Font size
WorksheetsГеоэкономика ( 2 - бөлім)
Total questions: 51
Worksheet time: 17mins
Барлық халықаралық ұйымдар нарықтық экономикасы дамыған елдер қатарына 40 шақты елді жатқызады , олардың 35 –і әлемдік тауар өңдірісі мен қызметтің 60 % тиесілі болатын қандай ұйымға мүше :
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы
БҰҰ
АСЕАН
ДСҰ
Дамыған елдердің ерекшеліктеріне жатпайды :
жиынтық ішкі өнім мен энергияны тұтынудың жан басына шаққандағы көрсеткіштің жоғары болуы
адамның өмір жасының ұзақ болуы ; қызмет көрсету саласының басымдылығы ;
экономикасының ашықтығы ;
ЖІӨ құрылымында ауылшаруашылығы үлесінің төмендігі
ел экономикасының отарлық сипатта болуы
Қазіргі кезде дамыған елдер экономикасының басты қозғаушы күші :
саяси жүйе
стартап
IT мамандар
денсаулығы мықты азаматтар
ғылыми – техникалық прогресс
Шикізат пен еңбек ресурстарын аз қажет ететін және ғылыми – зерттеу мен тәжірбиелік – конструкторлық шығындар көлемі көп болатын жоғары технологиялық салалар ( «хай – тек») мен технологиялық қызмет көрсететін софт – салалар күшті дамыған ; халықаралық саудада айқын басымдыққа ие болады ; қаржының ғаламдық ағындары тоғысады ( Лондон , Нью – Йорк , Чикаго , Токио)
Дамыған елдердің шаруашылығының ерекшеліктері :
Дамушы елдердің шаруашылығының ерекшеліктері :
Өтпелі экономикалық елдердің шаруашылығының ерекшеліктері :
Жалға пәтер беруші елдердің шаруашылығының ерекшеліктері :
Қаржы нарығының негізгі қатысушылары :
ірі қаржы – несие ұйымдары
ұлтаралық бірлестіктер
ұлтаралық банктер
транзиттік елдер
қосалқы тарап
мемлекеттік меншік үлесінің төмен болуы ; өңдіріс саласында , күрделі сауда, инвестиция, жұмыс күшін пайдалануда нарықтық бәсекелестіктің үстемдігі ; әлеуметтік жіктелу
шведтік модель
американдық модель
жапондық модель
германдық модель
табыстарды кеңінен және қоғамдағы топтардың өзара келісімдеріне қол жеткізу арқылы әлеуметтік кепілдіктердің жоғары деңгейін қамтамасыз етеді (Аустралия , Жаңа Зеландияға да тән)
шведтік модель
американдық модель
германдық модель
жапондық модель
нарық бәсекелестігі жағдайында дамитын қоғамды айрықша әлеуметтік инфрақұрылым толықтырып тұрады , әлеуметтік құрылым нарық жағдайында белгілі бір қиындықтарға ұшырайтын әлеуметтік қорғансыз топтарға ( табысы төмен жанұялар , жастар, жұмыссыздар, ұсақ кәсіпкерлер және т.б) ұдайы қолдау көрсетуге негізделген
шведтік модель
германдық модель
жапондық модель
американдық модель
Экономиканы мемлекет тарапынан қатаң түрде реттеп отыру, яғни басты міндеттерді шешу үшін барлық ресурстарды жұмылдыру ; Қаржыны жинақтау және инвестициялар қорын жасау мақсатында экономиканы экспортқа айқын бағдарлау ; Шетел қаржысын кеңінен тарту ( ең алдымен, ғылыми – техникалық ілгерілеу үшін) даму барысында көптеген елдер өздері шетке қаржы шығара бастайды ; Өнім сапасын ұдайы арттыру мүмкіндігі бар және сыртқы нарықтағы бәсеке күреске төтеп бере алатын ірі ұлттық монополиялардың құрылуы
жапондық модель
либералдық модель
германдық модель
шведтік модель
экономикалық жүйелерінің жоспарлы сипаты болмағанымен, әлі де болса нағыз нарықтық экономикаға тән барлық элементтергте ( дамыған банк және қаржы жүйелері, жетілген заңнамалық база, еркін алмастырылатын тұрақты валюта және т.б) ие болмауында
өтпелі экономика елдері
дамыған елдер
артта қалған елдер
жаңа экономикалық аудандар
Өтпелі экономикалық аудандар :
Шығыс Еуропа
Балтық елдері
Оңтүстік - Шығыс Азия
ТМД
Батыс Еуропа
Қазіргі кезде Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына мүше , кейбір зерттеушілер дамыған елдер тобына қосатын мемлекеттер :
Швеция,Норвегия,Финляндия
Венгрия, Чехия, Словакия, Словения
Молдова, Қазақстан,Грузия
Латвия, Польша, Эстония
Босния және Герцоговина, Польша, Сербия
Нарықтық экономикаға өтудің басты шарттарының бірі :
мемлекеттік бақылауды күшейту
жекеменшікті жою
еркін сауда аймағы
мемлекеттің экономикаға тікелей араласуын шектеу
Макроэкономикалық тұрақтандыруға жатады :
несие беру
мемлекеттік бюджет дефицитін азайту
кәсіпкерлерге жан - жақты субсидииялар бөлу
айналымға артық ақша массасын шығармау
Мемлекет тарапынан бағаларды реттеуден толығымен немесе ішінара бас тарту, бағалардың нарықтағы тауарларға сұраныс пен ұсыныс негізінде, тауар өңдірушілер арасындағы еркін бәсекелестікке сәйкес қалыптасуына көшу :
демаркация
субсидия
жоспарлы экономика
бағаны либералдандыру
Жекеменшікті қалыптастыру, мемлекеттік меншікті жекешелендіру, ашық сипаттағы экономиканы қалыптастыру, мемлекеттің экономикаға тікелей араласуын шектеу, бағаларды либералдандыру, макрэкономикалық тұрақтандыру
Геоэкомиканың басты талабы
Макроэкономикалық тұрақтандыру
Экономикалық қайта құрулардың принциптері
Экономиканың басты қағидалары
Қайта құрулардың екі түрлі бағыты :
эволюциялық
радикалды
революциялық
қарқынды
Нарықтық экономикаға көшудің эволюциялық жолын таңдаған елдер :
Венгрия
Сербия
Македония
Словакия
Чехия
Радикалды бағыттағы елдер :
Сербия
Эстония
Қырғызстан
РФ
Бельгия
Қазақстандағы жұмыссыздықтың көрсеткіштері :
2017 жылы –8,9 %
2017 жылы – 4,9 %
1999 жылы – 13 ,5 %
1999 жылы – 23 ,5 %
Бұрын отар немесе жартылай отар болуы ; Экономикасының көп укладтылығы ; Қоғамның әлеуметтік құрылымның ала – құлалығы ; Жергілікті қаржының жетімсіздігі, оның әлемдік қана емес, ұлттық экономикадағы үлесінің де төмен болуы ; Жоғары дамыған елдерге қаржылық ғылыми- техникалық жағынан тәуелді болуы ; Әлемдегі ірі ұлтаралық бірлестіктердің пайдасы ретінде елден қайтымсыз әкетіліп жатқан қаржының болуы
Қазіргі әлем дамуының тенденциялары
Дамушы елдерге тән белгілер
Дамушы елдердің көпшілігіне тән мәселелер
Дамушы елдердің негізгі топтары
Дамушы елдердің көпшілігіне тән мәселелер
өнеркәсіп орындар санының кемуі
кедейшіліктің жаппай таралуы
еңбек өнімділігінің төмендігі
халық санының жылдам өсуі
жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуы
Дамушы елдердің негізгі топтары :
Жалға пәтер беруші» елдер, Даму деңгейі төмен елдер
Жетекші дамушы елдер ,, Жаңа индустриялық елдер, Мұнай экспорттаушы елдер
Плантациялық шаруашылық елдері
Ергежейлі мемлекеттер
Екі бөліктік модель елдері
халық санының көптігі, осыған байланысты елдер арзан еңбек ресурстарымен қамтамасыз етілген ( Қытай , Үндістан, Бразилия , Мексика)
Даму деңгейі төмен елдер
Плантациялық шаруашылық елдері
Жетекші дамушы елдер
Жалға пәтер беруші» елдер
, Жаңа индустриялық елдер
«Форбс» журналының деректері бойынша (2018) әлемдегі 10 ірі компанияның 5-уі тиесілі мемлекет :
РФ
Малайзия
Қытай
Франция
Импорт алмастырушы экономика ( Латын Америкасы) ; Экономикалық дамудың жоғарғы қарқыны ; Экспортқа бағдарланға экономика ( Азия) ; Аймақтық интеграцияның дамуы ; Ғылымға негізделген және тұтыну өнімдерін өңдіру ; Ұлтаралық бірлестіктер құру тактикасы ; Жоғары технологияларды пайдалану ; Өңдеуші өнеркәсіптің жетекші сала болуы ; Ұлттық экономиканың ашықтығы
Жаңа индустриялық елдер
Жетекші дамушы елдер
Жалға пәтер беруші елдер
Плантациялық шаруашылық елдері
Малайзия мемлекетінің ерекшелігі :
нағыз экспортқа бағдарланған ел ( экспорттық квотасы – 40 %
импортқа бағдарланған ел ( импорттық квотасы - 50 %)
қызмет көрсету саласы - 56,5 %
ауыл шаруашылығының үлесі өте жоғары
Мұнай экспорттаушы елдер :
Парсы шығанағы елдері
Португалия
Ливия
Венесуэла
Чехия
Мұнай экспортаушы елдердің , қазіргі таңда мұнайдан бөлек негізгі экономикалық бағдар жасап отырған сала :
өңдірістік емес сала – қаржы
білім беру
металлургия
импортқа тәуелді
қызмет көрсету саласы
Плантациялық шаруашылық елдері :
Ливия, Нигерия , Алжир
Гватамела, Гондурас, Коста - Рика, Куба
Никарагуа, Сальвадор,Доминика Республикасы
Гаити, Гана,Кот – д Ивуар, Шри – Ланка
Чехия, Болгария, Сербия
агроклиматтық жағдай қолайлы ; тропиктік дақылдарды дүниежүзілік нарыққа шығаруға маманданған ; елдердің экономикасында шетел қаржысының басымдылығы, елдің даму мүмкіншіліктерінің әлемдік нарықтағы бағаларға тікелей тәуелді болуы, бірқатар елдерде саяси жағдайдың тұрақсыздығы, халықтың әл – ауқатының төмендігі
Мұнай экспорттаушы елдердің ерекшеліктері :
Жаңа индустриалық елдерінің ерекшеліктері :
Плантациялық шаруашылық елдерінің ерекшеліктері :
Жетекші дамушы елдердің ерекшеліктері :
«Жалға пәтер беруші» елдер :
Мальта, Кипр, Либерия
Қытай, Израиль, Малайзия
Иран, Тәжікстан, Кипр
Багам Аралдары, Барбадос, Панама
аумақтардың географиялық орнының стратегиялық қолайлығы, жергілікті табиғат жағдайлары мен ресурстарының белгілі бір салаларды дамытуға алғышарт болуы , салыстырмалы түрде саяси жағдайдың тұрақты болуы , экономикалық заңдардың либералды сипаты , инвестициялық кеңістіктің болуы тән :
Мұнай экспорттаушы елдердің ерекшеліктері
Плантациялық шаруашылық елдерінің ерекшеліктері
«Жалға пәтер беруші» елдердің ерекшелігі
Жетекші дамушы елдер
Жергілікті рекреациялық ресурстар мен салық жеңілдіктерін пайдалану негізінде халықаралық туризм орталықтары пайда болған мемлекеттер :
Багам Аралдары, Барбадос
Бахрейн, Кипр, Мальта
Мальта, Кипр, Либерия
Барбадос, Панама
Оффшорлық қаржы орталығын дамыту арқылы араб әлемінің ақша айналымында маңызды рөл атқаратын мемлекет :
Кипр
Мальта
Бахрейн
Израиль
Барбадос
Ірі табыс көзінің бірі басқа елдердің ел жағалауын пайдаланғаны үшін төлейтін салықтары болып табылатын мемлекет :
Либерия
Багам
Бахрейн
Кипр
Швеция
Мұхит аралдары, Африка, Азияда орналасқан 47 мемлекет ( 2018) , БҰҰ – ның бейбітшілікті сақтауға бағытталған операциялардың 15 операцияның 8- і осы мемлекеттерде жүргізіледі, босқындардың үлесі 60 %, әлемдік экспорттың бар болғаны – 1 % , дүниежүзілік тікелей инвестициялардың 2 % - дан азы сәйкес келеді
Даму деңгейі төмен елдер
Жетекші дамушы елдер
Артта қалған аграрлық аудандар
Мұнай экспорттаушы елдер
Бірінші деңгейдегі мақсаттар :
дамудың нақты көрсеткіштері мен параметрлерін қамтиды
импорттың үлесін арттыру
экспорттың үлесін азайту
халықтың әл – ауқатын артыру, болашақта ел экономикасының дамуын қамтамасыз ету жатады
Екінші деңгейдегі мақсаттар :
халықтың санын көбейту
халықтың әл – ауқатын артыру, болашақта ел экономикасының дамуын қамтамасыз ету жатады
дамудың нақты көрсеткіштері мен параметрлерін қамтиды
экономиканы тұрақтандыру
Өнеркәсіпті басым түрде дамыту арқылы экономикада құрылымдық өзгерістерге алып келетін, өңдірісті техникалық жағынан қайта жабдықтау және ел экспортын түбегейлі модернизациялауға мүмкіндік беретін кешенді үдеріс :
Венчурлық инвестиция
Индустриаландыру
Импорт алмастыру
Хай тек технологиялардың дамыту
заңды түрде тіркеуі мен салық төлемі жоқ қызмет түрлері ( тұтынушы шаруашылық, қолөнер өңдірісі) , сонымен қатар заңмен тыйым салынған экономикалық іс – әрекет түрлері ( құпия өндіріс , есірткі мен суық қару сату, заңсыз ойын бизнесі) енеді.
көлеңкелі сектор
индустриаландыру
импорталмастырушы
экспорталмастырушы
дамушы елдерде индустриаландырудың бастапқы кезеңдерінде жүзеге асырылады ( Бразилия, Мексика)
Ізінен еріп даму
Ішкі сұранысты ынталандыру стратегиясы
Экспортқа бағдарлану стратегиясы
Импорталмастырушы стратегия
экономиканың ашықтығы ,халықаралық еңбек бөлінісіне белсенді араласу арқылы әлемдік сауданы елдің қаржылық ресурстарын ұлғайту мен шаруашылық құрылымын жаңартуға пайдалану (Сингапур , Корея Республикасы ,т.б)
Импорталмастырушы стратегия
Ізінен еріп даму
Экспортқа бағдарлану стратегиясы
Ішкі сұранысты ынталандыру стратегиясы
мемлекеттің ішкі нарыққа араласуы ( АҚШ , Еуропа)
Экспортқа бағдарлану стратегиясы
Ішкі сұранысты ынталандыру стратегиясы
Импорталмастырушы стратегия
Ізінен еріп даму
мемлекеттің жаңа жұмыс орындарын ашу арқылы жұмыспен қамтамасыз етуді арттыруға негізделеді
Инвестиция есебінен өсу стратегиясы
Еңбекпен қамтуды кеңейту арқылы даму стратегиясы
Экспортқа бағдарлану стратегиясы
Импорталмастырушы стратегия
шетелдік инвестиция, елдер арасындағы технология алмасу
Еңбекпен қамтуды кеңейту арқылы даму стратегиясы
Инвестиция есебінен өсу стратегиясы
Экспортқа бағдарлану стратегиясы
Ізінен еріп даму
ҚР басшылығы қабылдған екі негізгі стратегия :
«Қазақстан – 2050 стратегиясы»
«Қазақстан – 2030 стратегиясы»
ҚР индустриялық инновациялық дамытудың 2015 – 2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
ҚР индустриялық инновациялық дамытудың 2015 – 2050 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
ҚР сыртқы стратегиясының даму бағыты
Батыс Қазақстан , Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе, Қызылорда облыстарында
Алмаздың кен орындары ( 100 т)
Мұнайдың кен орындары (45млрд т)
Көмірдің қоры ( 200 млрд т)
Темірдің қоры ( 8 млрд т)
Қарағанды ( кокстелетін көмір), Қостанай, Ақмола, Павлодар , Шығыс Қазақстан облысы, Шұбаркөл ( Павлодар облс)
Көмірдің қоры ( 200 млрд т)
Мұнайдың кен орындары (45млрд т)
Темір рудасы қоры ( 8 млрд т)
Түсті металдың рудасы қоры ( 11 млрд т)
Хром қоры :
Солтүстік Қазақстан облысында
Ақтөбе облысында
Жамбыл облысында
Қарағанды облысында
Қызылорда облысында
Фосфор қоры :
Ақтөбе облысында
Алматы облысында
Жамбыл облысында
Шығыс Қазақстанда
