NEW
Font size
Worksheetsқазак тілі НИШ
Total questions: 20
Worksheet time: 5hrs 0mins
1-мәтін Қоқыс дерті – ғасыр мәселесі 1. Қай қаланың шынайы келбетін көргіңіз келсе, ең бірінші сол қала маңындағы күлқоқысқа мән бергеніңіз жөн. Қазіргі таңда бұл басты мәселенің біріне айналды. Бүгінде республика аумағында 43 миллиард тоннадан астам қоқыс жинақталған. Оның тек 5 пайызы ғана кәдеге жараса, қалғаны жер қойнауына жіберіліп, одан әрісі қауіпті үйінділердің маңына төгіледі. Қазіргі уақытта тұрмыстық қалдықтарды жинау, сақтау және өңдеу мәселесі ұзақ жылдар бойы өзекті жағдайдың қатарында тұр. 2. Қоқыс полигондарының жетіспеушілігінен, оның сыйымдылығына шыдамай, күн сайын қоқыс қалдықтарының саны өсуде. Мынаны қараңыз, адамдар күн сайын тау-тау қылып күл-қоқысқа тастайтын пластмасса құтылар жер бетінде 500 жылға дейін, кәдімгі полиэтилен пакеттері 200 жылдан астам уақыт бойы шірімей, жатып алады екен. Ал консерві қалбырлары мен шыны сынықтары 1 мың жылға дейін жер қойнын ластап, топырақ құнарын жеп жатады. Тау-тау болып үйілген қалдықтардың экологияға кері әсер ететіні белгілі. Дәлірек айтқанда, бүлінген заттар топырақтың құнарын кемітіп, улы газдар арқылы ауаны ластайды. Оны өртесе, адам ағзасына зиянды заттар бөлінеді. Сол секілді басқа да қоқыс қалдығы адамға, ауаға, қоршаған ортаға кері әсерін тигізуде. 3. Қаланың әдемі келбеті, әсіресе, тазалығы табалдырығынан басталған халықтың мәдениетімен тығыз байланысты. Ал, мәдениет бар жерде қалаға деген жанашырлық, сүйіспеншілік те бар. «Тазалық – иманның жартысы» демекші, адамдар тазалыққа ортақ жауапкершілікпен қараса дұрыс болар еді! Қай уақытта да өмір сүріп жүрген ортамызды таза ұстау, Жер-Анаға қиянат жасамау адамзаттың қолында. Ендеше, қаламызды күл-қоқыстан таза ұстайық, ағайын!
1. Мәтіннің құрылымы бойынша ақпарат қалай берілген?
А) Салдары – себебі – ұсынысы
В) Ақпарат – статистика – дәлелі
С) Мәселе – салдары – ұсыныс
D) Стастистика – деректер – мысалы
2. Мәтіннің екінші бөлімінен қандай ақпарат білдіңіз?
А) қалдықтарды жинау, өңдеу мәселесі туралы
В) қоқыс қалдықтарын пайдаға жарату туралы
С) қоқыстың қоршаған ортаға зияны туралы
D) тазалық сақтауға жауапкершілікпен қарау туралы
3. Мәтіннің соңғы бөлігінде автор не айтқысы келді?
А) Тұрғындарды қоқысты өңдеуге шақырады.
В) Тұрғындарды тазалықты сақтауға шақырады
С) Тұрғындарды еңбектенуге шақырады.
D) Тұрғындарды ұйымшыл болуға шақырады.
2-мәтін Мен оныншы сыныпты бітірген жылы «Қыз Жібек» фильміне басты рөлдерді ойнаудан үміткер қыздарға байқау жарияланды. Бағымды сынап көргім келіп, киностудияға бардым. Галина Күзембаева апай қарсы алып, фотосынаққа түсуге жіберді. Кімнің сәйкес келетінін сол суреттерге қарап таңдайды екен. Киностудия алдынан бірінен бірі өткен керемет сұлу қыздарды көргенде, «мынадай нағыз арулар тұрғанда, мен неменеге келдім?» деп ойланып қалдым. Егер «қойшы, бұлар емес, бәрібір мен өтемін!» деп мұрнымды шүйіргенде, іріктеуден өтер ме едім, өтпес пе едім, кім біледі... Жібектің бейнесін сомдау үшін алдымен талант керек. Сол жағынан әлгі қыздардан басымдау түскен болуым керек, ақыры режиссер Сұлтан Қожықов бастаған комиссия мені ақтық сынға қатысатын 10 қыздың қатарына енгізді. Сосын бәрімізді Төлеген рөлінен үміткер актерлермен жұптастырып, сценарийдегі оқиғалардан үзінділер ойнатты. Мені бірден Құманмен жұптастырды. Бір жылдай дайындық жұмыстары жүргізілді. Атқа отыруды, басқа да машықтарды үйренуіме тура келді. Ақыры барлығымыздың өнерімізді сараптап шыққан көркемдік кеңес мүшелері бізді – Құман екеумізді таңдады.
4. Жібектің рөліне таңдалған актриса басқа үміткерлерлерден несімен басым түсті?
А) сұлулығымен
В) сенімділігімен
С) еңбекқорлығымен
D) дарындылығымен
5. Мәтінде айтылатын іс-шара не мақсатпен өткізіліп жатыр?
А) фотосессия ұйымдастыру үшін
В) сұлулық байқауын өткізу үшін
С) негізгі рөлге актриса таңдау үшін
D) фильмге сценарий жазу үшін
6. Берілген ақпараттың қайсысы мәтінде кездеседі?
А) Актерлерге арналған байқау телестудияда өтті
В) Келген қыздарды видеосынаққа түсуге жібереді
С) Режисcер ақтық сынға көп қыздарды өткізді.
D) Он екі айға жуық уақыт дайындық жүргізілді.
7. Байқауға қатысуға келген қыздарды не байланыстырады?
А) Қыздар киностудияда жұмыс істегілері келеді
В) Қыздардың барлығы фильмге түскілері келеді.
С) Қыздардың барлығы сұлулық байқауына келді
D) Төлегеннің рөліндегі актермен танысуға келді.
3-мәтін Бiр кедей адам жалғыз сиырын сауып, соның сүтiн сатып ақша жинайды екен. Соңғы кездері сүтке су қосып сатуды ойлап шығарыпты. Бiр қалта теңге жинаған әлгi кiсi кемеге мiнiп, бiр жағдаймен жолға шығады. Кемеде келе жатып ұйықтап кетедi. Сонда бiр маймыл оның теңге салған қалтасын ұрлап алып, кеме желкенiнiң ұшар басына шығып кетедi. Жолаушы оянып, ары-берi қараса, теңге салған қалтасы жоқ. Ары iздейдi, берi iздейдi. Бір кезде желкеннiң ұшар басында отырған маймылды көредi. Қараса, маймыл бiр теңгені алып мұның қолына лақтырады. Келесi теңгені алып теңiзге лақтырады. Сөйте-сөйте қалтаны босатады. Иесiне лақтырған теңге – таза пайда, ал теңiзге лақтырған теңге – қулықпен жиналған екен. Осылайша маймыл табыстың тең жартысы суға тиесілі екендігінен хабардар еткен сияқты.
8. Автор адамның қандай қасиетіне назар аударғысы келді?
А) үнемшілдік
В) тапқырлық
С) пайдакүнемдік
D) іштарлық
9. Маймылдың қалтаны ұрлап әкетуінің себебі неде?
А) Қалтаны өзіне меншіктеп алғысы келді
В) Ұйықтап қалудың зияндығын көрсеткісі келді.
С) Жолаушыға қалтаны іздетіп, ойнағысы келді.
D) Ақшаның жартысы арам екенін көрсеткісі келді.
10. Мәтін негізінде қандай қорытынды жасауға болады?
А) Жолдас, жолдасқа қиянат еткен оңбас
В) Кекшіл болма, әрқашан көпшіл бол.
С) Адалға – есеп, арамға сұрау бар
D) Сараңдық пен арамдық ағайындас
Ертең Алматыда сән апталығы басталады. Көктем және жаз маусымдарының топтамасы көрсетілетін іс-шараға отандық дизайнерлер қатысады. Бір алаңда бірнеше дизайнер жиналып, әрқайсысы өздерінің топтамаларымен таныстырады. І Дизайнер Құралай Нұрқаділова көктем және жаз маусымдарында сәнде болатын киімдер мен түстер үйлесімі туралы айтып берді. Биылғы жылдың көктем және жаз айларында сәнде болатын түстер – жасыл мен күрең қызыл. Құралай Нұрқаділованың ойынша, осы түстердің кез келген реңкі бір-бірімен үйлеседі, әрі сәнде болмақ. «Осы екі түстің үйлесімі, сөзсіз, сәнде болады. Мысалы, таңқурай түсіндегі жейде мен жасыл белдемше киюге болады. Осы образға үйлестіріп сөмке мен туфли қосыңыз. Жаз мезгілінде монохромды түстер сәнге айналады. Ол кез келген түстің ақшыл реңкіндегі киімдер», – дейді дизайнер. ІІ Дизайнер Аида Кауменова: «Егер менің киімдерімді бірден танып жатсаңыздар, бұл мен үшін үлкен жетістік. Мен өз киім үлгілерім арқылы қазақ қызының бейнесін, қазақтың тарихынан сыр шертетін дәстүрін сомдағым келді. Сондықтан мен өзіндік қолтаңбамды қалыптастыра алдым деп толық айта аламын. Қазақ қызына лайық ою-өрнегі бар киім шығаруды басты мақсат етіп қойдым. «Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол» демекші, елімді тастап шетелде танымал болуды мұрат қылмадым. Мен үшін елімнің дамуына, көркеюіне өз еңбегімді сіңіруден артық ешнәрсе жоқ еді». ІІІ Ая Бапани, дизайнер: «Менің топтамамның тұжырымдамасы – көшпенді халықтың рухы. Бұл кейіпте міндетті түрде еркіндік сезілу керек. Мен өз бағытымды таптым және оны өзгертпеймін. Керісінше оны әрі қарай дамытып, алға талпынамын. Бір топтамамды нәзік жібек матадан жасасам, келесі топтаманы рокерлік, готикалық нақышта былғарыдан шығара аламын. Бастысы, әр көйлек далалық, қазақи нақышта тігілетін болады. Көріп отырғаныңыздай, дамуға сан түрлі бағыттар бар. Сүйікті ісіммен айналасып, еліміздің тарихын, өзіндік ерекшеліктерін көрсеткім келеді». ІV Сәкен Жақсыбаев, дизайнер. Саябақта қыдырған адамның көңілі сергек, жайдары болады, сондықтан ол киімдерінің түсін де, пішінін де сол эмоцияларға сай таңдапты. «ZhSaken бренді аса қымбат емес болғандықтан, кез келген адам сатып ала алады. Біздің киімдеріміз жас әрі стильді қыздарға ұнайды деп ойлаймын. Бүгін біз алғаш рет ерлерге арналған киімдер топтамасын көрсеттік. Бұл киімдерге де сұраныс жоғары. Біз тек сапалы, қымбат маталарды пайдаланамыз. Сондықтан сапалы киімді тани білетін адам оның тиісті бағасын береді деп ойлаймын. Мен бүгін біздің киімдеріміз нарықтағы әлемдік брендтермен бәсекелесе алады деп нақты айта аламын», – деді Сәкен Жақсыбаев.
11. Қай дизайнер өз топтамасын жасауда бояу мен реңкті басшылыққа алды?
А) Құралай Нұрқаділова
В) Аида Кауменова
С) Ая Бапани
D) Сәкен Жақсыбаев
12. Аида Кауменова мен Ая Бапанидің топтамаларында қандай ортақ ұқсастық бар?
А) Сырт киімге сөмке мен аяқ киімді үйлестіріп тігеді.
В) Топтамаларында ашық түсті маталарды пайдаланады
С) Топтамаларын ұлттық элементтермен үйлестіріп тігеді
D) Топтамаларын адамның түрлі эмоциясына сай тігеді.
13. Ая Бапанидің сөзінен нені аңғаруға болады?
А) Образ сәнді болу үшін түстер сәйкес келу керек
В) Адам киімді көңіл-күйіне байланысты таңдайды.
С) Отанының дамуына өз үлесін қосқысы келеді.
D) Топтамаларын түрлі стильде дайындап шығарады.
14. Сәкен Жақсыбаевтың топтамасы несімен ерекшеленеді?
А) Топтама қазақи нақышта тігілген.
В) Топтаманың бағасы қолжетімді.
С) Топтама былғарыдан тігілген.
D) Топтама тек жібектен тігілген
5-мәтін АҚШ-тың Apple компаниясында істейтін Моңғолия қазағы Әйгерім Сәулетқанқызы бала күнінен бастап бұзылған жабдықтарды жөндеуге құмар болғанын айтады. Әйгерім Сәулетқанқызы – АҚШ-тың Apple компаниясында жұмыс істеп жүрген санаулы Моңғолия қыздарының бірі. Бағдарламалар инженері болып істейтін Әйгерімнің мұнда келгеніне шамамен жарты жыл болған. “Сынақтардан сүрінбей өтіп, бірден қатардағы қызметкер болып қабылданғанын” айтқан программист қыз бұл мақсатына жету үшін көп дайындалғанын айтады. – Apple компаниясында 123 мың адам қызмет жасайды. Барлығы әлемдік деңгейдегі білікті инженерлер. Өзіңнен тәжірибелі, білімге құштар адамдардың жанында болсаң, өсе бересің, дами бересің. Менің негізгі қойған мақсатым – өзімді дамыту, тәжірибе жинақтау, – дейді ол біздің тілшімізге. Әйгерімнің жоғары оқу орнын бітіргеніне көп болмапты. Бір жыл бұрын ол АҚШ-тың Хьюстон қаласындағы Солтүстік Америка университетін (North American University) ақпараттық технологиялар мамандығы бойынша тәмамдаған. 2013 жылы осы университеттің грантын жеңіп алған. Грант беру кезінде барлығы – кандидаттың жеке мотивациясы мен мүмкіндіктері де ескерілді дейді ол. – Мен көп жерге құжаттар жібердім. Жапония, Түркия, Ресей және АҚШ университеттеріне жібердім. Бәрінен қабылдай алатындары туралы жауаптар келді. Бірақ басқасынан күтсем де, Хьюстонға барамын деп ойлаған жоқ едім. Таңдау еркі өзіме түскендіктен, АҚШ-қа аттандым, – дейді Әйгерім. – Мен әлі жас маманмын – білмейтінім көп, тәжірибем аз. Бала күнімнен бүлінген заттарды қайта құрастырып, жөндеуге асығатынмын. Сол себепті де осы салаға ерекше құштар болдым. Өйткені компьютер саласы қандай да бір сұрақтың түйінін логика арқылы жүйелі түрде шешумен ерекшеленеді. Бірақ осы салада қызмет істейтін қыздар өте аз. Сондықтан болар мен де қобалжыдым, қорықтым. Бірақ анамның қолдауының арқасында Моңғолия қыздарының арасынан алғашқы болып Apple компаниясында жұмыс істеген адам ретінде өзімді абыроймен айта аламын, – деп сөзін түйіндеді.
15. «Өзіңнен тәжірибелі, білімге құштар адамдардың жанында болсаң, өсе бересің, дами бересің...» Әйгерім осы сөздері арқылы не айтқысы келді?
А) Әрқашан аянбай еңбектену керектігі туралы айтқысы келді.
В) Шетелде білім алуға тырысу керектігі туралы айтқысы келді.
С) Жас мамандардың тәжірибесі аз екендігі туралы айтқысы келді.
D) Білмегенін үйреніп, тәжірибе жинақтау туралы айтқысы келді.
16. Не себепті Әйгерім ақпараттық технологиялар саласын таңдады?
А Хьюстонға оқуға шақырғандықтан
В) Осы салаға жақын болғандықтан
С) Атасына ұқсағысы келгендіктен
D) Анасының қалауы болғандықтан
17. Мәтіннің соңғы сөйлемінде Әйгерімнің бойынан қандай сезім байқалады?
А) қорқыныш
В) қобалжу
С) мақтаныш
D) тәкаппарлық
6-мәтін Бір орманда екі адам ағаш шабады екен. Бірінші адам таңертең ерте ұйқысынан оянып, бір ағашты шауып бітсе, дереу екіншісіне өтіп тыным таппайды. Таңнан қара кешке дейін дәл осылай еңбектеніп, тынығу дегенді білмейді. Тіпті түскі тамақты ішуді де ұмытып кететін болыпты. Кешкісін әлгі досынан бірнеше сағат кейін үйіне қайтады екен. Екінші адам болса, ағаш шауып түсірген сайын біраз отырып тынығып, қас қарая бастағанда, үйіне қайтып кететін болыпты. Бір апта бойы осылай еңбектенгеннен кейін, екеуі бір апталық ағаштарын ..... көрмекші болыпты. Нәтижесінде, екінші адамның шапқан ағаштары көбірек болып шығыпты. Тыным таппай еңбектенген бірінші адам ызаға булығып, қасындағы адамнан мұның сырын сұрайды. Екінші адам сәл ғана езу тартып былай деп жауап қатады: – Мұның сен ойлағандай ешқандай сыры жоқ. Сен еш тынбай еңбектенесің. Ал мен кей-кейде тынығып отырып, балтамды қайрап алам. Өткір балтамен жұмыс істеу жұмысты жеңілдетеді әрі шаршамайсың, – деп жауап беріпті. Өз-өзіңді жетілдіру балтаны қайрағанға ұқсайды. Өз-өзімізге уақыт бөліп, істің көзін табуымыз керек. Кемшіліктеріміз болса, толықтырып жетілдіре түсуіміз қажет. Бұл рухани жан-дүниеміз бен ой-өрісіміздің кеңеюіне көп септігін тигізеді.
18. Асты сызылған көп нүктенің орнына қай сөз сәйкес келеді?
А) жинап
В) шауып
С) санап
D) сұрап
19. Неліктен аз жұмыс жасаған адамның ағашы көбірек болып шықты?
А) үнемі демалып отыратындықтан
В) түскі тамақты уақытында ішкендіктен
С) кеш бата үйіне ерте қайтып кететіндіктен
D) ағаш шабатын құралы өткір болғандықтан
20. Автор қандай кеңес береді?
А) Жеңіске жетуге тырысуымыз керек
В) Бәсекеге қабілетті болуымыз керек.
С) Демалыссыз еңбектенуіміз керек.
D) Өзімізді үнемі дамытуымыз керек.
