)

тіл

52.

Қазақтың сурет өнерінің ең басында тұратын атақты суретшісі.................. атанарын ол кезде ешкім де ойламаған еді. Құмға сурет салудан бастаған балалық талап үлкен өнерге осылайша жол салды.

Көп нүктенің орнына сай келетін жауапты көрсетіңіз

a)

Әбілхан Қастеев

b)

Қаныш Сәтбаев

c)

Мақсұт Нұрылдаев

d)

Ыбырай Жақаев

53.

Жас кезінде Қоңқа бимен кездесіп,оны өзіне ұстаз тұтқан шешенді көрсетіңіз

a)

Орманбет би

b)

Төле би

c)

Әйтеке би

d)

Қазыбек би

54.

Жүзумен шұғылданудың спорттық жетістіктерге жетуде маңызы зор. Мысалы: суға секіру, су шаңғы спорты, есу ,желкен спорты және т.б. мұндай спорт түрлерімен айналысу үшін алдымен жүзіп үйрену қажет. Ал су добы, су асты және мәнерлеп жүзу спортының негіздері - жүзе мен сүңгу. Бұл екеуін шебер меңгерген спортшының жоғарыда аталған су спорты түрлері талап қойылады. Мысалы: су добы спорты үшін керегі доппен және допсыз жүзгенді жылдамдық пен ептілік, су асты спортында қолыңдағы қажетті құра-жабдықтарды тастамай, тез жүзіп, сүңги білу қажет.

Мәтін бойынша су добы спорты үшін адам бойынан табылуы керек қасиеттерді көрсетіңіз.

a)

Жылдамдылық,төзімділік

b)

Тез жүзіп,сүңги білу

c)

Сабырлылық,ақылдылық

d)

Ептілік,жылдамдық

55.

.

Жүзумен шұғылданудың спорттық жетістіктерге жетуде маңызы зор. Мысалы: суға секіру, су шаңғы спорты, есу ,желкен спорты және т.б. мұндай спорт түрлерімен айналысу үшін алдымен жүзіп үйрену қажет. Ал су добы, су асты және мәнерлеп жүзу спортының негіздері - жүзе мен сүңгу. Бұл екеуін шебер меңгерген спортшының жоғарыда аталған су спорты түрлері талап қойылады. Мысалы: су добы спорты үшін керегі доппен және допсыз жүзгенді жылдамдық пен ептілік, су асты спортында қолыңдағы қажетті құра-жабдықтарды тастамай, тез жүзіп, сүңги білу керек.

Құрал-жабдықтарды тастамай,тез жүзіп,сүңги білу қай спорт түрімен айналысатындар үшін маңызды екенін көрсетіңіз.

a)

Мәнерлеп жүзу

b)

Су асты спорты

c)

Су добы спорты

d)

Желкен спорты

56.

Жүзумен шұғылданудың спорттық жетістіктерге жетуде маңызы зор. Мысалы: суға секіру, су шаңғы спорты, есу ,желкен спорты және т.б. мұндай спорт түрлерімен айналысу үшін алдымен жүзіп үйрену қажет. Ал су добы, су асты және мәнерлеп жүзу спортының негіздері - жүзе мен сүңгу. Бұл екеуін шебер меңгерген спортшының жоғарыда аталған су спорты түрлері талап қойылады. Мысалы: су добы спорты үшін керегі доппен және допсыз жүзгенді жылдамдық пен ептілік, су асты спортында қолыңдағы қажетті құра-жабдықтарды тастамай, тез жүзіп, сүңги білу керек.

Жүзу мен сүңгуді шебер меңгерген спортшыға сай келетін қатарды көрсетіңіз.

a)

Жылдамдықты одан әрі күшейту керек

b)

Су спорты түрлерінен жақсы нәтижеге қол жеткізуі мүмкін.

c)

Олар барлық жарыста жеңіске жетеді.

d)

Мұндай спортшылар өте аз болады.

57.

Балқаштың бойында тұратын менің Егор деген досым бар . Ол балықшы еді . Үйі көлдің жағасында . Қасында қалың қамыс . Егордың үйіне мен келгелі төрт- бес күн болды . Бір күні қызық оқиға көрдім.

Түскі тамақтан соң далаға шығып , көлді тамашалап тұр едім , қораға бұзауын ерткен бір сиыр кірді . Оны қалың сона қоршап ұшып жүр .Сиыр құйрағымен де , аяғымен де қорғанған болады . Одан соналар кете қоймайды . Сиыр тура бастырманың астына барды . Мен бұлар қораға неге кірмейді деп ойладым , сөйтсем оның себебі бар екен . Бастырманың астында тауықтар қонақтап отар еді . Олар соналарға жабылып , түгел жоқ қылды.

Егордың немен айналысқандығын анықтаңыз.

a)

Мал шаруашылығымен

b)

Балық аулаумен

c)

Егін шаруашылығымен

d)

Тазалық жұмыстарымен

58.

Балқаштың бойында тұратын менің Егор деген досым бар . Ол балықшы еді . Үйі көлдің жағасында . Қасында қалың қамыс . Егордың үйіне мен келгелі төрт бес күн болды . Бір күні қызық оқиға көрдім. Түскі тамақтан соң далаға шығып , көлді тамашалап тұр едім , қораға бұзауын ерткен бір сиыр кірді . Оны қалың сона қоршап ұшып жүр .Сиыр құйрағымен де , аяғымен де қорғанған болады . Одан соналар кете қоймайды . Сиыр тура бастырманың астына барды . Мен бұлар қораға неге кірмейді деп ойладым , сөйтсем оның себебі бар екен . Бастырманың астында тауықтар қонақтап отар еді . Олар соналарға жабылып , түгел жоқ қылды.

Сиырдың соналардан құтылу үшін істеген амалын көрсетіңіз.

a)

Соналарға жабылып ,жоқ қылды

b)

Қасына бұзауын ертті

c)

Бастырманың астына барды

d)

Тауықтарды көмекке шақырды.

59.

Қаз -суда жүретін құс.Оның мойны ұзын, аяғы қысқа, қызыл немесе қызғылт сары түсті болып келеді.Аяғының алдыңғы үш саусағы жүзу жарғақтары арқылы тұтасқан.Қаздар суда жақсы жүзеді.Бірақ өте сирек сүңгиді және су

астында ұзақ болмайды. Шөп, жапырақ, жемістермен және дәнмен қоректенеді.

Қаздардың асыранды түрлері де,жабайы түрлері де бар.Қазды адам сонау ерте заманнан бері қолға үйреткен.

Барлық көне шежірелер қаздың қауырсынынан жасалған қаламмен жазылған. Мұндай қауырсын қаламмен Ломоносов,Пушкин,Гоголь, Абай, Шоқан және басқалар да жазды. Қаздың немен қоректенетіні туралы қай азатжолда айтылғанын көрсетіңіз.

a)

2,3

b)

1

c)

1,2

d)

3

60.

Қаз -суда жүретін құс.Оның мойны ұзын, аяғы қысқа, қызыл немесе қызғылт сары түсті болып келеді.Аяғының алдыңғы үш саусағы жүзу жарғақтары арқылы тұтасқан.Қаздар суда жақсы жүзеді.Бірақ өте сирек сүңгиді және су

астында ұзақ болмайды. Шөп, жапырақ, жемістермен және дәнмен қоректенеді.

Қаздардың асыранды түрлері де,жабайы түрлері де бар.Қазды адам сонау ерте заманнан бері қолға үйреткен.

Барлық көне шежірелер қаздың қауырсынынан жасалған қаламмен жазылған. Мұндай қауырсын қаламмен Ломоносов,Пушкин,Гоголь, Абай, Шоқан және басқалар да жазды.

Мәтін бойынша қаздың өте аз істейтін іс-әрекетін көрсетіңіз.

a)

жүзу

b)

Сүңгу

c)

ұшу

d)

қалықтау

61.

Қаз -суда жүретін құс.Оның мойны ұзын, аяғы қысқа, қызыл немесе қызғылт сары түсті болып келеді.Аяғының алдыңғы үш саусағы жүзу жарғақтары арқылы тұтасқан.Қаздар суда жақсы жүзеді.Бірақ өте сирек сүңгиді және су

астында ұзақ болмайды. Шөп, жапырақ, жемістермен және дәнмен қоректенеді.

Қаздардың асыранды түрлері де,жабайы түрлері де бар.Қазды адам сонау ерте заманнан бері қолға үйреткен.

Барлық көне шежірелер қаздың қауырсынынан жасалған қаламмен жазылған. Мұндай қауырсын қаламмен Ломоносов,Пушкин,Гоголь, Абай, Шоқан және басқалар да жазды. Қаздың сипаттарына жатпайтын қатарды көрсетіңіз.

a)

Қызыл немесе қызғылт сары түсті болып келеді.

b)

Қауырсын қаламмен Абай жазған.

c)

Мойны ұзын болып келеді.

d)

Аяғы қысқа болады.

62.

Коаланың бауыры эвкалипт жапырағының уын залалсыздандырады.Алайда иісінен құтыла алмайды.Коаланың айналасына жағымсыз иіс жаюы осы эвкалипт жапырағындағы майдан туындайды.Аңның бүкіл ағзасына тарайтын майдың бір бөлігі ұшады,дегенмен бір бөлігі ағзада қалады.Оның бір-пайдасы коаланың былтырғы терісінде болатын паразиттердің төгілуіне себепші болады.

Эвкалиптің пайдасы осымен шектеліп қалмайды.Коала бұл жапырақтарды дене температурасын реттеу үшін де қолданады,сондықтан қай жапырақты таңдау керектігін өте жақсы біледі.Егер дене жылуы азайса, яғни тоңа бастаса, өзін жылытатын жапырақты тауып жейді. Егер ыстығы бар болса, салқындатқыш жапырақты шайнайды.Сондай-ақ эвкалипт жапырағындағы өзге майлар коаланың қан қысымын түсіреді және бұлшық еттерінің тынығуына көмектеседі.

Коаланың терісінің паразиттері неден қорқады?

a)

Бамбук ағашының бұтақтарынан тараған нәзік ұлпалардан.

b)

Коаланың жер бауырлап жатып алуынан.

c)

Коаланың теріп жеген жапырағының тікенегінен.

d)

Коаланың терісіндегі майдың жағымсыз иісінен.

63.

Бір кептер үлкен қайыңның бұтағындағы қалың жапырақтардың арасында бейқам отыр еді. Жоғарғы жағындағы бұтаққа жалпылдап кеп қара қарға қонды.. Содан кейін мойнын бір жоғары, бір төмен созғылап, өңешін қырнай қарқылдай бастайды. Қарғаның барқылдақ даусынан кептердің құлағы бітіп, басы зеңіп, мазасы кетеді. Сонда да өзі білер деп, үндемей шыдап бағады. Бірақ қара қарға қарқылдауын тоқтатпайды. Денесі түршігіп, берекесі қашқан кептер:

— Оу, қарға, таң атқалы балапандарыма жем тасып, әбден шаршап, мына қайыңның саясына аздап демалайын деп отыр едім. Мүмкін болса, біраз қоя тұршы, мазаны алмай, – деп өтінеді.

Өзінің әніне түсінбегеніне қарғаның қабағы түсіп кетеді. Тұмсығы сорайып, кілмие қарайды:

— Ей, осылай шаршап отырғанда, көңіліңді көтерейін деп, әдейі сайрап отырған жоқпын ба?! – дейді.

Кептер өз өтінішін ұқпаған қарғаға таңдана қарайды да әрі ұшып кетеді.Кептер неліктен шаршады?

a)

Қарғаның сөз түсінбейтіндігінен

b)

Балаларына тамақ тасығандықтан

c)

Жолдың ұзақтығынан

d)

Қарғаның даусын естігендіктен

64.

Коаланың бауыры эвкалипт жапырағының уын залалсыздандырады. Алайда иісінен құтыла алмайды. Коаланың айналасына жағымсыз иіс жаюы осы эвкалипт жапырағындағы майдан туындайды. Аңның бүкіл ағзасына тарайтын майдың бір бөлігі ұшады, дегенмен бір бөлігі ағзада қалады. Оның бір пайдасы – коаланы терісінің ішіндегі паразиттерден қорғауы, өйткені осы май коаланың былғары терісінде болатын паразиттердің төгілуіне себепші болады.

Эвкалиптің пайдасы осымен шектеліп қалмайды. Коала бұл жапырақтарды дене температурасын реттеу үшін де қолданады, сондықтан қай жапырақты таңдау керектігін өте жақсы біледі. Егер дене жылуы азайса, яғни тоңа бастаса, өзін жылытатын жапырақты тауып жейді. Егер ыстығы бар болса, салқындатқыш жапырақты шайнайды. Сондай-ақ эвкалипт жапырағындағы өзге майлар коаланың қан қысымын түсіреді және бұлшық еттерінің тынығуына көмектеседі.

Эвкалипт жапырағының уын залалсыздандыратын не?

a)

Коаланың бауыры

b)

Коаланың майлары

c)

Коаланың табаны

d)

Коаланың терісі

65.

Коаланың бауыры эвкалипт жапырағының уын залалсыздандырады. Алайда иісінен құтыла алмайды. Коаланың айналасына жағымсыз иіс жаюы осы эвкалипт жапырағындағы майдан туындайды. Аңның бүкіл ағзасына тарайтын майдың бір бөлігі ұшады, дегенмен бір бөлігі ағзада қалады. Оның бір пайдасы – коаланы терісінің ішіндегі паразиттерден қорғауы, өйткені осы май коаланың былғары терісінде болатын паразиттердің төгілуіне себепші болады.

Эвкалиптің пайдасы осымен шектеліп қалмайды. Коала бұл жапырақтарды дене температурасын реттеу үшін де қолданады, сондықтан қай жапырақты таңдау керектігін өте жақсы біледі. Егер дене жылуы азайса, яғни тоңа бастаса, өзін жылытатын жапырақты тауып жейді. Егер ыстығы бар болса, салқындатқыш жапырақты шайнайды. Сондай-ақ эвкалипт жапырағындағы өзге майлар коаланың қан қысымын түсіреді және бұлшық еттерінің тынығуына көмектеседі.

Коаланың терісінің паразиттері неден қорқады?

a)

Бамбук ағашының бұтақтарынан тараған нәзік ұлпалардан.

b)

Коаланың жер бауырлап жатып алуынан.

c)

Коаланың теріп деген жапырағының тікенінен.

d)

Коаланың терісіндегі майдың жағымсыз иісінен.

66.

Коаланың бауыры эвкалипт жапырағының уын залалсыздандырады. Алайда иісінен құтыла алмайды. Коаланың айналасына жағымсыз иіс жаюы осы эвкалипт жапырағындағы майдан туындайды. Аңның бүкіл ағзасына тарайтын майдың бір бөлігі ұшады, дегенмен бір бөлігі ағзада қалады. Оның бір пайдасы – коаланы терісінің ішіндегі паразиттерден қорғауы, өйткені осы май коаланың былғары терісінде болатын паразиттердің төгілуіне себепші болады.

Эвкалиптің пайдасы осымен шектеліп қалмайды. Коала бұл жапырақтарды дене температурасын реттеу үшін де қолданады, сондықтан қай жапырақты таңдау керектігін өте жақсы біледі. Егер дене жылуы азайса, яғни тоңа бастаса, өзін жылытатын жапырақты тауып жейді. Егер ыстығы бар болса, салқындатқыш жапырақты шайнайды. Сондай-ақ эвкалипт жапырағындағы өзге майлар коаланың қан қысымын түсіреді және бұлшық еттерінің тынығуына көмектеседі.

Мәтінге ең лайықты ат қойыңыз.

a)

Эвкалипт жапырағы қалай өседі?

b)

Коаланы кімдер емдейді?

c)

Коала жапырақты қалай пайдаланады?

d)

Коала эвкалипт ағашына қалай өрмелейді?

67.

Айтылуы мен жазылуында айырмашылық бар сөзді көрсетіңіз.

a)

Ғалам

b)

Таспа

c)

Сенбе

d)

Торпақ

68.

Қай мәтіннің тірек сөздері «дәрігер», «маман», «таңдаулы» сөздері бола алады?

a)

Мамандықтар

b)

Сән мен талғам

c)

Ғарыш әлемі

d)

Жазғы демалыс

69.

Қоңқа би айтқан «қайырсыз байға» тән қатарды көрсетіңіз.

a)

Жұртқа пайдасы тимейді.

b)

Өзгелерге құрмет көрсетеді.

c)

Тек жақсылыққа жасауға асығады.

d)

Халықтың жағдайын ойлайды.

70.

«Өрмекші мен шыбын» мысалы қалай аяқталатынын көрсетіңіз.

a)

Шыбынның өрмекке шырмалып қалуымен

b)

Шыбынның өрмек тоқуды үйренуімен

c)

Шыбынның өрмекшіге алғыс айтуымен

d)

Шыбынның өрмекшіні құтқарып қалуымен

71.

Зерделінің қарияға айтқан: «Тәттіңізбен қалайсыз?» деген сөзінің мәнісін анықтаңыз.

a)

«Тамақты ішіп-жеуіңіз қалай?» дегені

b)

«Екі аяғыңыз қалай?» деген

c)

«Алыстағыны көре аласыз ба?» дегені

d)

«Ұйқыңыз қалай?» дегені

72.

Айқұлақ – ұлттық ойын. Бұл ойын көктем, жаз айларында ойналады. Айқұлақ ойнау үшін кешқұрым ауыл балалары жиналып, орталарынан үш баланы шығарады. Олардың бірі – қасқыр, бірі – қойшы, бірі ит болады. Қасқыр болатын баланың маңдайын орамалмен байлайды, арқасына киім-кешек тығып томпайтады. Балалар қасқырды жасырады. Қойшыға жыртық шапан, басына жаман бөрік кигізеді, қолына таяқ ұстатады. Ит қойшыға еріп, қойдың қасына жатады. Қалған балалар қой болады. Содан соң қойлар дүр етіп үркеді, ит абалайды, қойшы қойларды айырып алады. Қасқыр қайта-қайта шауып, бірде құр кетіп, бірде алып кетіп жүріп, қойлардың бәрін тауысады. Осылай ойын аяқталып, алғашқы тәртіппен қайта басталады.

Мәтін бойынша ойын қай кезде аяқталатынын көрсетіңіз.

a)

Түн болғанда

b)

Қойшы қасқырды ұстап алса

c)

Қойлар таусылғанда

d)

Қасқыр итті ұрлап алып кетсе

73.

Айқұлақ – ұлттық ойын. Бұл ойын көктем, жаз айларында ойналады. Айқұлақ ойнау үшін кешқұрым ауыл балалары жиналып, орталарынан үш баланы шығарады. Олардың бірі – қасқыр, бірі – қойшы, бірі ит болады. Қасқыр болатын баланың маңдайын орамалмен байлайды, арқасына киім-кешек тығып томпайтады. Балалар қасқырды жасырады. Қойшыға жыртық шапан, басына жаман бөрік кигізеді, қолына таяқ ұстатады. Ит қойшыға еріп, қойдың қасына жатады. Қалған балалар қой болады. Содан соң қойлар дүр етіп үркеді, ит абалайды, қойшы қойларды айырып алады. Қасқыр қайта-қайта шауып, бірде құр кетіп, бірде алып кетіп жүріп, қойлардың бәрін тауысады. Осылай ойын аяқталып, алғашқы тәртіппен қайта басталады.

Айқұлақ ойыны қай кезде ойналатынын көрсетіңіз.

a)

Ызғарлы күні

b)

Жылы кезде

c)

Аяз күні

d)

Суық кезде

74.

Қаз – суда жүретін құс. Оның мойны ұзын, аяғы қысқа, қызыл немесе қызғылт сары түсті болып келеді. Аяғының алдыңғы үш саусағы жүзу жарғақтары арқылы тұтасқан. Қаздар суда жақсы жүзеді. Бірақ өте сирек сүңгиді және су астында ұзақ болмайды. Шөп, жапырақ, жемістермен және дәнмен қоректенеді.

Қаздардың асыранды түрлері де, жабайы түрлері де бар. Қазды адам сонау ерте заманнан бері қолға үйреткен.

Барлық көне шежірелер қаздың қауырсынынан жасалған қаламмен жазылған. Мұндай қауырсын қаламмен Ломоносов, Пушкин, Гоголь, Абай, Шоқан және басқалар да жазды.

Мәтін бойынша қаздың өте аз істейтін іс-әрекетін көрсетіңіз.

a)

Жүзу

b)

Сүңгу

c)

Ұшу

d)

Қалықтау

75.

Бір кептер үлкен қайыңның бұтағындағы қалың жапырақтың арасында бейқам отыр еді. Жоғары жағындағы бұтаққа жалпылдап кеп қара қарға қонады. Сонан соң мойнын бір жоғары, бір төмен созады. Өңешін қырнап, қарқылдай бастайды.

Қарғаның қарқылдақ даусынан кептердің құлағы бітеді. Басы зеңіп, мазасы кетеді. Сонда да өзі білер деп, үндемей шыдап бағады. Бірақ қара қарға қарқылдауын тоқтатпайды. Денесі түршігіп, берекесі кеткен кептер:

– Оу, қарға! Таң атқалы балапандарыма жем тасып шаршадым. Мына қайыңның саясында аздап демалайын деп отыр едім. Мүмкін болса қоя тұршы, мазаны алмай, – деп өтінеді.

Өзінің әніне кептердің түсінбегеніне қарғаның қабағы түсіп кетеді. Тұмсығы сорайып, кілмие қарайды да:

– Ей, шаршап отырғаныңда көңіліңді көтерейін деп, әдейі сайрап отырған жоқпын ба? – дейді.

Кептер өз өтінішін ұқпаған қарғаға таңдана қарайды да, әрі ұшып кетеді.

Мәтіннен қандай қорытынды шығаруға болады?

a)

Біреуге қастандық жасағысы келгендер бар.

b)

Адамдар кейде өз кемшілігін өзі байқамайды.

c)

Жұмыстан шаршаған соң демалмаған жөн.

d)

Қарғаның дауысы бұлбұлдан асып түседі.

4 СЫНЫП ОЖСБ УЛБОСЫН

Total questions: 75

Worksheet time: 3hrs 30mins