Oto czterdzieści lat dobiegało, jak nie widział kraju, i Bóg wie ile, jak nie słyszał mowy rodzinnej, a tu tymczasem ta mowa przyszła sama do niego – przepłynęła ocean i znalazła go samotnika, na drugiej półkuli, taka kochana, taka droga, taka śliczna!

Dochowaj, strzelcze, to moja rada:

Bo kto przysięgę naruszy,

Ach, biada jemu, za życia biada!

I biada jego złej duszy!

Bo słuchajcie i zważcie u siebie,

Że według Bożego rozkazu:

Kto nie doznał goryczy ni razu,

Ten nie dozna słodyczy w niebie

"Syzyfowe prace" napisał...

"Niestetyż, i posag, i ona /w jednej skrzynce zamkniona!"

"Ona mu z kosza daje maliny/A on jej kwiatki do wianka"

"A kiedy trzeba na śmierć idą po kolei/Jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec"

"Idź, serdeńko, bo cię trzepnę"

"To jedno puste miejsce nęci go i mami/Już nie puste, bo on je napełnił myślami"

"Że słyszałbym głos z Litwy/ Jedźmy, nikt nie woła"

Jestem jak statek, który jeśli nie wejdzie do portu to utonie...

Z rannym świtem dzwoniono w kaplicy;

Już przed chatą nie było żołnierza,

Bo już Moskal był w téj okolicy.

Przyszedł lud widzieć zwłoki rycerza.

Na pastuszym tapczanie on leży —

30W ręku krzyż, w głowach siodło i burka,

A u boku kordelas, dwururka.

Patrz, tam granat w sam środek kolumny się nurza,

Jak w fale bryła lawy, pułk dymem zachmurza;

Pęka śród dymu granat, szyk pod niebo leci

I ogromna łysina śród kolumny świeci.

Tam kula, lecąc, z dala grozi, szumi, wyje,

Ryczy, jak byk przed bitwą, miota się, grunt ryje; —

Już dopadła; jak boa śród kolumn się zwija,

Pali piersią, rwie zębem, oddechem zabija.

Najstraszniejszéj nie widać, lecz słychać po dźwięku,

Po waleniu się trupów, po ranionych jęku:

Gdy kolumnę od końca do końca przewierci,

Jak gdyby środkiem wojska przeszedł anioł śmierci.

Kiedy będziesz patrzył nocą w niebo, będzie ci się wydawało, że wszystkie gwiazdy śmieją się do ciebie, ponieważ ja będę uśmiechał się na jednej z nich.

Na głowie kwietny ma wianek,

W ręku zielony badylek.

A przed nią bieży baranek,

A nad nią lata motylek.

Klinocie drogi,

Mój dom ubogi

Oddany tobie

Ulubuj sobie.

Wyjeżdżamy do domu. Jejmość w złych humorach:

»Czym pojedziem?« »Karetą«. »A nie na resorach?«

Z wiosek zbiegły się tłumy wieśniacze:

Wódz to był wielkiej mocy i sławy,

Kiedy po nim lud prosty tak płacze

I o zdrowie tak pyta ciekawy.

(...) bo wszakże wiele by się strachu

Przez jeden dzień zatarło tajemniczą ciszą.

Teraz wszystko na nowo odradza się z twarzą Okropniejszą. – Zazdroszczę tej, co dzisiaj rano

Mną była.

Wyjeżdżamy do domu. Jejmość w złych humorach:

»Czym pojedziem?« »Karetą«. »A nie na resorach?«

Dusiło go jakieś bolesne zdumienie: gdzie rzucił okiem, nigdzie matki nie było. W mózg jego wrzynała się myśl, jak drzazga: niema, niema, niema... Ze ściśniętemi zębami wszedł do mieszkania, usiadł na wskazanem przez nauczycielkę krzesełku i, słuchając jej długiego kazania, ciągle myślał o matce. Te myśli były szeregiem wizerunków jej twarzy, które przemykały mu się pod powiekami i nikły. Znikanie ich było zawiązkiem, pierwszym sygnałem tęsknoty.

(...) Ale kaleczyć sobie uszy jeszcze przez lata całe twoim śpiewem, widzieć twe domicjuszowskie cienkie nogi, miotane tańcem pirrejskim, sluchać twej gry, twej deklamacji, twoich poematów, biedny poeto z przedmieścia, oto co przewyższyło moje siły i wzbudziło do śmierci ochotę. Rzym zatyka uszy słuchając ciebie, świat cię wyśmiewa, ja zaś dłużej już za ciebie płonić się nie mogę.

Każdą noc prawie, o jednej porze,

Pod tym się widzą modrzewiem.

Młody jest strzelcem w tutejszym borze;

Kto jest dziewczyna? Ja nie wiem.

ym gorzej. Wszystko to na złe wyszło i zgubi mnie sporzej; Piękność, talent wielkie są zaszczyty niewieście, Cóż po tym, kiedy była wychowana w mieście

On zaś patrzył na nią, jakby chcąc napełnić nią źrenice tak, aby po zamknięciu powiek obraz jej został mu pod nimi

To są ludzie, jakich dotąd świat nie widział, i nauka, o jakiej dotąd świat nie słyszał

Jestem jak statek, ktory jesli nie wejdzie do portu to utonie...

Największym ludzkim szczęściem jest - tylko nie tułać się.

Nikt się nie dowie,Jako smakujesz,Aż się zepsujesz.

Wódz to był wielkiej mocy i sławy,Kiedy po nim lud prosty tak płaczeI o zdrowie tak pyta ciekawy.

Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława, Wszystko to minie jako polna trawa.

Rankiem głos sumnienia nudzi,Nad wieczorem dręczy i przeraża,A nocą ze snu okropnego budzi…

Wszyscy dorośli byli kiedyś dziećmi, ale niewielu z nich pamięta o tym.

Po co me smutne oczy za sobą ciągniecie?Żalu mi przydajecie.

Rzym zatyka uszy słuchając ciebie, świat cię wyśmiewa, ja zaś dłużej już za ciebiepłonić się nie mogę.

„Bo słuchajcie i zważcie u siebie,

Że według Bożego rozkazu:

Kto nie doznał goryczy ni razu

Ten nie dozna słodyczy w niebie”.

"Dochowaj, strzelcze, to moja rada:

Bo kto przysięgę naruszy,

Ach, biada jemu, za życia biada!

I biada jego złej duszy!"

Jak ty masz powód, żeby być wesołym? Ty, biedaku?

Miłość nie polega na tym, aby wzajemnie sobie się przyglądać, lecz aby patrzeć razem w tym samym kierunku.

Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława,Wszystko to minie jako polna trawa

Nieszczesne ochędóstwo, żałosne ubiory

Mojej namilszej cory,

Cierpienie myśli jest kolącym ostem,Lecz rzeczywistość... o! ta jak żelazoRani, zabija..

Wylewa się spod skrzydła ściśniona piechota

Długą czarną kolumną, jako lawa błota,

W takiej ciszy - tak ucho natężam ciekawie,

Że słyszałbym głos z Litwy. - Jedźmy, nikt nie woła.

Przed oczyma rodziców swoich rostąc, mało

Od ziemie sie co wznióswszy, duchem zaraźliwym

- Życie jest śmiechu warte, więc się śmieję

Ludzie mają zbyt mało czasu, aby cokolwiek poznać

Nawet w obliczu śmierci przyjemna jest świadomość posiadania przyjaciela

Jakie piękne dziewicze ma lica?

Jaką pierś? - Ach, to była dziewica,

Woda się dotąd burzy i pieni,

Dotąd przy świetle księżyca

Snuje się para znikomych cieni;

Jest to z młodzieńcem dziewica.

Wprzódy słońce w miejscu stanie! Prędzej w morzu wyschnie woda, Nim tu u nas będzie zgoda

wiatr porywał znowu ten liść, by nim rzucać po lądach i morzach, by się nad nim znęcać do woli.

Na pustyni jest się trochę samotnym. - Równie samotnym jest się wśród ludzi.

Jestem jak statek, ktory jesli nie wejdzie do portu to utonie...

Bo ja rzadko kiedy myślę, alem za to chyża w dziele.