Font size
WorksheetsГеоэкономика (1 - бөлім)
Total questions: 61
Worksheet time: 39mins
Геоэкономиканың мақсаты :
экономикалық көрсеткіштер арқылы ғаламдық әлемді танып – білу ;
ғаламдық экономикалық кеңістіктегі экономикалық қатынастар жүйесін талдау ;
біртұтас жүйе ретіндегі ғаламдық экономикалық кеңістіктегі үдерістер мен құбылыстарды , даму тенденцияларын талдап , болжамдар жасау
ұлттық экономикалар мен халықаралық экономикалық құрылымдардың өзара байланыстарын зерттеу ;
экономикалық факторлардың мемлекеттер саясатына алғышарт болатындығы жөнінде негіздеме жасау ;
Геоэкономиканың зерттеу салалары ( А.Неклесса бойынша) :
Географиялық жағдайлар
экономикалық қуаттылық
Ақша нарығы
бәсекеге қабілеттілік
саясат пен экономика
Әлемдік нарықтың аса маңызды көрсеткіштері
әлемдік жетекші экономикалық елдердің бәсекелестігі
нарықтың географиялық құрылымы
нарықтың сыйымдылығы
нарықтың жағдаяты
нарықтың тауарлық құрылымы
Геоэкономиканың түсініктер жүйесі :
нысандық
бәсекелестік
кеңістіктік
көрсеткіштік
үдерістік
И.Валлерстайн әлемдік экономикалық кеңістікті 3 бөлікке бөледі :
ішкі жарты ай
ғаламдық орталықтар ( «әлемдік ядролар»)
жапсарлас өтпелі аймақтар
шет аймақтар ( периферия)
теңізге шыға алмайтын
Қазіргі дүниенің ғаламдық орталықтары :
Аустралия
РФ
АҚШ
Жапония
Еуропалық Одақ
Айналымға жаңа ақшаларды шығару арқылы ақша массасын ұлғайту :
Капитал
Нарық
ЖІӨ
Эмиссия
И.Валлерстайн моделі бойынша жартылай периферия немесе өтпелі аймақтарға жатады :
Балқан түбегі елдері , Португалия , Ирландия
Батыс Еуропа
Жапония
Оңтүстік – Шығыс Азия , ТМД
Италия
Периферияның белгілері :
әлемдік орталықтарға экономикалық , саяси тәуелділіктері басым болуы
өмір сүру жасының ұзақтығы
дамыған экономика
халқының әлеуметтік тұрмысының жоғары болуы
Шаруашылық салаларын орналастыруға әсер ететін басты екі фактор :
аграглы
индустриалды
заманауи
байырғы
Дәстүрлі факторлар :
Аумақтық факторлар
Нарықтық тәуелділіктер
Жаһандану
Заманауи факторлар
Географ Н.Н Баранский көрсеткен ЭГЖ – ның басты төрт түрі :
Орталық
Теңіз маңы
Шеткі
Көршілік
Жаһандық
1830 жылы кибернетика терминін ғылымға енгізген ғалым :
Винер
Ампер
Харагути
Томпсон
1948 жылы кибернетиканың негізгі қағидаларын тұжырымдаған ғалым « кибернетиканың негізін салушы» :
Норберт Винер
Ампер
Верещягин
Попов
Орналастырудың заманауи факторларына жатады :
ғылымға негізделу
экологиялық
салыстырмалы
проблематикалық
Нашар дамыған елдерде халықтың ауылда тұратын үлесі :
75
73
25
65
Аграрлы елдердің нағыз үлгісі тән :
Сомали
Қырғызстан
Мексика
Сьера - Леоне
Чехия
Дамушы елдердегі негізі табыс көздері :
шикізат пен отын ресурстарының экспорты
түсті метталургия
мұнай өңдеу
жеңіл өнеркәсіп
Аграрлы – шикізатты елдер :
Папуа – Жаңа Гвинея , Алжир , Гвинея
, Қырғыз Республикасы , Кот – д Ивуар
Жапония, Корея
Бельгия, Нидерланды
Жаңа индустриалдық елдердің екі негізгі даму үлгісі :
Азиялық үлгі
Шығыс Еуропалық модель
Латынамерикалық үлгі
Жоғары дамыған елдердің үлгісі
Ұлттық экономиканы басым түрде сыртқы нарыққа бағыттау негізінде дамуымен ерекшенеледі :
Азиялық үлгі
Шығыс Еуропалық үлгі
Үлкен жетілік үлгісі
Латынамерикалық үлгі
Ұлттық экономиканы импорт алмастырушы бағытта дамытумен сипатталады :
Латынамерикалық үлгі
Азиялық үлгі
Үлкен жетілік
Шығыс Еуропалық үлгі
Дамудың азиялық үлгісі тән болатын жаңа индустриалдық елдер :
Корея
Малайзия
Таиланд
Қытай
Жапония
Таиланд мемлекетінің ерекшелігі :
: ауылшаруашылығының үлесі дамыған елдермен салыстырғанда жоғары – 8,2 %
қызмет көрсету саласының үлесі - 56 %
аграрлы өнеркәсіптің төмен деңгейі
ішкі нарыққа негізделген экономика
Жаңа тұрпаттағы экономиканы кейде атайды :
ақпараттық экономика
білім экономикасы
техногендік экономика
модернистік экономика
эпистомология
Жаңа тұрпаттағы экономика елдерінің ( постиндустриалдық елдер) ауылшаруашылығының ЖІӨ – дегі үлес салмағы :
5-10
2-5
50
17-20
Дамыған елдерге тән тенденция :
мәдениеттің жаңаша сипатта дамуы
өнеркәсіп үлесі кему үстінде , қызмет көрсету саласының үлесі – 70 %
экономика деградацияда
халық санының көптігі
Өңдірістік сала бөлінеді :
ауылшаруашылық
индустрия
өнеркәсіп
заманауи технология
Өңдірістік саланың ауылшаруашылық бастапқы секторына жатады :
Пайдалы қазбаларды өңдіру
Өсімдік шаруашылығы
Малшаруашылығы
Орман шаруашылығы
Өңдіруші өнеркәсіп
Өңдірістік саланың өнеркәсіптік екінші секторға жатады :
өңдіруші
өңдеуші
аграрлық
феодалдық
Өңдірістік емес салаға кіреді :
Қызмет көрсету түрлері
басқару
зерттеу
ақпараттандыру
металлургия
Бір аумақта орналасқан , ортақ белгілері бойынша біріктілірілген елдер тобынан тұратын ірі аумақтық түзілім :
аудан
аймақша
аймақ
ел
Тарихи,табиғи және экономикалық жағдайлары, шаруашылық мамандануы мен орналасу ерекшеліктері бар аймақтың ірі бөлігі :
аймақ
ел
аймақша
облыс
Мемлекеттік егемендікке сәйкес шегаралары мен біртұтастығы бар, шаруашылығының өзіндік даму, мамандану жағдайлары және құрылымы бар аумақ :
аймақ
ел
облыс
аймақша
Қазіргі жағдайда дүниежүзі бойынша шаруашылықтың аумақтық ұйымдасуының кең тараған формасы :
арнайы экономикалық зоналар
технопарктер
металлургиялық орталықтар
экономикалық тауншиптер
Дүниежүзілік шаруашылықты аумақтық тұрғыда ең қарапайым бөлу :
екі бөліктік модель
дамыған
дамушы
үш бөліктік модель
өтпелі
Дамыған елдердің басым көпшілігі солтүстік жарты шарда орналасқан бөлігі :
оңтүстік
солтүстік
батыс
шығыс
Оңтүстік жарты шарда шоғырланған дамушы елдер тобы :
орталық
батыс
шығыс
оңтүстік
Үш бөлікті модель :
дамыған
индустриалды
дамушы
өтпелі
Жаңа үш бөлікті модель :
ғаламдық орталықтар
жапсарлас өтпелі аймақтар
шеткі (периферия)
постиндустриалды
Экономикалық аудандар типі :
жоғары дамыған аудандар
ескі өнеркәсіптік аудандар
артта қалған аудандар
өтпелі экономикалық аудандар
жаңадан игеріліп жатқан аудандар
Батыс Еуропадағы жоғары дамыған аудандар :
Үлкен Лондон мен Үлкен Париждің астаналық аудандары ;
Германиядағы оңтүстік аудан ;
Италиядағы Милан – Турин – Генуя өнеркәсіп үшбұрышы
Эльзас пен Лотарингия
Нидерландтағы Рандстад агломерациясы
Ескі өнеркәсіпті аудандар :
басты дамыған салалар көмір өнеркәсібі
қара металлургия
кеме жасау
робототехника
тоқыма өнеркәсібі
Ескі өнеркәсіптік аудандарға жатады:
Батыс Мидленд , Ланкашир
Йоркшир , Оңтүстік Уэльс
Квебек , Монреаль
Эльзас пен Лотарингия
Инвестицияның жетіспеуі , жұмыссыздықтың жоғары деңгейде болуы , тұрғын халықтың қартаюы , эмиграция деңгейі жоғары ( Оңтүстік Италия ; Орталық массив , Аквитания , Солтүстік – Батыс , Корсика – Франция ; Солтүстік Шотландия – Ұлыбритания
ескі өнеркәсіптік аудандар
Артта қалған аграрлық аудандардың ерекшелігі :
жоғары дамыған айматар ерекшелігі
өтпелі аймақтар
Дамыған елдердің өсу полюстері :
Италияның оңтүстігіндегі – Таранто қаласында ірі металлургиялық комбинат
Германиядағы оңтүстік аудан
Үлкен Лондон мен Үлкен Париждің астаналық аудандары ;
Ланкашир
Табиғат жағдайлары қатал , ресурсқа бай аудандар аталады :
тұрақсыз аудандар
көпполюсті аймақтар
дамыған аудандар
жаңадан игеріліп жатқан аудандар
Жаңадан игеріліп жатқан аудандарға жатады :
Скандинавияның солтүстігі
Аляска ( АҚШ)
Канаданың солтүстігі , Гренландия
Аустралияның шөлді аудандары
Ломбардия
Көптеген дамушы елдерде сақталып қалған құрылым :
аумақтық құрылымның отарлық типі
жоғары дамыған аудандар
Артта қалған аграрлық аудандар
Ескі өнеркәсіпті аудандар
Аумақтық құрылымның отарлық типтің басты белгілері :
елдің жекелеген бөліктерінің күшті айырмашылық жасауы
дамыған өнеркәсіп және ауылшаруашылықты аудандардың аздығы
көлік жолдарымен қамтылудың төменгі деңгейі
аумақты пайдаланудың ошақты сипаты
өнеркәсіптік орталықтардың көп болуы
Дамушы елдерде басты орталықтың қызметін атқарады :
астана
периферия
облыс
үкімет
Латын Америкасы елдеріндегі аумақтық құрылымның ерекшелігі :
жалпы экономикалық әрекеттің мұхит жағалауына шоғырлануы
эмиграция деңгейі жоғары
жұмыссыздықтың жоғары деңгейде болуы
астаналық қалалардың шамадан тыс ұлғаюы тән
Дүниежүзілік мұхитқа шығуын қамтамасыз ететін порттар :
Мехико үшін – Веракрус
Сантьяго үшін – Вальпараисо
Кито үшін – Гуаякиль.
Буэнос - Айрес үшін Патагония
Латын Америкасындағы индустриалдық үшбұрыш :
Рио – де – Жанейро
Сан – Паулу
Белу – Оризонти
Порто Пренсе
Жыл ішінде белгілі бір аумақта өндірілген тауарлар мен көрсетілген қызметтің жалпы құны
Жиынтық ішкі өнім ( ЖІӨ)
АДИ
АЛИ
Жалпы ұлттық өнім
Жыл ішінде белгілі бір аумақта шетелдік кәсіпорындарды есептемегенде өндірілген тауарлар мен көрсетілген қызметтің жалпы құны :
Жиынтық ұлттық өнім ( ЖҰӨ)
Жиынтық ішкі өнім ( ЖІӨ)
САКП
Жиынтық аумақты өнім
Жеке елдің дүниежүзілік шаруашылықтағы орнын және экономикалық даму ерекшеліктерін сипаттауда маңызды көрсеткіштердің жиынтығы пайдаланылады :
ел экономикасының типі
жалпы жиынтық өнімнің ( ЖІӨ) көлемі мен құрылымы
халықтың өмір сүру деңгейі мен сапасы
елдің ғаламдық бәсекеге қабілеттілігі
өмір сүру деңгейінің сапасы
Жиынтық өнімнің екі түрі :
жиынтық ішкі өнім (ЖІӨ
жиынтық ұлттық өнім ( ЖҰӨ)
жиынтық аймақтық өнім ( ЖАӨ)
жиынтық сыртқы өнім ( ЖСӨ)
Бір елдің ақшалай бірліктерінің санын бірдей тауарлар мен қызметтер жиынтығын алуға болатын басқа елдердің ақшалай бірліктерінің санына қатысты есептеу әдісі :
Сатып алу қабілетінің паритеті ( САҚП)
Адам даму индексі ( АДИ)
Адамның логикалық санасы ( АЛИ)
Жиынтық ішкі өнім (ЖІӨ)
Елдің экономикадық деңгейін анықтауда ескеріледі :
жиынтық ішкі өнімнің жан басына шаққандағы көрсеткіші
экономикалық тұрақтылық деңгейі
халықтың өмір сүру спасы
АДИ
Қазақстанның көрсеткіштері :
сатып алу қабілетін ескергенде ЖІӨ көлемі – 478 млрд АҚШ доллары
сатып алу қабілетін ескергенде ЖІӨ көлемі – 250 млрд АҚШ доллары
жан басына шаққандағы көрсеткіші – 26 252 доллар
жан басына шаққандағы көрсеткіші – 56 252 доллар
жан басына шаққандағы көрсеткіші – 100 252 доллар
