WorksheetsНКТ Қазақ тілі мен әдебиеті
Total questions: 30
Worksheet time: 30mins
Тіліміздің сөз байлығын, синонимдердің молдығын көрсететін сөздер
эвфемизм
табу
термин
десфимизм
Антоним болып тұрған мақал- мәтелді анықтаңыз
Айыратын жаман бар, қосатын жаран бар.
Еркек - бас, әйел - мойын.
Сенің атың тұра тұрсын, менің атым жүре тұрсын
Ұлға отыз үйден, қызға қырық үйден тыю.
Архаизм қатысып тұрған сөйлем
Кейбір қомды түйелерде
ағараңдаған әйел кимешектері көрінеді
Айран-асыр болған
Ақназардың аузы ашылып қалды
Бұл жарлықтан ұтқан Самеке, Бөкей, Уәли ханның тұқымдары ғана
Тайжан патшаға қарсы ереуіл ұйымдастмрғаны үшін бес жыл бұрын Омбы сотының үкімімен өлім жазасына кесілді
Еріннің дөңгеленіп алға қарай созылуынан жасалған дыбыс түрі
Еріндік дыбыстар
Қысан дыбыстар
Қатаң дыбыстар
Езулік дыбыстар
Ілгерінді ықпалы бар сөздер
Қашса, ала қап, көп бала
Көзсіз, көк гүл, кек алу
Сақ адам, ала көз, ашса
Жазсын, боз жирен, қара ала
Қай қатардағы сөздерден түбірлес сөздер жасауға болады
біл, бас, ат
жалт, әрбір, өн
дала, жи, бес
бүгін, бала, он
Туынды етістік жасайтын жұрнақтар
-да, -е, -ла
-палы, -меиі, -белі
-сыз, -дай, -ынды
-дық, -ле, -ты
Тіркесу арқылы жасалған зат есім
Күн тәртібі
Құлақсал
Қара сүмек болу
Күміс қасық
Күшейткіш үстеу арқылы жасалған сын есімдер
Тым жақсы, өте әдемі, нағыз адал
Сұп-сұр, аса ұғымтал, тұп- тұщы
Қызыл ала, ал қара көк, ұзын бойлы
Жақсы-жаман, үлкен-үлкен
Біріккен сын есімдер
Аппақ қылаң мінген топ жұмыр жотаға қарай тартып барады.
Күн түнерген бұлт.
Араларында мөлдір көзді кәрі- жасы кеп кездеседі.
Жас жігіттін өңі құп-қу.
Түбір сөзге әуелі көптік, одан кейін жатыс септік жалғауы
жалғануы арқылы жасалатын сан есім
Болжалдық сан есім
Топтау сан есім
Жинақтық сан есім
Реттік сан есім
Есімдіктің сөйлемдегі қызметін анықтаңыз.
Сырт киімін Абай өзі шешіп еді.
Бастауыш.
Анықтауыш.
Толықтауыш.
Баяндауыш.
Қалау райлы тіркесті табыңыз.
ертерек барғайсың.
жасыл шөп.
хат жазайын.
дұрыс оқы
Мінезі де, түрі де — бәрі өзім. Сызықшаның қойылу себебі
жалпылауыш сөздің алдынан қойылған
айқындауыш сөзден кейін қойылған
жалпылауыш сөзден кейін қойылған
бірыңғай мүшеден кейін қойылған
Бірыңғай мүшелердің арасына үтір қойылатын жағдай
да, де шылаулары етістіктен болған бірыңғай
баяндауыштардың арасында кайталанып келсе
бірынғай мүшенің алдынан жалпылауыш мүше келсе
да, де, әрі, яки, не, элде шылаулары екі бірыңғай
мүшенің арасына қайталанбай келсе
мен, және жалғаулықтары қайталанбай келсе
Аралас құрмаласты белгілеңіз
Осы қалыпта Әйгерім мен
Зылиқа шай жасамақ болып еді, үстел басына барлық жұрт
сыймайтын болған соң, Абай үстелді жиғызды да, ұзын кең дастарқан кілемге жазылды.
Қазақтың шынын айтқызатын екі нәрсе бар: сонын бірін
қолданып көріп едім, ештеңе шығара алмадым.
Тулкі кезікпей, аңшылар жолы болмай, қоска кеш қайтты.
Қапелімде не істерін білмей абдырап тұрғанда, екпіндей жеткен қабан жарып жіберді.
Қаратпа сөз
- Балуан, сені Паң шақырады, тез жүр, - деді бір жігіт.
Жауынгерлер енді кері қайтуға болатынын,
болмайтынын сұрады.
- Мен Сарарқаданмын. Балуан Шолақ жеріненмін, - дейді.
- Сізге әдейі амандасқалы келдім, - деді Сәбит.
Төлеу сөз
Біреудің сөзінің автор тарапынан өзгеріске ұшырап берілуі
Біреудің сөзін ешбір
өзгеріссіз, сол қалпында жеткізуі
Тел сөзбен байланысты
айтылған сөйлеушінің өз сөзі
Біреудің сөзінің мазмұнын ғана сақтап жеткізу
Ғылыми стильдің ерекше функционалдық міндеті
Ойды тұжырымды түрде хабарлауға талпынады.
Қарапайым сөздер көп қолданылады.
эмоцияға, экспрессияға жол беріледі.
Сөйлемдерде қысқарып
құрылған сөздер көп кездеседі.
Табу сөздердің туу себебі
халықтың наным-сеніміне байланысты
ішкі мәдениетінің төмендігіне байланысты
бірнеше сөздің тіркесуіне байланысты
ойды жағымды етіп жеткізуге байланысты
Архаизм қатысып тұрған сөйлем
Дауыл соғып құлатқандай жапырая қалған лашық
Япырмай, туған әкемнің
кешегі жас тоқалы туралы былай ойлауым күнә емес пе?
Үш жақтан бірдей қадалған найза қазақты да оятқандай
Есенгелді, Саржан
сұлтандардың қанын сатып алмақ па?
Дұрыс тасымалданған сөз
жұмырт-қа
қай-ырым
құмыр-сқа
отан-ымыз
Зат есімнін орнына жұмсалатын белгісіздік есімдіктері.
Қайсыбіреу, бірдеме, әлдене
ешкім, дәнеңе, ешқашан
әрқашан, әрбір, кімде-кім
бірнеше, біраз, әлденеше
Болжалдық сан есімді табыңыз.
мыңға тарта.
он-оннан.
екіден бір.
жиырма бес.
Қандай тұлғада жұмсалғанда етістікте бұйрықтық мағына
болмайды
шақ тұлғаларында жұмсалғанда
туынды түбір тұлғасында жұмсалғанда
етіс тұлғасында жұмсалғанда
болымсыз тұлғада жұмсалғанда
Бірыңғай толықтауыштар қатысқан сөйлем
Ол әндер ерлікті де, елдікті де, сұлулықты да сыйдырған.
Ол орта бойлы, дөңгелек денелі, қысқалау.
Өткеннің жақсы, жаманы
бүгінгі өлшеуішпен өлшенеді.
Ұранқайда Көкбай, Ерболдар да шайын ішіп болыпты.
Әрине – бәрі шетінен тамаша саясатшы, тарихшы, этнография, шежіресі.
Сөйлемдегі жалпылауыш мүше
бәрі
тарихшы
тамаша
саясатшы
Тұманның қалыңдығы сонша
— түк те көрінбейді. Сөйлемнің түрі:
түсіндірмелі салалас
шартты бағыныңқылы сабақтас
аралас құрмалас
мезгіл бағыныңқылы сабақтас
Тыныс белгісі дұрыс қойылған төл сөз
- Біздің халықта «Қарға қарғаның көзін шұқымайды» деуші еді, - деді.
-Біздін халықта, «Қарға қарғаның көзін шұкымайды» деуші еді! - деді.
- Біздің халықта «Қарға қарғаның көзін шұқымайды» деуші еді» - деді.
-Біздің халықта «Қарға
қарғанын көзін шұқымайды», - деуші еді! деді.
Стиль түрі
«Ұлттық рухты осыншама кемел жеткізген Елтаңба әлемде сирек кездеседі десек артық болмас» (Н.Ә.Назарбаев)
Публицистикалық стиль
Ауызекі сөйлеу стилі
Ғылыми стиль
Ресми стил
