ร้อยแก้วเชิงสาธกโวหาร

ร้อยแก้วเชิงเทศนาโวหาร

ร้อยแก้วเชิงบรรยายโวหาร

ร้อยแก้วเชิงพรรณนาโวหาร

ทรงก่อตั้งโบราณคดีสโมสร

ทรงพระราชนิพนธ์พระราชหัตถเลขา

ก่อตั้งโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ

ทรงประกาศเลิกทาสโดยปราศจากเหตุการณ์วุ่นวาย

น้ำลดตอผุด

รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี

อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน

มีวิชาเหมือนมีทรัพย์อยู่นับแสน

เพราะเป็นการเงินตามกฎมณเฑียรบาล

เพราะรัชกาลที่ 5 ไม่อยากให้ผู้อื่นติเตียน

เพราะต้องนำความรู้ที่ได้ศึกษามาใช้ให้เป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติ

เพราะเงินพระคลังข้างที่เป็นเงินในส่วนที่ใช้สำหรับค่าใช้จ่ายเพื่อการศึกษาของพระราชโอรส

ประชาชนทั่วประเทศ

บุคคลที่กำลังสำเร็จการศึกษา

บุคคลที่ต้องการประกอบอาชีพ

บุคคลที่อยู่ในวัยศึกษาเล่าเรียน

จงเป็นคนอ่อนน้อมว่านอนสอนง่าย

จงประพฤติตัวหันมาทางที่ชอบที่ถูกอยู่เสมอเป็นนิจเถิด

จงละเว้นเวลาที่ชั่วซึ่งรู้ได้เองแก่ตัว หรือผู้ตักเตือนแนะนำให้อยู่แล้ว

จงอุตสาหะที่จะเรียนวิชาเข้าเป็นกำลังที่จะทำตัวให้ดีกว่าสัตว์เดรัจฉาน

ทรงเห็นความสำคัญของภาษาไทย

ทรงแยกเงินส่วนพระองค์ออกจากเงินแผ่นดิน

ทรงจำกัดสิทธิของเจ้านายไว้เสมอกับราษฎรทั่วไป

ทรงส่งคนไทยไปศึกษาวิชาการยังประเทศยุโรปเพื่อกลับมารับราชการ

ผู้ที่เข้ารับราชการ

ชนชั้นสูงในสังคมไทย

ทุกคนที่ประพฤติตาม

ผู้ที่กำลังจะไปศึกษาต่อต่างประเทศ

แบงก์

ปอนด์

มิสเตอร์

เอสไควร์

รู้น้อยว่ามากรู้ เริงใจ

กลกบเกิดอยู่ใน สระจ้อย

ห้ามเพลิงไว้อย่าให้ มีควัน

ห้ามสุริยะแสงจันทร์ ส่องไซร้

พฤษภกาสร อีกกุญชรอันปลดปลง

โททนต์เสน่งคง สำคัญหมายในกายมี

อันดีชั่วตัวตายเมื่อภายหลัง

ชื่อก็ยังยืนอยู่มิรู้หาย

เหมือนดวงตาตอกประทับติดกับกาย

เป็นเครื่องหมายบอกทั่วทุกตัวคน

จงรู้ไว้เถิดว่าทำผิดเมื่อใดจะได้รับโทษทันที

พึงรูว่าต้องใช้หนี้เมื่อใด ก็ต้องรับโทษเมื่อนั้นพร้อมกัน

ไปอยู่โรงเรียนใดก็ประพฤติตนให้เรียบร้อยตามแบบอย่างที่เขาตั้งลงไว้

การไปเรียนครั้งนี้มุ่งหมายใหัไปเรียนวิชาอย่างเดียว ไม่มั่นหมายให้มีเกียรติยศชื่อเสียง

ให้รู้จักการวางตน

ให้รู้จักรักษาชื่อเสียงวงศ์ตระกูล

ให้รู้จักการเข้าสังคมอย่างตะวันตก

ให้เห็นความสำคัญของภาษาอื่น แต่ไม่ทิ้งภาษาไทย

พระราชดำริ

พระราชดำรัส

พระราชประสงค์

พระราชปณิธาน

เพื่อพระราชทานแก่ประชาชนทั้งประเทศ

เพื่อพระราชทานแก่พระราชวงศ์บางพระองค์

เพื่อพระราชทานแก่นักเรียนทุนเล่าเรียนหลวง

เพื่อพระราชทานแก่พระเจ้าลูกยาเธอทั้งสี่พระองค์ที่จะเสด็จไปศึกษาต่อยังต่างประเทศ

ภาษาไทยมีความสำคัญกว่าภาษาอื่นๆ

ภาษาไทยเป็นภาษาประจำชาติที่จำเป็นต้องศึกษา

แม้จะศึกษาภาษาอื่นๆ ก็จะต้องใช้ภาษาไทยให้กว้างขวางออกไป

ไม่ว่าจะเป็นชนชาติใด ก็ควรศึกษาภาษาประจำชาติของตนให้เข้าใจอย่างถ่องแท้

การวางตน

การตั้งใจศึกษาเล่าเรียน

การใช้พระราชทรัพย์ให้เป็นประโยชน์

การเห็นคามสำคัญและไม่ละทิ้งภาษาไทย

เพื่อรักษาความเป็นคนไทยไว้

เพื่อเป็นพื้นฐานในการศึกษาภาษาอื่นๆ

เพื่อนำคามรู้จากต่างประเทศมาใช้ให้เกิดประโยชน์

เพื่อแปลตำราวิชาการที่แต่งด้วยภาษาต่างประเทศออกเปํนภาษาไทยที่ดี

เงินของแผ่นดิน

เงินที่จ่ายเบี้ยหวัดกลางปี

เงินที่กำหนดจ่ายเป็นรายปีให้แก่พระบรมวงศานุวงศ์

เงินส่วนที่ถวายพระมหากษัตริย์เพื่อทรงใช้ในพระราชกิจต่างๆ

ความเมตตา

ความซื่อสัตย์

ความกตัญญู

การรับราชการ

ขอบังคับว่าต้องเขียนจดหมายถึงพ่อทุกคนอย่างน้อยเดือนละฉบับ

เมื่อไปอยู่โรงเรียนแห่งใดจงประพฤติการให้เรียบร้อยตามแบบอย่างซึ่งเขาตั้งลงไว้

ถ้าจะใช้เงินแผ่นดินสำหรับให้ไปเล่าเรียนแก่ผู้ซึ่งไม่มีสติปัญญาเฉลียวฉลาดก็จะเป็นการเปล่าประโยชน์

จงตั้งใจเสมอว่าตัวเป็นคนจน ไม่มั่งมีเหมือนคนอื่น อย่าอวดมั่งอวดมีทำเทียบเคียงเขาให้ฟุ้งซ่านเป็นอันขาด

ความสัมพันธ์กับต่างประเทศ

ค่านิยมการส่งบุตรหลานไปศึกษาต่อต่างประเทศ

การเตรียมความพรัอมเพื่อรับอารยธรรมตะวันตก

ระบบบริหารราชการแผ่นดินที่เกี่ยวข้องกับพระราชสำนัก

จงอุตสาหะเล่าเรียนด้วยความเพียรอย่างยิ่ง

อย่าไปอวดมั่งอวดมี ทำเทียบเทียมเขาให้ฟุ้งซ่านเป็นอันขาด

อย่าทำมือโตใจโตสุรุ่ยสุร่ายโดยถือตัวว่าเป็นเจ้านายมั่งมีมาก

จงจำไว้ตั้งใจอยู่ให้เสมอว่าต้องเป็นคนจน มีเงินใช้เฉพาะจะรักษาความสุขของตัวเองพอสมควรเท่านั้น

การศึกษาเล่าเรียนเป็นสิ่งสำคัญที่สุด

ความประหยัดเป็นสิ่งจำเป็นและมีคุณประโยชน์

การเป็นคอ่อนน้อมย่อมมีคนยกย่องสรรเสริญ

คนที่มียศฐาบรรดาศักดิ์ไม่ควรวางตัวเหนือคนอื่น

ปฏิบัติตนให้อยู่ในกรอบประเพณีอันดีงาม

ปฏิบัติตนเป็นผู้สุภาพอ่อนน้อม ไม่มีฐิติมานะ

ใช้วิชาความรู้อันเป็นทรัพย์มรดกซึ่งเป็นสมบัติติดตัว

ต้องศึกษาให้จบด้วยความตั้งใจและนพความรู้มาพัฒนาตนเองและประเทศชาติ