Worksheets5 сынып
Total questions: 51
Worksheet time: 26mins
Үйсіндердің астанасы:
Қызыл Аңғар (Чигучен)
Битянь
Ақтас
Үйсіндердің территориясы:
Батысында Қаратаудың шығысы, шығысында Бесбалыққа дейін, солтүстігінде Балқаш көлі, оңтүстігінде Ыстықкөлдің оңтүстік жағалауына дейін
Ташкент аймағы, Қаратау бөктерлерінен басталып, Талас өзенріне дейін
Қазақстанның батыс өлкелері,Тобыл,Орал,Жем өзендері мен Солт.Каспий маңы, Мұғалжар тауынан Дон өзеніне дейін
Үйсіндермен көрші жатқан мемлекеттер:
Қаңлылар
Ғұндар
Аландар
Ферғана (Давань)
Үйсіндердің құрамында болған тайпалар:
ся
алан
юэчжи
сарматтар
Үйсіндер б.з.б. ІІІ ғасырда Жетісу аймағында ... орнына орналасты
тиграхауда сақтарының
массагеттердің
хаомаваргалардың
парадарайалардың
Үйсіндердің халық саны:
630 мың
300 мың
600 мың
б.з.б. ІІІ-ІІ ғ.-20 мың, б.з.б. ІІ-І ғ. 10 мың, б.з.б. І-б.з. І ғ. 5-7 мың
Үйсіндердегі әскер саны:
188 800
120 000
140 000
Үйсіндердегі отбасы саны:
120 мың
110 мың
125 мың
"Усинго", "Синго" ұғымы:
көшпелі мемлекет
отырықшы мемлекет
әскери-демократиялық
Үйсін билеушісінің лауазымы:
Хан
Гуньмо
патша
шаньюй (тәңірқұт)
Үйсңндердің қоғамдық құрылысы:
Тулы (дулы),Оңқа би, Бек, Бұқара халық, Құл
Хан,Кіші хан, уәзір, Көсем, бұқара халық, құл
Шаньюй (тәңірқұт), білге хан, түменбасы, ру көсемдері, қарапайым халық,
Тайпа көсемдері, шонжарлар, абыздар, салт атты жауынгерлер, малшылар,қызметшілер, құлдар
Оңқа би :
соттың қызметін атқарушылар
тайпа көсемі
уәзір
малшылар мен егіншілер
Тулы (дулы):
соттың қызметін атқарушылар
уәзір
малшылар мен егіншілер
тайпа көсемі
Бек:
тайпа көсемі
уәзір
соттың қызметін атқарушылар
малшылар мен егіншілер
Бұқара халық:
малшылар мен егіншілер
уәзір
соттың қызметін атқарушылар
тайпа көсемі
Үйсіндер туралы деректер:
Чжан Цянь (Батысқа саяхат), Сыма Цянь (Тарихи жазбалар), "Жылнамалар кітабы","Цянь Ханьшу"
"Цянь Ханьшу", Чжан Цянь, Сыма Цянь, "Жу патшасының тарихы", "Авеста", "Махабхарата"
Үлкен Плиний, Полибий, Геродот, Диодор,Страбон,Қытай деректері
Қытай дерегі, Прииск (Византия елшісі), Аммиан Марцелин, Ромул, Л.Н.Гумилев, М.Қашғари, Дж.Верди, Рафаэл фрескасы, Ш.Уәлиханов, М.Жұмабаев
«Қазір үйсіндер күшті елге айналыпты. Мол сыйлық-тартулар ұсыну арқылы үйсіндерді шығыстағы атамекеніне көшіріп әкелуге, оларға ханшамызды ұзатып, күнбимен құдандалық байланыс орнатып, ғұндарға қарсы қолдануға болады», - деп жазды.
Чжан Цянь
Сыма Цянь
"Жылнамалар кітабы"
Қытай деректері
«Үйсіндердің басшысын гуньмо деп атайды. Оның әкесі сюннудың батыс шекарларындағы шағын патшалықты билеген. Сюнну оның әкесіне шабуыл жасаған кезде гуньмо туған, әкесі оны далаға тастап кеткен. Тұмсығымен ет тістеген қарғалар оның үстінде айналып ұшып жүрді, ал қасқырлар оны емізген. Шаньюй (сюннулардың билеушісі) бұған таңғалып, мұны ғажайып нәрсе санап, оны тәрбиелеп өсірді».
Чжан Цянь
"Жылнамалар кітабы"
Сыма Цянь
Қытай деректері
Б.з.б. 107 жылдың (б.з.б. 2ғ. аяғы) .Үйсін гуньмосы Қытай ханшайымын қалың мал ретінде 1000 жылқыға бағалап, үйленді, Ханша өз еліне сағыныш сезімін білдіретін "Аққу әні" деп аталатын жыр шығарды
Сыма Цянь
Чжан Цянь
"Жылнамалар кітабы"
Қытай деректері
"Осы уақытқа дейін үйсіндердің билеушісі әкесінің кегін қуу үшін өсті. Көк аспанның қолдауымен ол батысқа аттанды. Бұлардың қысымына төтеп бере алмаған юэчжилер Тохаристанға қарай жылжыды.Үйсін билеушісі өз халқын және юэчжилердің қол астында болған халықтарды, оған қоса Есік көлінің жағасындағы тайпаларды біріктіріп, өзі сол жерде тұрақтап қалды" деп жазылды
"Жылнамалар кітабы"
Чжан Цянь
Сыма Цянь
Қытай деректері
"Алғашында олар ғұндарға тәуелді болғанымен, кейін күшейген соң олардың қол астында болуды қаламады. Сөйтіп Ғұндармен, солтүстік-батысында Қаңлымен, батысында Дауаниямен, оңтүстігінде әр түрлі тұрақты иеліктермен араласып тұрды" деген мәліметтер берді
Чжан Цянь
Сыма Цянь
"Жылнамалар кітабы"
Қытай деректері
"Б.з.б. 177-176 жылдары үйсіндер ғұндардың қарамағына кірді. Құдіретті Мөде Тянь-Шанның Шығыс жағын өзіне қаратты...... Ал оның баласы Іле өзенінің алқабын қосып алды" деген мәліметтер берген
Х.Мацуда
Қытай деректері
Чжан Цянь
Сыма Цянь
Б.з.б. 4 ғасырда тохарлардың тайпалық одағы айналды:
үйсін мемлекетіне
ғұн мемлекетіне
юэчжи мемлекетіне
қаңлы мемлекетіне
Ғұндармен соғыста жеңілген юечжилер бөлінді.
Оңтүстік және солтүстік болып екіге бөлінді
Бірі ғұндарға бағынды, қалғаны қазіргі Ауғанстан мен Солтүстік Үндістанға қоныс аударып, Кушан мемлекетін құрды
Қытайдың солтүстік-батысындағы Лобнор, Тянь-Шань тауларын мекендеді
Қытай елшілігі үйсіндерге екінші рет келген уақыт:
б.з.б. 138ж
б.з.б. 119ж
б.з.б. 91ж
Жібек жолының бастамасы болған мерзім:
б.з.б. 119ж
б.з.б. 91ж
б.з.б. 138ж
Қытайдың және көрші елдердің 3000 жылдық тарихы баяндалған еңбек:
"Тарихи жазбалар"
"Цянь Ханьшу" (Хань әулеті)
"Батысқа саяхат"
Еңбегін 16 жыл бойы жазып, б.з.б 91 жылы бітірген тарихшы
Чжан Цянь
Сыма Цянь
Бань Гу
Бань Чжао
Қытайдың сол кездегі астанасы Чаң-анда патша сарайында 30 жылдай тұрып, тарих жазумен айналысқан тарихшы:
Чжан Цянь
Бань Гу
Сыма Цянь
Бань Чжао
Қытаймен тең құқықты дәрежеде саяси-сауда қатынасын жасаған:
Үйсіндер
Ғұндар
Қаңлылар
Юечжи
Б.з. І ғасырына жататын шығарма:
"Цянь Ханьшу"
"Батысқа саяхат"
"Шицзы" (Тарихи жазбалар)
"Үйсіндер өзіне басқа көптеген иеліктерді бағындырды" деген:
Бань Гу
Чжан Цянь
Сыма Цянь
Бань Чжао
"Үйсін гуньмосына ұзатылған қытай ханшасына қызмет ететін сарай әйелі үйсіндердің астанасы Чигу қаласында және төңірегінде тұратын үйсіннің "отырықшы шонжарларына" сыйлықтар үлестірген" деп қалдырған
Чжан Цянь
Бань Чжао
Бань Гу
Сыма Цянь
"Жерлері тегіс, шөптесін, жаңбырлы әрі суық келеді. Тауларында қылқан жапырақты ағаш көп өседі" деп табиғаты суреттелген:
Қытай деректерінде
Парсы деректерінде
Рим деректерінде
"Үйсіндер егіншілікпен де, бау-бақшамен де шұғылданбайды, шөбі мен суы мол жерлерді таңдап, малмен бірге бір орнынан екінші орынға көшіп жүреді" деп ақпарат берілген:
Парсы деректерінде
Қытай деректерінде
Грек,Рим деректерінде
"Үйсіндердің көзі көк, ат жақты, аққұбаша, сары шашты, жирен сақалды" деп сипаттады:
Парсы деректерінде
Грек,Рим деректерінде
Қытай деректерінде
Үйсін мемлекеті құрылған уақыт:
Б.з.б. 170-160ж
Б.з.б. 73ж
Б.з.б. 119ж
Б.з.б. 91ж
Үйсіндердің ғұндармен одақтасқан мерзімі
Б.з.б. 73ж
Б.з.б. 70ж
Б.з.б. 119ж
Б.з.б. 91ж
Хань империясы үйсіндердің ішкі саясатына араласып, үйсіндер екіге бөлінді
Б.з.б. 64-51 жылдары
Б.з.б. 119 жылдары
Б.з.б. 46-36 жылдары
Б.з.б. 145-86жылдары
Қытаймен одақтасып, ғұндар мен қаңлылармен соғысқан кезең
Б.з.б. 46-36ж
Б.з.б. 64-51ж
Б.з.б. 145-86ж
Б.з.б. 119ж
Ғұндар мен қаңлы біріккен әскері үйсіндердің астанасы Қызылаңғар қаласын талқандаған мерзім
Б.з.б.46ж
Б.з.б.42ж
Б.з.б.64-51ж
Үйсіндер Түрік қағанаты құрамына қосылған уақыт
VI ғ.
ІV ғ.
V ғ.
VIІ ғ.
Үйсіндердің жері 3 аймаққа бөлінген кез:
Б.з.б. 70ж
Б.з.б. 73ж
Б.з.б. 46-36ж
Б.з.б. 53ж
Үйсіндердің жері бөлінген 3 аймақ:
Батыс (ақ үйсіндер)
Шығыс (қара үйсіндер)
Орталық (сары үйсіндер)
Солтүстік (үйсіндер)
Үйсіндер антропологиялық жағынан ұқсас:
еуропеоидтерге
моңғолоидтерге
австралоидтерге
Ежелгі үйсіндердің бас мүсінін жасаған:
М.Герасимов
В.Алексеев
О.Смағұлов
Үйсіндер қоғамында қалыптасты:
Мүлік бәріне ортақ
Мүлік теңсіздігі
Жартылай ортақ
Билеушілер мен әскербасылары, лауазымды адамдарда:
Алтын мен мыс (қола) мөрлері
Ағаш пен мыс мөрлері
Тас пен сазбалшы мөрлері
Дәрежесі төмендердің таңбалары жасалды:
Алтын мен мыс
Алтын мен сазбалшық
Тас пен сазбалшық
Дәулетті адамдардың киімдері тігілді:
Жібектен, биязы жүннен
Жібектен, теріден жүннен
Арзанқол матадан немесе қой терісінен,
Қарапайым адамдардың киімдері тігілді:
Арзанқол матадан немесе қой терісінен
Жібектен немесе қой терісінен
Жібектен, биязы жүннен
