Бәйгеге шапқан жүйріктей жыр желісімен маңдай тері бұршақтап аққае Нысанбай ақын, бір мезет ….. Атығай-қарауыл рулары 6 қызын беріп, оның үстіне ….. қарақалпақтан бір, қалмақтан бір қыз алып, олардан 31 ұл, 40 қыз көргенін асқан мақтан етіп жырлады

- Абылай жолы - ауыр жол,

Батыр …., біліп қой.

Абылайдай берік бол

Алам десең абырой

Кенесары батыр қазақтардың тәуелсіздігінен айрылуының басты себебі “…..” деп қарайтын ел ағаларының ауызбірлігінің жоқтығынан деп біледі.

Бұл - 22 ге жаңа шыққан келбетті жігіт. Бір әке, бір шешеден туса да бітімі Кенесарыға мүлдем ұқсамайды. Сұңғақ бойлы, екі иығына екі жігіт мінгендей құлаш жауырын, тіп-тік келген, ат жақты, екі бетінен қаны тамған аққұба түсті. Мұрын, көз, қас-қабақтары қазақ жігіттерінен гөрі мол пішілген, танадай жалтыраған сопақтау келген үлкен қоңыр көздері адамға ілтипатпен қарайды.

Наурызбайдың оң қолында …. жігіттің күші бар дейтін жұрт.

Ол соңғы кезде өзі туып-өскен …. туралы көп ойлайтын болған. Наурызбайға … құр ғана туған жер емес. Ол кейде өзінің жыл құсы болып жаралмағанына өкінетін. Егер жыл құсы болса, сол … әр көктемде бір шарлап ұшпас па еді! Мұндайда Наурызбайдың жүрегі удай ашып, жанын қоярға жер тапқызбайды…

Күнімжанға “ауру екенім рас, жаным ауырады, көкірегім ауырады, жүрегім ауырады” деп мұңын шаққан кейіпкер

Кенесары өзімсінген кезде Наурызбайды қалай атайды

… пұшпағына дейін терге батқан атынан қарғып түсіп, белбеуін мойнына салып, қазақтың жамандықты естіртетін ескі дәстүрі бойынша екі қолын көкке көтеріп, тізерлей отырып, ағыл-тегіл жылаған қалпы Саржан мен Есенгелді сұлтандардың өлімін естіртті

Қапыда кетті қос арлан,

Жау сөзіне бос нанып.

Аямады қас дұшпан

Батырын қанға кек алып, - деп Саржан мен Есенгелді батырлардың өлімін естіген бойда жоқтау айтқан кейіпкер

Ағыбайдан Есенгелді мен Саржанның қалай қаза тапқанын толық естіген … бір түннің ішінде у ішкендей боп жүдеп шықты. Жетпіске келсе де, тіп-тік қапсағай денесі айдалада жел өтінде өскен жалғыз ағаштай тез-ақ бүкірейе қалған.

Жас кезімде, есер кезімде Көкшетауды мекендеген тағы ақ бураны садақпен атып өлтіріп едім. Бұл қылығымды естіген аузы дуалы ақсақалдар “Шырағым, Абылайдың ақ бурасы Көкшетаудың иесі еді, киесі ұрып жүрмесе неғылсын” деп еді. Көкшетауымнан айрылғанымды сол қылығымнан көруші едім. Есенгелді мен Саржанымды да сол ақ бураның киесі атты ма? Олай болса, Алла тағала жолыңа ақсарбас айтып, мойныма бұршақ салып тілеймін: қаһарыңды өзге балаларымнан аулақ ет. Сөз иесі кім

Алаша ханның бейтінің басында, үш жүздің ақсақал билері жиналып, Кенесарына ақ киізге салып, хан көтерген жыл

Көз жетпейтін жасыл дала,

Көргені азап, қиянат.

Ортасында ақ шағала,

Тұр күмбезді бір зират.

Өлең авторы

Гербурт-Жүсіп қолы бос болса … жанына келіп отыруды жақсы көретін. Оған осы айбарлы … бір ғажайып асыл мүлік болып көрінетін.

Ресей - дария, біз кішкентай ғана мөлдір бұлақпыз. Мөлдір бұлақ суы дарияға құйғанда несі қалады? Дария суы ащы болса, бұлақ суы да ащы болады, дария суы тұщы болса, бұлақ суы да тұщы болады. Менің күткенім сондай өмір ме? Жоқ, бұлақ дария болмай өз бетімен аға берсін дедім.

Кенесары кенет тұнжырап кетті. Шықшыттағы күре тамыры бүлкілдей ойнап, демін әзер алады.

Сөйлемдегі шықшыт сөзінің мағынасы

Шығармада аталатын “Шық” ұғымы

“Тәртіп бұзған адамның бетіне қылышпен не найзамен белгі салу” қалай аталады?

Үш күн бойы батыр, сұлтан, ақсақалдардың басын қосып өткен жиында алғаш қаралған мәселе

Үш күн бойы батыр, сұлтан, ақсақалдардың басын қосып өткен жиында қанша мәселе қарастырылды

Орта бойлы, кең жауырын, арықтау тарамыс денелі, жатаған келген ат жақты сұр кісі. Сәл қызғылт тартқан қыран көзді, жуан балуан мойынды. Отырған отырысында, тұрған тұрысында ілтипаттық пен тәкаппарлық қатар аңғарылады.

Кенесарының ойынша, хандыққа таласудың екі жолы бар

Ой иесін тап. Абылай ұрпақтарынан менің нем кем, дейді ол ішінен, атағым ба, бағым ба, дәулетім бе? Олар сияқты мен де Шыңғыс ханның әулетімін. Ұлы бабам Орта жүздің ханы Сәмекеге қырық мың жылқы біткен. Өз әкем Құдайменді сұлтанға да отыз мың қара көк пен күрең бітті емес пе?

Ой иесін тап. Менің қызметіме ақ патша да, Омбы генерал губернаторы да риза. Ал халық ше? Халық деген бір кеще жас бала, оны алдай алсаң болғаны, соңыңнан ере береді... Менің сол қасиетім ғой, осы уақытқа дейін жұртты уысымнан шығармай келгенім?

Саламат Юлаевтың көтерілісіне қатынасқан, белгілі жауынгерді баласы, әкесінің айтуы бойынша бекіністерді алудың әдістерінен хабардар кейіпкер

Әшіраптың өліміне себепкер болған Кенесарының бас жендеті

Іштесер деген не?

Сажын деген не?

Кенесары Ақмола бекінісіндегі батылдығы үшін Жеке батыр деп атаған батыр

Кенесары ханның үлкен істерде ақылдасатын, бірін Маймене, бірін Майсара еткен ең сенімді серіктері кімдер

Таққа отырған ханның оң жағындағы арғыннан шыққан адамды қалай атайды

Таққа отырған ханның сол жағындағы қыпшақтан шыққан беделді би, бекзада адамды қалай атайды

"Айдыныма келіп қонған аққуым еді, сірә, көлім тайызданайын деген екен, жолынан жарылқасын. Ұлтым бір дейтін еді, тек Бесонтиінге барып қосылмаса болғаны" деп Кенесары кім жоғалған кезде айтқан

Кенесары: Айдыныма келіп қонған аққуым еді, сірә, көлім тайызданайын деген екен, жолынан жарылқасын. Ұлтым бір дейтін еді, тек Бесонтиінге барып қосылмаса болғаны. Бұндағы Бесонтиін деген кім?

Көздері кішкентай, мойылдай қап-қара, қасы сирек түксиген, мұрны жалпақ, қарны кебежедей, салпы ерінді, жіңішке ұзын мұртты

Кенесарының апасы

Әкесінің айтқанына тек қатыгез бауырларынан қорыққанынан ғана көнетін Кенесарының бозөкпелеу аталас туысы

“Бір биеден ала да туады, құла да туады, бір шіріген жұмыртқа кімді бүлдірер” дейсің дейді ішінен Кенесары.

Қасымның інісің болып келетін Дайырдың бала(-лар)сы

Кенесары, Есенгелді, Саржандар Абылайдың қай әйелінен өрбіген ұрпақтар

Ойына түссе Кенесары ұйқысынан шошып оянатын “Абылайдың алдында ғана Орта жүз хан көтерген қырық мың жылқы айдаған Сәмекенің ұрпақтары”

- Анадан қорқақ болып тумап едім, - деді кенет дауысы дірілдеп кетіп. - Арманыма жеткенше қорқақтық білдірсем өз қанымды өзім ішейін, осы сертіме, ….. сен куә бол!

Наурызбайдың балалық шағы өткен мекен

Ол кейде өзінің жыл құсы болып жаратылмағанына өкінетін. Егер жыл құсы болса сол Көкшені әр көктемде бір шарлап ұшпас па еді!

Салық жинаудың қиындығынан қашып, бар халықтың атынан салықты Көкшетау, Қарқаралы өкрігтерімен қатарласа екі жылдан кейін төлеуді өтініп қағаз жазған. Бұл қағазбен қоса “кешкі серуеніне мінсін” деп, Бірінші Николай патшаның өзіне арнап, мойны қудай иілген алты ақ боз арғымақ жіберген.

Есенгелді мен Саржанды өлтірген

Алдап шақырып Қасым төренің басын алған

Жүдеп қалған жұрттың көңілін көтерумен қатар, ағасұлтан Қоңырқұлжаға өзге сұлтан, билердің алдында үлкен абырой әперген Николай патшаның указы